Skip to main content

Tama Matua o le Ailao Afi: Malo Tanuvasa Seleni

Honolulu - HAWAII

O se tala tusia e le alii tusitala i Honolulu, Ken Aiono sa ia fa’ailoa ai le taua o lea fo’i alo o le atunuu aua sa ia matua siitia fo’i lana taleni “Ailao Afi” a’o ia alaala i Hawaii ina ua mae’a ona aoaoina lelei ma ua matuu atu mai ona matua mai Nuuuli, Amerika Samoa!

I lea fo’i tala, ua fa’afetaia ai e Ken Aiono le talileleia e le susuga Papali’itele [Tihati ] ma Auimatagi Cha Thompson, o se vala’aulia ina ia fefa’asoa’i o latou lagona fa’alaua’itele i luga o nei tala tusia e tusa ai o le taumafaiga a Malo Tanuvasa Seleni mai lona taunuu mai i le Setete o Hawaii ma galue ai e siva Ailao afi i le la’ua aufaafiafia, sa matua mata’ina ai lana ailao afi! O se taleni fo’i e le o to’atele nisi e fa’amanuiaina ai a latou taumafaiga! E foliga mai lenei taleni, e te ta’alo i le afi! O se mea e le gafatia ona e le to’atele ona fa’ata’alo i ai!

O Malo Tanuvasa o se tasi na soifua a’e i Vaimoso, Upolu ia Tesema 12, 1946 i nai ona matua o Leuta Levu ma lona tama o Tanuvasa Seleni. Peita’i na i’u ina oo mai le tama o Malo e tausia e matua o si ona tama o Fa’aleiloa ma Pu’a Tanuvasa Seleni o Nuuuli. 

I le atoaga o le 16 tausaga o Malo na siva ai o ia e fa’ailoa lona tomai uiga ese ma lona mata’alia i le Ailao Afi i US Seattle’s World Fair, ma o iina sa ia mauaina ai le avanoa e malaga atu ai loa i Hawaii ma nofo mau ai. 

I se tala mai a lona to’alua sa la’ua mafuta lelei, “Na savalivali mai lava le alii talenia i le Ailao Afi e foliga mai e sau mo sana fa’afiafiaga i Honolulu, e na’o le pea se’evae tosotoso ma le ie solosolo, lona mitiafu ma le $20.00 i le taga sau loa i le va’alele mo Hawaii.” 

O le mea sili ona taua sa i lona loto, “ua aga’i mai i le mea e fa’amanuia ai le Atua i sana miti e fa’atino mo lona lumana’i.”  O se tala fa’amama’i lea a lona faletua, Candy Tauvasa Seleni, aua na maliu lea ali’i ta’uta’ua i le Ailao Afi ia Oketopa 24, 2021.

“Ua tu’ua fo’i matou e Malo Tanuvasa Seleni le mafutaga ma le faletua ma le fanau, ae ua matua alaalata’i i latou i se faletele e faitau miliona lona tau i le setete lava o Hawaii, ua mautinoa ua fa’amanuia le Atua ia te ia ma o le fa’afetai lea mo ia ma lana taumafaiga ua au!” 

O le ulua’i fa’afiafiaga lava na malaga ese mai ai Malo mai Hawaii e fa’atino o lona fa’aaliga lea na fa’atasi atu ai ma Kumu Hula Rose Joshua ina ia fa’afiafia i le alii pelenise o le Malo o Iapani, Prince Akihito, o ia la na mulimuli ane avea ma Emepasa o le Malo o Iapani, mai le tausaga 1990-se’ia faato’a mae’a lana nofoaiga i le 2019, lua tausaga mulimuli ane ai, ae maliu le ali’i fa’afiafia lauiloa i le Ailao Afi, Malo Tanuvasa Seleni ia Oketopa 24, 2021.

I le toe tatalaina aloaia o faitoto’a o le Imperial Hotel i le tausaga e 1968, peitai na toe taliu atu Malo Seleni ma le ausiva Polenisia e fa’aauau ona fa’afiafia i Iapani i le tausaga e 1969, ina ia fa’afiafia i le Faletalimalo o le  Hyakumangoku Resort Hotel. I lana lea au fa’afiafia sa siva ai le tamaitai talavou o Barbara "Candy" Kunewa, lea lava na i’u ina laua fa’aipoipo ma amatalia lo la’ua aiga! e 51 tausaga o la’ua mafutaga a’o le’i tu’ua le tama ailao afi le mafutga mafana i le alofa ma le fa’amaoni! 

I le tausaga 1970 na ia fa’atasi atu ai i le ‘au fa’afiafia a le Tavana’s Polynesian Spectaculars, o se tasi o au faafiafia mata’ina i lena vaitau i Honolulu, Hawaii. Na o ese mai lea o le ‘au fa’afiafia a Tavana mai le Moana Hotel, ae tumau ai pea Malo Tauvasa e fa’afiafia i lea faletalimalo. 

Sa fa’aauau ona ia fa’afiafia i lana taleni o le ‘Ailao Afi e mata’ina le vave ma le mata’alia o Malo i le fa’atinoga o lana taleni. O lona igoa sa siva ai o ia i lena vaitau ua faalauiloa ai o ia o “Malo the Savage!” 

Na tumati’e lana ‘Ailao afi, ona o le saosaoa e fa’atino ai lana ‘ailao ae matagofie atili ona e iloa lelei ona faia ma le laufofoga fiafia e salani ai. O le isi lea mea e atili ai ona fetuleni mai le to’atele e fia maimoa i le siva a le aloali’i Samoa o Malo.

I lea lava foi vaitau, na fa’alogoina ai fo’i le ulufale mai  foi o le isi i lea lava taleni, sa aofia ai Ifi Soo ma lana fo’i taleni Aiao afi i le ‘au fa’afiafia a Tihati i Waikiki. 

O le vaitausaga o le 1970 ma le 1980, ua le iloga se mea e ta’uta’ua mai ai aloalii Samoa i lea siva e na’o Samoa moni lava e mafaia ona latou fa’atinoa. O le vaitau fo’i lea e lua lava i lactou na iloga ona maoa’e ma gasoso turisi i Hawaii e fia maimoa ai, o le susuga Pulefano i le PICC Laie, Falaniko Vitale i le ausiva a Tihati i Waikiki, ma Malo Tanuvasa Seleni i Kailos. Na Ilona lelei lava, e togisilia lava Malo Seleni I le matou a le to’atele sa laulauvivilu i lea faiva! Na a’otauina Malo e le Tama o le Ailao afi, Olo Freddie Letuli, o le sana tuuina le Ailao Afi i le tulaga au mati’e ai nei i ala o fa’afiafiaga aua na ia faia lea matati’a I Hollywood le a’ai o fa’afiafiaga esse fa’avaomalo. 

E le’i fa’atamala Malo i lona faiva i so’o se taimi e Ailao ai, o le vave ma le mata’alia e leai se pa’u o le naifi ailao, o le ala lea e sili ona mata’ina ai! Ua fa’aaogaina tatau e Malo le pisi ma le tumutumu o Waikiki e avea ma ana maketi fa’afiafia, ma ua mautinoa, o ala fo’i ia o manuia sa natia ua tatala e le Atua mo lana taumafaiga.

Mai lea avanoa na fa’aaoga tatau e Malo Seleni, ua fa’avasega uma ai e faletalimalo i Waikiki, e tatau lava ona i ai se avanoa e siva Ailao Afi ai se tasi a latou  fa’afiafiaga uma i so’o se po! 

“O se mea sili ua mafai ona tufa atu ai fo’i le tamaoaiga mo uso uma ua soloa'i mai o i ai lea fo’i taleni.” O se toe fa’amanatu lea a le faletua o Auimatagi Cha Thompson lea e fa’atautaia fa’afiafiaga a le  Tihati fa’atasi ma Papali’itele J. Tihati Thompson. 

E le gata i lea taumafaiga ua au mo nai uso ua lautogia i lea fo’i taleni o le Ailao Afi, ae ua manatu Papali’itele ma Ken Aiono, au tatau ona Sofia lenei aloali’i o Samoa i le lisi o e na fatufatu mea lelei mo le tamaoaiga tausi o le Setete o Hawaii e ala mai i le vaega o Turisi po’o tagata maimoa i le atunuu mai isi malo mai fafo.

I lo latou vaitau, sa le i ai ni ata video ma mea uma ua mafai ai ona vave fa’asalalau faalaua’itele ai nei fa’afiafiaga uma pe mafai fo’i ona fa’amauina fa’avave ai le vave ma le mata’alia o e fa’afiafia i lea taleni e le o toatele nisi o alo o Samoa o toe gafatia ona fa’atinoa! O lea vaitau ua na’o na pu’e o ata mo fa’asalalauga ma ata tifaga e fa’alauiloa ai.

O le fa’atama o le Ailao Afi, Olo Freddie Letuli, Pulefano Galea’i, ma Malo Tanuvasa Seleni, o i latou ia tatou te fa’afetaia i le atina’ega o lea fa’atamasoali’i a le atunuu. Ua faamanuia i latou e le Atua e ala i le taleni, ae ua latou faia se galuega lelei e atina’e ai ma faataunuu ai fo’i moemitiga a nisi o lo’o mulimuli mai! E mautinoa sa tumutumu le au fia maimoa i so’o se taimi e fa’afiafia ai Malo i po taitasi i so’o se faletalimalo i Alamoana. E fa’atatau lava tagata i le taimi ua latalata i lana siva, e fa’amalie ai latou fia maimoa ona fa’ato’a toe aga’i lea i aiga, ua mae’a tafaoga o le po.

E tele ina fa’asalalauina “Malo the Savage” i ulutala o fa’afiafiaga ina ua mautinoa ua fa’atumulia nofoaga o fa’afiafiaga i Hawaii, ma e mautinoa lava e tusa ma le 30 tausaga o fa’apipi’a lea igoa i le Kalos  Kalos South Seas Revue, o le maoa’e lea na oo i ai lana taumafaiga a’o le’i tu’ua e ia le fola o fa’afiafiaga fa’apolenisia i le siva Ailao Afi! O Malo lava ia o le totonugalemu o fa’afiafiaga fa’apolenisia a le Hawaiian Hut Polynesian Revue, o se tala moni lea!

I le tausaga 1997 na fa’ato’a le toe tula’i ai Malo Tanuvasa e fa’aalia lana taleni, peita’i ua ia suia lana matata tauave, e fa’aauau le tausiga lelei o lona aiga. Ua aga’i atu o ia e avea ma Kamuta Faufale ma e fa’akonekarate mo lea fo’i matafaioi aoga. Sa ia toe fa’afouina lava e ia lona fale tele o lo’o tula’i nei lava, ma o lo’o alaala ai le tina ma le fanau. Ina ua mae’a lana galuega tele lena, sa ia vala’aulia le ali’i tusitala, Ken Aiono ina ia mataituina lana lea taumafaiga pe a mai i sana silasila. 

I se upu mai a Aiono, sa ia fa’ailoa ai, “E lima lelei fo’i le Ali’i Samoa i lea fo’i taleni, ma ua ioga iloga lona tomai i ana fausaga ua fa’aauau ai pea ona ia fausia maota ma laoa o aiga, e faigata aua o le fa’alagiga o lona suafa Tanuvasa “le la’au na fausia!”

I le tauvaga Siva Ailao Afi na faatasia i ai, Hawaii, Samoa, Amerika Samoa Kalefonia ma Maui, sa vala’aulia fa’apitoa fa’atasi ai i ma’ua e avea ma fa’amasino i lea fo’i faiva, i le vaitausaga 1990. O Malo e alagatatau tele ona avea ma fa’amasino i lea faiva, aua o le latou lea matata tauave i fa’afiafiaga faaleaganuu a Samoa. Ma ua mautinoa e le na’o le pau lea o sona avanoa na avea ai ma fa’amasino i lana taleni. O ona vala’aulia mai le tele o atunuu o le lalolagi ua mae’a ona maimoaina Malo i ona faiva a’o fa’afiafia, e avea lea ma molimau i le maualuga ua fa’atuina ai e ia lana taumafaiva i ona faiva.

O lo’o manatuaina pea o ia e lona faletua mo le 51 tausaga o lona soifua, Barbara Candy Kunewa Tanuvasa, ma le fanau: Michelle Shelly Lee Kekela ma le atali’i o Malo Jr., ma fanau a fanau e to’a ono: Haley Blossom, Brooke, Gabriela, Noah Matai, Legend ma Taimane!

O se molimau a le alii tusitala Aiono, Ken sa ia fa’ailoa ai, “O le taimi muamua na ou fa’ato’a matamata ai i faiva o le ali’i Samoa ailao afi, a’o avea a’u ma sui tata i le fa’aili a e Tavana’s Polynesian Show i le Moana Hotel! sa ou faigaluega fo’i mulimuli ane i le Tihati’s  ina ua ou le toe tata i le latou fa’aili! Na ou fa’amemelo fo’i i lona manuia saili, ina ua ou va’aia le sosolo atu o lana ta’avale Lincoln Continental e pipi’i ai lona laisene ua tusia ai lona igoa! “MALO” O se fa’ailo lea o sana tauamfaiga ua a’e malo! O lana amio tausa’afia e le fa’agaloina e le to’atele, aua e mafai ona ia fa’amasani ma le fiafia i so’o se tasi, o mea ia e le ma fa’agaloina gofie!

O le aso Gafua lenei ua fa’ailoa mai o le a fa’atalanoaina ai e Ken Aiono, Papali’itele Tihati ma Auimatagi Cha Thompson le tala’aga o lenei Aloali’i Samoa Ailao Afi ta’uta’ua o Malo Tanuvasa Seleni i lana alaleo fa’salalau i Hawaii, taimi a Amerika.

Fa’amalo fo’i i nai uso fa’amaumau aua e ao ia Hawaii ona toe fa’aea ma taualoa tautua a o tatou tama fanau sa tautiga ai a’o talavou ma avea ma lalamua i mea lelei mo le latou fo’i tamaoaiga tausi fa’alotoifale!

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all