Skip to main content

Molia ni leoleo o le falepuipui a fanau talavou ma se pagota, i le fa’ao’olima

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

I le aso 24 o Ianuari, 2025, sa faia ai se su’esu’ega a leoleo, e faatatau i le sauaina o se tamaititi talavou na sola ese mai i le nofoaga o lo’o loka ai fanau talavou, ua molia i le tulafono, e ni leoleo o le falepuipui, se to’alima ma se pagota e toatasi.

E leai seisi na ave faapagotaina ae peitai, sa molia i latou i se taimi mulimuli ane.

O i latou ua molia, na aofia ai Lucky Faalavelave, Fiafia Fiafia, Maureen Saupo, Nick Sekai, Chris Auvele ma Vaipou Tiaua.

O a latou moliaga, na aofia ai le Fa’ao’olima i lona tulaga e tolu ma le faia o se tulaga e a’afia ai le saogalemu o fanau – o se vaega ‘A’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le tausaga, po o se sala tupe e $1,000; po o faasalaga uma e lua.

O Vaipou Tiaua sa faapea ona molia foi i le Taofiofi fa’asolitulafono – o se vaega ‘C’ i solitulafono mamafa, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e le silia ma le fitu tausaga, po o se sala tupe e le silia ma le $5,000; po o faasalaga uma e lua.

O Lucky Fa’alavelave, e le’i fa’atulagaina se tupe e toe tatala ai i tua, e faatalitali ai lona faamasinoga.  O Vaipou Tiaua, e $5,000 na fa’atulagaina mo le tatalaina o ia i tua, a’o faagasolo lona faamasinoga.  O isi uma e ta’i $500.

E tusa ai ma fa’amaumauga a le faamasinoga, o le aso 24 o Ianuari, sa fa’atonuina ai leoleo e su’esu’eina ai se mataupu na fa’ao’oina atu i le Komesina a Leoleo, e le Faatonusili o le Matagaluega o Falepuipui (DOC le tagi sa mauaina, sa fa’asaga i leoleo o le nofoaga o lo’o loka ai fanau talavou ua molia i le tulafono, ina ua masalomia lo latou sauaina o se alii na lokaina i lea nofoaga. 

O le aso lava e tasi, na fa’atalanoaina ai e leoleo ia le alii sa a’afia ma e tusa ai ma lana faamatalaga, sa o la sosola ma seisi alii talavou mai i le nofoaga o lo’o loka ai i latou, ia Tesema 30, 2024.  Ae na toe mauaina o ia, ia Ianuari 12, 2025 ma toe fa’afo’i atu ai i le falepuipui, e ni leoleo se to’alua.

Ina ua o latou taunuu i le nofoaga o lo’o loka ai i latou, sa tu’uina o ia i totonu o lona sela, e Fiafia toe tu’umuli atu leoleo, mai i le ofisa a leoleo.  Ae ina ua o ese atu leoleo, sa ta’ua e le alii talavou na a’afia, ia le toe fo’i atu o Fiafia i lana sela ma tu’i o ia, mai fafo o le sela ma fai atu ia te ia, e faatali i le mea o le a tupu.

Sa ta’ua e le alii talavou le toe alu ese atu o Fiafia, ae lima minute muimuli ane, na o atu ai ni tagata se to’alima, i lona sela.  O Fiafia, Vaipou Tiaua, Nick Sekai, Maureen Saupo ma se pagota.  Sa tatalaina e Fiafia le faitoto’a o le sela ma alu atu i totonu ma faatonu le alii talavou, e ave’ese ona lavalava.  Ma sa faapea ona faia e le alii talavou, ma tu ai na’o ona ofuvae laititi.

Ona tago lea o Tiaua i le loka lima o le alii taavale, ma tu’i fa’alua o ia, ma fa’anofo i lalo o le foloa.  Ona alu atu lea o Sekai ua tu’I o ia i lona lima tauagavale.  Ae alu atu le alii pagota, o Lucky Faalavelave, i le toso lona vae ma tu’i faalua, lona isu.

Sa faamatalaina e le alii talavou na a’afia, ia lona totolo solo, ae sa ia lagona le faamatalaga, e ave o ia i seisi sela, ina ia tu’u ‘ese’ese o ia ma ia lea sa o la to’alua i totonu o le sela (o ia lea na avea ma molimau), lea na la sosola faatasi.  Ma sa ia va’aia foi le tapu’eina o ni ata vitio, a’o ia savali atu i leisi potu.

Na fa’aauau le faamatalaga a le alii talavou na a’afia, i le ta ina o ia e Saupo i se pakete, ae po faatolu o ia e Fa’alavelave.  Mulimuli ane, na o latou o ese uma atu, ae na faatonu o ia e Tiaua, o le a faatali o ia i le to’ese mo tagata matutua (TCF).

Sa faamatala e le alii talavou na a’afia, ia lona mafaufau e pule i lona ola, ona o lona fefe tele i le mea sa tupu.

O le aso 15 o Ianuari, sa ta’ua e le alii talavou na a’afia, ia le toe alu atu o Auvele ma fesili  ia te ia, pe fia ulavale.  Ae sa tali mai o ia e leai.  Ae peitai, sa alu atu Auvele i totonu o lona sela ma tatu’i faatolu lona gutu ma toe toto ai lona isu.

Sa ta’ua e le alii talavou na a’afia le tiga o lona tino ma ia ripotia ai loa le sauaina o ia, i se tasi o leoleo.  Ma sa ia ta’ua foi, le fai atu o seisi leoleo, sa ia va’ai i le ata vitio lea na pu’eina, ma o lea na toe alu atu ai e siaki o ia.

Sa mafai ona faatalanoaina e leoleo ia leoleo o le falepuipui mo fanau talavou ma sa ta’ua e le leoleo lea, o le aso 16 o Ianuari, 2025, na ripotia atu ai e le alii talavou na a’afia, ia le faalavelave sa tupu ia te ia, ma ua mae’a ona ia ripotia lea tulaga, i lana supavaisa.  O lana supavaisa, agai i sui pule o le Falepuipui.

Ma na fa’atonuina o ia e le sui pule o le falepuipui a tagata matutua, ina ia tu’ufa’atasi lana ripoti ma fa’ao’o atu i le aso e soso’o ai.  Ae peitai, o le aso 21 o Ianuari, 2025, sa le’i iai se gaioiga na faia i lea tulaga, ma o lea na ia ripotia ai lea tulaga i le ofisa a leoleo i Tafuna.

O Ianuari 24, 2025 sa fa’atalanoaina ai e leoleo ia le alii talavou lea na avea ma molimau, ma sa ia faamatalaina i leoleo, o le aso lea sa toe aumai ai le pagota talavou lea na sola, sa ia va’aia ai ia Tiaua, Fiafia ma Sekai, faapea ma seisi pagota, o o i totonu o le sela a le pagota talavou lea.  Ma sa ia lagonaina le e’e mai o le pagota talavou lea, i le fiaola.

Ma na faapea foi ona lagonaina e le molimau ia le fa’atonuga a Saupo ina ia sui le sela a le pagota talavou lea na sola, ma o ni nai minute mulimuli ane, sa ia toe fa’alogoina foi le ‘e’e fiaola mai o le alii pagota talavou lea na sola.

Sa ta’ua foi e le molimau, lona mautinoa, le leai o ni manu’a i foliga o le alii pagota lea na sola, ina ua maua ma toe fa’afo’i atu o ia, ae peitai, ina ua ave’eseina atu o ia i leisi sela, sa ia va’aia le toto o foliga o foliga o le alii pagota talavou lea na sola toe maua.  

Na mauaina foi i le fa’atalanoaga, ia le sauaina e Tiaua o le molimau, a’o loka ona lima i tua o se taavale, i le aso 2 o Ianuari, 2025, ina ua toe maua i la’ua ma le na a’afia.  Sa faamatala e le molimau, le tu’i fa’atolu o ia e Tiaua,  

Na su’esu’eina uma leoleo sa a’afia i lenei mataupu, ma na fa’ailoa atu ia i latou, e le o ave faapagotaina i latou, ma e mafai ona o latou tu’umuli, i so’o se taimi, o le fa’atalaoaga.  Ma na faailoa foi iai ia i latou, e mafai ona o latou taofia le fa’atalanoaga i so’o se taimi e finagalo iai.

E tusa ai ma le faamatalaga a Sekai, o se mea pe a ma le 4 po o le 5 i le afiafi o le aso 12 o Ianuari, 2025, na ia maua ai se vala’au mai i le falepuipui mo fanau talavou, o lo’o mana’omia se fesoasoani a le alii leoleo o Fiafia.  Ma sa faapea ona o la agai atu iai ma Tiaua, ma la’ua fesoasoani ia Peato e fa’amama le lapisi mai i se sela.

Sa ta’ua e Sekai lona alu i totonu o seisi potu, ae ona fa’alogoina le ‘e’e a le alii talavou na a’afia, ma ia fa’alogoina se pa’o tele mai i le pa sima.  Na ia ta’ua lona le iloa pe na po, pe na togi ia le alii talavou aga’i i le sima.  Na ta’ua e Sekai ia le taunu’u atu o Saupo, ma se pagota, e ave atu ni mea’ai, mo fanau tamaitai talavou o taofia i le falepuipui.

Sa faailoa atu e Saupo ia Sekai ia le tapena o seisi sela, e tu’u ‘ese’ese ai ia alii pagota talavou e toalua, ma o Ie itu lea a tamaitai sa tu’uina ai le alii talavou na a’afia.  Sa faamatala e Sekai lo latou aveina atu o le alii talavou na a’afia i leisi, ona tago lea o Saupo i le u’u mai se ipu uga, ua ta ai le lima o le alii talavou na a’afia.  Ae peitai, e na te le iloa pe na faafia ona faia e Saupo lea tulaga.

Ina ua fa’atalanoaina ia Saupo, sa ia ta’ua e faapea, sa alu atu e momoli ia leoleo ua mae’a a latou sifi, ina ua o’o atu se vala’au, o lo’o manaomia e le falepuipui mo fanau talavou ia se fesoasoani, mo le aumaia o se pagota talavou, na sola.  Na ia valaau atu ia Tiaua, e alu e fesoasoani ia Fiafia.  Ae na alu o ia e piki mai mea’ai mo fanau talavou tamaitai, o lo’o loka.  

Ma sa alu ma ave ia Faalavelave, ona e na te fa’atuatuaina, ma e mana’omia se fesoasoani i le fa’amamaina o le falepuipui mo fanau talavou.

Sa fesiligia Saupo i le tulaga o le puipuiga, i le fealua’i ma feavea’i ia se pagota talavou, ae sa tali o ia, o le faiga lea o a latou galuega.  Ma na ta’’ua e Saupo, ina ua o latou taunu’u atu i le falepuipui mo fanau talavou, o Fiafia sa tatalaina mai le faitoto’a.  Ae ina u o latou o’o i totonu, sa ia va’aia le alii talavou na a’afia, o lo’o i totonu o se tasi o sela, i le itu a alii.  Ma sa ia faatonuina Tiaua, e ave le alii talavou na a’afia, i le itu o tamaitai, e tusa ai ma le fa’atonuga a le sui pule o le falepuipui.

Na ta’ua e Saupo lona fesiligia o le alii talavou na a’afia, e tusa ai ma le fale o se fafine sa osofaia, lea sa faasalalau mai i luga o Api o Foliga.  Ae o le taimi lena o lo’o tu tu i le ‘hallway’ ia le alii talavou na a’afia, a’o taumafai Sekia e faamautu le potu.  Sa ia fesiligia foi ia le alii talavou na a’afia, e tusa ai ma se ato tupe a se tasi o leoleo na leiloa, i le aso lea na sola ai mai i le falepuipui, ae peitai, sa tu’ua’ia e le alii talavou na a’afia, ia le alii talavou lea na avea ma molimau.

Sa faamaonia e Saupo lona togiina o le alii talavou na a’afia, i se pakete, ma ia fesiligia o ia pe aisea le mea na ia faia ai lea tulaga, i leisi leoleo.  Ma sa ia ta’ua foi le toeititi oti o seisi leoleo.

O le lima minute na soso’o ai, sa o latou o ese loa ma Sekai ma Fa’alavelave.

I le faatalanoaga o Fiafia, sa ia faamalamalama ai lona iai i le falepuipui mo fanau talavou, i le aso na ave atu ai le alii talavou lea na sola.  Ma o ia, faatasi ma isi leoleo, sa o latou tu’uina le na a’afia, i totonu o le sela, ae e le’i o ese atu isi leoleo.

Ina ua mae’a lea, sa ia vala’au i le taitai leoleo ma talosagaina se fesoasoani, ina ia fa’amautuina le saogalemu o le puipuiga o le fanua.  Ma ina ua taunu’u atu Sekai ma Tiaua ma aumai le lapisi mai fafo, i totonu, sa faapea ona fasi e Tiaua ia le alii talavou na a’afia.

Ina ua mae’a lea, sa taunu’u atu loa ma Saupo ma ia mana’o e ave le alii talavou na a’afia, i leisi sela, i le itu o iai tamaitai talavou, ma sa faapea ona faia.  Sa ta’ua foi e Fiafia le ita o Saupo ma ia togiina ia le alii talavou na a’afia i pakete masi.

Sa faatalanoaina foi le leoleo lea na matamata i le ata vitio ma sa ia faamatalaina e faapea, o le aso 12 o Ianuari, 2025, ina ua toe fo’i atu e faigaluega, ma amata tapena e sui tulaga mo Fiafia.  Na fesiligia o ia e Fiafia, pe sa matamata i se ata vitio, o se fusuaga ‘live’.  Ae sa ata ia le alii leoleo lea ma fai atu ia Fiafia, e leai.  Ae o le taimi lea, na ia vaaia ai le fo’i mai o Tiaua mai i le itu o lo’o tu’uina ai fanau tamaitai talavou ma tago i lana telefoni, ma tu’uina atu ia te ia.

Ma sa ia matamata ai i le ata vitio, o le alii talavou na a’afia, o lo’o tu i luga o se sima, i totonu o lona sela, ma tagi.  Sa ia va’aia ma faalogoina ia le fai atu o Tiaua i le alii talavou na a’afia, e so so atu, ia tago lea i le po le gutu o le alii talavou, i lona lima taumatau, ma lagonaina ai se pa’o leotele.

Sa amata ona tagi leotele le alii talavou na a’afia ma ia ‘ai’oi atu, ua lava, e na te le toe faia.  Ae peitai, na uma ona fa’aaoga e Tiaua lona lima taumatau, ona fa’aaoga lea o lona lima tauagavale, e ta po ai le alii talavou na a’afia, pe fa’alima.  Ma sa ta’ua e le alii leoleo na matamata i le ata vitio, o lo’o maua i le ata vitio, ia le tu o Sekai i autafa o Tiaua.

Na ta’ua foi e le alii leoleo, o taimi uma e mae’a ai ona po o ia, sa ia lagonaina le ‘ai’oi o le alii talavou na a’afia, e fia ola.  O le po mulimuli, na pa’u ai aga i tua  ia le alii talavou na a’afia, ae ua oso atu Tiaua ma tu i luga o le sima sa taoto ai le alii talavou na a’afia, ma fa’aaoga lona vae taumatau ma olo i foliga o le alii talavou na a’afia.

Sa faapea foi ona kiki e Tiaua ia foliga o le alii talavou na a’afia, ae o le taimi lea, o lo’o fa’aauau pea ona ‘ai’oi le alii talavou na a’afia, i le fia ola.  Ma na va’aia le pa’u i lalo o lima o le alii talavou na a’afia, mai i le pupuni ina o ona foliga, ma ua le toe minoi, e foliga mai na matapogia.  Ae i le mae’a ona kiki fa’alima o le alii talavou na a’afia, sa ia tu’uina atu ai loa le telefoni a Tiaua, ma ia va’aia le ‘ata’ata o Tiaua, e foliga mai, o lo’o fiafia i le latou mea sa fai.

Sa faatalanoaina foi Auvele ma sa ia faamatalaina e faapea, o Ianuari 15, 2025, na ia alu atu ai e sui se tasi o leoleo, ma ia va’aia le fai o sina faigata o le fanau talavou i lea aso.  Ona ia alu lea e tatala le sela a le alii talavou na a’afia, ma talanoa iai e tusa ai ma lana amio i leoleo matutua.  Sa ia ta’ua foi lona tualimaina o le alii talavou na a’afia.

Na fesiligia Auvele pe sa ia va’aia ni manu’a i le alii talavou na a’afia, ae sa tali le alii leoleo, sa na’o ni nai ma’osia i ona foliga, ae na te le mautinoa po o fea na faapefea ona ma’osia ona foliga.

I le faatalanoaga o seisi leoleo i luga o le telefoni, ae sa tali mai o lo’o pisi, o le la e sauni e alu e faigaluega.  O lo’o ta’ua i faamaumauga a le malo, e foliga mai na taumafai lea leoleo e ufiufi gaioiga a Auvele, ae na te le iloa, ua mae’a ona fa’amatala e Auvele le tulaga na tupu.  E tusa ai ma le leoleo, sa alu atu Auvele i totonu o le sela a le alii talavou na a’afia ma talanoa iai, ona toe fo’i mai lea i fafo.  Sa ia ta’ua, e leai se mea na tupu, ae peitai, ua mae’a ona faamatala e Auvele ma le alii talavou na a’afia, o lo’o nofo silafia lea leoleo, i le mea um ana tupu.

Na fa’atalanoaina foi le pagota i le falepuipui a tagata matutua, ia Ianuari 24, 2025, ae sa ia ta’ua lona le iloa o se tulaga na tupu, se’ia vagana ai lona lagonaina o se au’e’e a se tamaititi, i le fia ola.  Ma o lana foi lea faamatalaga, ina ua toe fesiigia o ia ia Ianuari 30, 2025.

O le aso 24 o Ianuari, sa faatalanoa eseese ai ia Sefo ma Aiumu.  Ma e tusa ai ma le faamatalaga a Sefo, o ia ma Aiumu, Filipo ma Tiaua, na o i Vaitogi ma pu’e mai le alii talavou lea na avea ma molimau.  Ma sa ta’ua e Sefo, sa na’o Tiaua na o’o lona lima i le molimau, ina ua tu’uina o ia i totonu o le taavale a leoleo.

Sa ta’ua e Aiumu, e na te le’i va’ai o sauaina ia le molimau, ae sa ia manatua, o ia, Sefo, Tiaua ma Filipo na pu’eina le molimau ma toe ave atu o ia i le falepuipui mo fanau talavou.  

Na fa’aalia i su’esu’ega, le le’i tusia e Fiafia, o le taimi ma le aso na taunu’u atu ai Tiaua, Sekai, Saupo ma Faalavelave.  Ma e leai foi se fa’amaumauga o se faalavelave na tupu.

Sa faatalanoaina foi Taai, e tusa ai ma le tusi o faamaumauga mo le falepuipui mo fanau talavou, ae sa ia faapea mai, o ripoti uma e tusa ai ma leoleoga, e aofia ai tagata asiasi atu ma le aufaigaluega, ua mae’a ona fa’amaumauina. Ina ua fesiligia o ia e tusa ai ma leoleo, o lo’o kilivaina meaai, sa ia ta’ua, e manaomia ona fa’amaumauina foi.

E le i ta’ua i fa’amaumauga a le malo, pe na iai ni isi na ave faapagotaina.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all