Skip to main content

Le fiafia nisi o Senatoa i saunoaga a le loia a le kovana i taimi o iloiloga

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

Sa fa’aleoina e le toatele o afioga i Senatoa, ia so latou le fiafia i nisi o saunoaga a le alii loia a le Kovana, le susuga ia Barry Fundt, ina o faia le latou iloiloga, i le taeao o le aso Tofi o le vaiaso ua tuanai, e faatatau i se pili o fesiligia ai tiute a nisi o tagata faigaluega a le malo, i totonu o komiti faafoe.

O lenei pili taufa’aofi sa faapea ona fa’aulufaleina e le afioga i le Senatoa ia Togiola T.A. Tulafono, afai ae pasia, e otomeki ona fa’amalolo ai so’o se tagata faigaluega a le malo o Amerika Samoa, e nofo i totonu o se komiti faafoe, pe a mae’a taimi faatulagaina o lana galuega, i totonu o le malo.

Sa le gata i le susuga ia Barry, ae sa faapea foi ona auai le tamaitai Loia Sili ia Gwen Tauiliii-Langkilde, i lea iloiloga, ma faaleoina lo la lagolagoina o le pili.

Na fautuaina e le Loia Sili ia le tatau ona fa’aofi sa’o ia le gagana o le pili, i totonu o tulafono po o aiaiga, o lo’o lima taitaiina ai komiti ma faalapotopotoga taitasi.

Sa faaleoina e Barry, le loia a le Kovana, ia lona lagolagoina o le faamoemoega o lenei pili, ma ia faamamafaina ai le feagai o Amerika Samoa ma se lu’itau tulaga ese, i le tali atu lea i tiute fa’atulafonoina a le malo feterale – o se luitau e tutusa ma lu’itau o feagai ma setete tetele.

Sa ta’ua foi e le alii loia, le tatau i le Teritori ona mataituina ia gaioiga a le ofisa o tiute ma femalagaiga, o eria e masani ona mataituina e malo feterale, i isi atunu’u.

Ma sa ia saunoa i le avea o lea tulaga ma lu’itau i le atunu’u ona faatumu ia galuega e mana’omia ai tomai faapitoa, ma atonu ua mafua lea tulaga, ona o le toatele o tagata o Amerika Samoa, e le maualuga lo latou agava’a po o le atamai. 

O se saunoaga sa faapea ona faaleoina ai e le afioga Togiola, ia lona le fiafia tele ma ia saunoa mai i le alii loia, po o fa’atatau foi lana saunoaga i sui o le Maota Fono.

Ma sa fa’alauiloa mai e Togiola i le alii loia, le agava’a o afioga i Senatoa, e tusa ai ma tulaga o le tulafono.

Sa fesiligia e Togiola ia le alii loia, po o le manatu lea a le ofisa o le Kovana, e pei ona sa ia saunoa ai.

Na taumafai le alii loia e fa’alalolalo ma ia taumafai e toe faamanino lana faamatalaga, ae peitai, sa ta’ua e Togiola, e pe a ma le faatolu ona saunoa Barry i lea lava tulaga e tasi.

Ma sa fa’aleoina foi e Togiola ia lona le ‘auai i le manatu na saunoa ai Barry, i le faatusatusaina lea o Amerika Samoa i se malo itiiti.

Sa saunoa Togiola, e tusa lava pe na’o le 60,000 tagata o le teritori, ua na’o na pau na o tagata o iai, ae o se atunu’u.  Ma sa ta’ua e Togiola e foliga mai, e va’ai maualalo le alii loia ia Amerika Samoa, e ala i lona faatusatusaina lea i se malo itiiti.

Sa toe saunoa foi Togiola ma faamamafaina, le toatele o tagata atamamai ma le talenia, o lo’o nonofo i totonu o Amerika Samoa ma e le tatau ona iai se fa’afaigata, i le sailiga o nisi agava’a mo komiti faafoe ma komisi.

Sa faapea ona fautuaina ai e Togiola ia le alii loia, ina ia toe fo’i atu ma fa’ailoa atu i e kovana, e latou te talitonu, e leai se faafitauli, i le tau sailiga o ni tagata e faafaigaluega i ofisa, komiti ma komisi, aua o lo’o tumu Amerika Samoa i tagata ua lava a’oa’oina, agava’a ma le atamamai.

Na fesiligia le afioga i le Peresetene o le Senate, ia Senatoa Tuaolo Manaia Fruean, ia le tamaitai loia sili e tusa ai ma sona manatu i lenei mataupu, pe ua alagatatau i sui faitulafono ona avea ma totino o komiti faafoe ma komisi.

Sa tali mai le tamaitai loia sili, e iai sina fa’afitauli i lea tulaga, ona o lo’o i le Fono le malosiaga e mataituina ai komiti ma komisi.  Ae o lo’o iai nisi o komiti faafoe ma komisi, e tatau ona nofoia ai nisi o sui mai i le Maota Fono, e tusa ai ma le tulafono.

Sa fa’aalia e Tuaolo le le nofo lelei ia te ia le faamatalaga o le ‘conflict of interest’.  Ma sa ia ta’ua le filifiliga e le Peresetene o le Iunaite Setete, ia John F. Kennedy, o sona uso e avea ma Loia Sili, ma ia fesiligia le tamaitai loia sili, pe sa iai se ‘conflict’.

Sa ta’ua e le tamaitai loia, le ono tulai mai o ni faafitauli i lea tulaga, aua afai ae iai se tagi e faasaga i le peresetene, o le a avea le so’otaga faaleaiga a le peresetene ma le loia sili, ma auala o le a fa’afaigata ai ona mataituina tutoatasi e le loia sili, lea mataupu.

Sa faapea foi ona toe fa’amanatu mai e Tuaolo ia se tulaga na tupu i le taimi o le faigamalo a Tauese ma Togiola, lea na filifilia ai e le alii Kovana ia lona uso, ia Faoa Aitofele, e avea ma Tausitupe a le malo.

Na finauina e Tuaolo le leai o se faafitauli na tulai mai i lea tulaga, e ui ina aiga le alii kovana i lena taimi ma le Tausitupe a le malo, aua sa filifilia Faoa ona o lona agava’a ma lana tautua.

Sa faapea foi ona faaleoina e Tuaolo lona agaga faafetai i le afioga i le Senatoa ia Togiola, e tusa ai ma ana saunoaga, i le mataupu e faatatau i saunoaga a le alii kovana, aemaise ai o se faamatalaga e foliga mai ai, ua le agava’a ia sui o le Maota Fono, e avea ma totino o komiti faafoe ma komisi.

Na faapea foi ona fa’aleoina e le afioga i le Senatoa ia Utu Sila Poasa, lona ia foi le fiafia ia Barry ma ana faamatalaga ma ia fa’ailoa atu i le alii loia, o le maota o le Senate, o lo’o nofoia e nisi sa avea ma kovana, peresetene o senate, faamasino, loia, inisinia ma vetereni, ua lava lo latou agava’a.

Sa fa’aalia le o’otia o le agaga o le afioga i le Senatoa, I lona faapea atu i le loia a le Kovana, lona fa’atauva’a pe a ia (loia) talanoa faapea i totonu o le Maota o le Senate.

Na saunoa le afioga Utu, o ia o se vetereni litaea mai i Fuava’a a le Iunaite Setete, o le Peresetene malolo o  le Senate o se vetereni litaea mai i le vaega’au a le Ami.  Ma na o latou umia tofi fa’aletaitai, lea na o latou taitaia ai le toatele o fitafita a’o latou iai i totonu o vaega’au.

Sa ta’ua e le afioga Utu, e 20 tausaga na ia tautua ai i totonu o vaega’au a le malo tele, ae e silia ma le 20 tausaga na tautua ai le afioga i le Senatoa sa avea ma peresetene o le Senate.

Na saunoa Utu, o i latou o  ni tagata aoaoina ma ua avea i latou ma sui o nu’u ma itumalo.  Ma ia fautuaina ai le alii loia ina ia aua ne’i toe alu atu ma talanoa atu faapea i totonu o le maota fono.

Na faaleoina foi e Utu lona le fiafia e tusa ai ma le fa’aauau pea ona leai ni tagata filifilia mo komiti ma komisi ‘ese’ese, ae ua fitu masina talu ona nofoia le faigamalo fou.

I sona talitonuga, sa ta’ua e le afioga i le Senatoa, e mafua lea fa’atuai ona o le le faia o tiute a le aufaigaluega a le ofisa o le kovana.

Na fesiligia e le afioga i le Senatoa ia Olo Uluao Letuli, pe na iai ni faafitauli na aafia ai nisi o sui faitulafono, i taimi ua tuanai, sa i totonu o komiti faafoe ma komisi a le malo.

Sa tali mai Barry, ua leva ona soalaupuleina e le ofisa a le kovana ia le avea o sui faitulafono ma totino i komiti faafoe ma komisi a le malo.

Ma ia fa’amaonia, le iai o ni popolega i tulaga o ‘conflict of interest’, o lo’o avea ma mataupu tutotonu i a latou fetufaa’iga.  Ae peitai, sa faamanino mai e Barry, le leai o se tulafono ma’oti, ua faatulagaina e tusa ai ma lenei mataupu, i lenei taimi.

I tauaofiaga masani a le Senate, i le aso Faraile o le vaiaso ua tuanai, sa pasiaina ai le pili i lona faitauga mulimuli.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all