Skip to main content

Senate: Faatamala le malaevaalele i le latou tali i le faalavelave na tupu i le Talofa Airways

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

Tu’ua’ia ulu o ofisa a le malaevaalele ia le pailate i le tuai ona o latou tali atu: E le mafai ona soli e le taavale afi luga o le malae, se’I vagana ua logo mai e le pailate…E tasi lava le tagata e logoa le ofisa…Le faia le galuega a le pailate.

Fuimaono:  E pei ona tou silasila iai le ripoti, e le mafai ona ‘alo, e tolu vaega…e fia fai atu se faamalulu ona o ni lagona i manatu na tupu ai le faalavelave…ae o le tali I le susuga I le peresetene, I le ripoti, e le i logo atu foi e le pailate…ala lea na tuai ai le respond.

O le amataga o le vaiaso, na soalaupuleina ai e le Komiti o Fefaatauaiga a le Senate ma taitai o le Matagaluega o Uafu ma Malaevaalele faapea le sui o le ofisa vaalele a le Talofa Airways, ia le mataupu i le faalavelave lea na tula’i mai i le aso 21 o Iulai, 2024 i le vaalele a le Talofa Airways ina ua gau le pa’u pito i luma o le vaalele, ina ua tu lau’ele’ele i le malae vaalele i Tafuna.

E tusa ai ma se molimau a se tasi o pasese, pe a ma le lima sekone talu ona tu lau’ele’ele le vaalele, ae o latou lagona le pa leotele ma o latou faalogoina le lue o le vaalele, ina ua gau ese pa’u pito i luma, ma sese’e mai ai le vaalele i lona ‘isu’.  Ma sa latou va’aaia foi aloiafi i itu uma e lua o le vaalele, ina ua sese’e le vaalele i luga o le auala o le malaevaalele.

Na fa’aalia e le pasese lo latou fa’afetaia o le alii pailate, i lona to’a, a’o ia taumafai ina ia aua ne’i fuli le vaalele.  Ae sa ia fa’aalia foi lona agaga faanoanoa i le tali atu a le malaevaalele i lenei faalavelave.

Na fa’ailoa e le pasese i le Samoa News, sa ‘track’ e ia le taimi ina ua ulufafo mai ai mai i le vaalele, se’ia o’o atu sui o le malaevaalele, ma e pe a ma le 22 minute, ae fa’ato’a o’o atu le taavale na toso atu ai uta po o atopa’u.

O i latou na molimau i le iloiloga, na aofia ai le sui Faatonusili o Uafu ma Malaevaalele, ia Tumua Matu’u; o le pule a le malaevaalele, ia Tavita Fuimaono; pule o le ofisa o le puipuiga o le saogalemu i le malaevaalele, ia Aluese Te’i; o le pule o le vaega tineimu i le malaevaalele ia Vaisa Ulula Simeavao faapea le pule o le Talofa Airways ia Jeffrey Hunter.

Sa le’i toe fa’a’alo’alo fesili a le Peresetene o le Senate, le afioga Tuaolo Manaia Fruean, e tusa ai ma le faalavelave na tupu ma gaioiga a le aufaigaluega a le malo.

Na fia malamalama le peresetene o le Senate, po o fea sa iai le aufaigaluega a le malaevaalele, i le 22 minute na faatalitali ai le pasese.  E pei ona sa ia fesiligia, afai na mu le vaalele ma maliliu le pasese, o le a sa latou gaioiga e fai.

Sa tali mai le pule o le malaevaalele, le susuga ia Tavita Fuimaono, o lo’o faamanino uma tulaga na tupu i lea aso, i totonu o lana ripoti ma o le mafuaaga sa tuai ai ona o latou o’o atu i le malaevaalele, ona e latou te le i nofo malamalama i le faalavelave na tupu, i le taimi tonu na tupu ai le faalavelave ma e le’i logoina atu foi i latou e le pailate, e faailoa atu o lo’o tupu le faalavelave.

Sa faamamafaina e le pule o le malaevaalele tulafono ma aiaiga o le malaevaalele, e pei ona ta’ua i totonu o lana ripoti, e tatau ai i le pailate ona fa’alauiloa atu i le malaevaalele se faalavelave e tupu mai, ina ia mafai ona tali vave mai le vaega tineimu ma lavea’i.

Na fesiligia e Tuaolo pe le mafai ona tutu se taavale tineimu i le malaevaalele  e mataituina le malaga ese atu ma le tulau’ele’ele o vaalele, ina ne’i tupu mai se faalavelave.  Sa tali mai Fuimaono, e tusa ai ma tulafono po o aiaiga a le malaevaalele, e fa’atalitali le vaega tineimu i lo latou ofisa.

Na toe fesiligia e Tuaolo ia Fuimaono, po o fea na o latou iai i le taimi na tupu ai le faalavelave, sa tali Fuimaono, sa i lo latou ofisa.  Na toe fesili Tuaolo, po o a latou mea sa fai i le latou ofisa.  Sa tali Fuimaono, sa o latou fa’alogologo i le leitio o lo’o mataituina femalagaiga a vaalele.  Ma na toe faamamafa e Fuimaono, sa tatau i le pailate ona logo atu latou i le taimi na tupu ai le faalavelave.

Sa toe faamanino mai e le susuga ia Vaisa, lea o lo’o faauluulu iai le vaega tineimu a le malaevaalele, ia tulafono ma aiaiga a le FAA e le mafai ai ona iai a latou taavale i luga o le ‘runway’ se’ia vagana ua logoina mai i latou e le pailate, pe a tupu se faalavelave.

O lea na toe fesili ai Tuaolo pe le’i logoina lava i latou e le pailate, i le 20 minute talu ona tupu le faalavelave.  Na tali Vaisa, o le faafitauli i lenei faalavelave, e le’i faia e le pailate lona tiute, o le logoina o i latou i le taimi na tupu ai le faalavelave.

Na saunoa Vaisa, i lalo o tulafono a le FAA, e tatau i le pailate ona logoina i latou, i le tolu minute e tupu ai se faalavelave.  Ma ana logoina i latou, semanu e vave ona o latou taunuu i le malaevaalele ona e le mamao mai lo latou ofisa.

Sa faamatalaina e le pule a le Talofa Airways, le susuga ia Hunter, o le faalavelave sa tupu i lena aso, e uiga ese, ona o le tele o faafitauli e tupu mai o lo’o i le ‘ea le vaalele ma e lava le taimi e logo mai ai e le pailate ia vaega tali faalavelave, ina ia mafai ona nofo sauni atu, i le taimi e tu lau’ele’ele ai le vaalele.

Ae sa faamanino mai e Hunter, ina ua tupu le faalavelave i le taimi na tu lau’ele’ele ai le vaalele, ma sese’e le vaalele i lona ‘isu’, o le mea muamua lava na taga’i iai le pailate, o le taumafai e taofiofi le vaalele ina ia le taavale ma ia saogalemu le pasese.

Sa ta’ua e Hunter, o le pailate ua na o se tagata, ma a o’o i faalavelave faapenei, o le a ia faia le mea e tatau ona fai, ae faagalo mea sa a’oa’oina.  Sa saunoa Hunter, na silafia e le pailate, e ono mu le vaalele, ma o le mafuaaga lea na ia tapeina ai le afi o le vaalele ma eletise uma i totonu o le vaalele, lea na mafua ona le mafai ona logoina vaega lavea’i.

Sa faamanino foi e Hunter, ua mae’a ona o latou matamata i ata o le faalavelave, ma e pe a ma le lua i le tolu minute talu na tupu le faalavelave, ae taunuu le taavale a le latou kamupani, ae ono i le fitu minute, fa’ato’a taunu’u taavale a le vaega lavea’i a le falemai.

Na faapea ona fesiligia e Tuaolo ia le taitai o le vaega tineimu, pe mafai ona iloa mai le malaevaalele mai lo latou ofisa.  Sa ta’ua foi e Vaisa, e lua vaega o le ‘runway’ lea e tulau’ele’ele ai vaalele.  O le itu lea e agai atu ai le Hawaiian Air ma le itu lea e fesaga’i ma le fale’aiga a McDonald’s.

Ae na te le’i faamanino pe e iloa mai le vaega o le malaevaalele na tupu ai le faalavelave, mai lo latou ofisa.

I le manatu fa’aalia a le Taitaifono o le Komiti a le Senate, le afioga Senatoa Malaepule Saite Moliga, o lo’o taumafai le vaega tineimu a le malaevaalele, e fa’aaoga tulafono ma aiaiga a le FAA ma ‘alofaga mo le tuai o le latou gaioi.

I le taofi a le Taitaifono na fa’aalia, sa tatau i le aufaigaluega a le malo ona iai i se nofoaga tulata i le ‘runway’ e mataituina faigamalaga uma a vaalele, ina ne’i tula’i mai se faalavelave, ae le o le nofonofo i a latou ofisa, e faatalitali i le valaau atu a pailate.

Sa saunoa foi le afioga Senatoa Magalei i se taimi na tupu ai foi seisi faalavelave i le Talofa Airways, i sana malaga mai Samoa, lea na o latou faimalaga mai ai ma ona tuafafine e to’afa.  Ma na fa’aleoina e Magalei le tiga o lona loto, i tulaga e tutupu mai i le mamalu o tagata femalaga’i ona o tagata faigaluega e le ma’ema’ea i le faatinoga o latou tiute.

Sa fa’aalia foi e Magalei le tele o taimi sa ia malaga atu ai i atunu’u i fafo, ma so’o se taimi e tu ai le vaalele, e iai le vaega tineimu ma faalavelave fa’afuase’i i luga o le malae vaalele, ae le o le faatalitali se’i ‘valaau atu le pailate i o tou tagata’.

“E le o le tiute ea lea a tou tagata, o le vaai o le vaalele pe ua taunuu le vaalele?  Pe faatali se’i oti le tagata ona tou o lea?  O le a la le tou mea e fai pe afai tou te o atu, ua mu le vaalele ma feoti tagata?  E le o le mea a outou, o le nofouta (alert)?  O le mea lea e fai e outou o le ‘react’ outou.  Ae ua avatu le faamoemoega ia te outou, e le tau alu fua le tineiafi i luga o le malaevaalele.  Ae i lo’u talitonuga, e leai se ‘alofaga (no excuse).”

Na ta’ua foi e Magalei le taimi na tupu muamua ai foi seisi faalavelave i le Talofa Airways ma sa o latou faatalitali i le tatalaina o le faitoto’a o le vaalele, lea na tatalaina e le alo a le afioga Kovana Lutali, a’o faigaluega i le malae vaalele.

Ma e pei lava foi o le faalavelave na tupu ia Iulai, sa leai foi se taavale tineimu ma faalavelave faafuasei, na vaaia i le faalavelave muamua.

“O le tatou malae vaalele, o le malae vaalele a tatou.  O le ola ma soifua o tagata ia o lo’o i luga o le vaalele e sau mai i Upolu, o tagata o le tatou atunu’u.  Ae fai mai outou, fai mai le FAA, se’iloga e ta’u atu e le pailate.  E leai se ‘alofaga (excuse),” o le saunoaga lea a Magalei.

“Matua’i o’u le fiafia i faamatalaga lena e fai mai e outou.  Afai e iai seisi o outou e iai aiga i totonu o le vaalele lea, mata o le a se tou lagona?    E se’i faatali lava se’i fai mai le FAA e oso i luga?  E le o totogia outou e le FAA.  O lo’o totogi outou i tupe lotoifale.”

Na faai’u le saunoaga a Magalei i lona faapea mai, “E faailoa atu lo’u le fiafia ona e le o tupu muamua ae ua tupu faalua le mea lea.”

I le saunoaga a le afioga Senatoa Soliai Tuipine Fuimaono, sa ia faapea mai ai “O se mea e faate’ia ai matou nei (maota maualuga) i le vaai atu i le sau a le va’a.”  Ma na ia fesiligia le pule o le Talofa Airways i le taimi na alu ese ai le va’a mai i Upolu, pe le’i iai se fa’ailo o iai se mea o tupu i le vaalele.

Na tali Hunter, e le’i iai se fa’ailoga sa iai se faafitauli ma e fa’ato’a mafai ona iloa e le pailate ua tupu se faafitauli, i le taimi e tu lau’ele’ele ai, ae le sau i fafo le pa’u pito i luma o le taavale.  Ma o lo’o latou faia nei ni suesuega i le faalavelave na tupu, lea o lo’o auai ai foi ma le FAA i a latou suesuega.

Sa fa’ailoa mai e le afioga Senatoa Utu Sila Poasa, na tatau ona mataituina e le vaega tineimu ma faalavelave faafuasei a le malaevaalele ia le taimi na tu lau’ele’ele ai le vaalele.  I sana finauga, e tatau ona iai le aufaigaluega lea i taimi uma e taunu’u mai ai vaalele ma e tatau ona mafai ona o latou iloa mai i le latou ofisa le mea na tupu ai le faalavelave.

Na fesiligia e le afioga Senatoa Satele Lili’o le tausaga na fausia ai le vaalele ma pe ua fi ani ana faigamalaga.

Sa tali Hunter, na fausia lenei vaalele i le 1978 ma e ta’i ono i le valu faigamalaga a vaalele i le va o Samoa ma Amerika Samoa, i le aso e tasi.

Sa saunoa Satele, atonu ua fai sina tuai o vaalele a le Talofa Airways ma ua tatau ona toe aumai ni vaalele fou.  Ma atonu o le tele o faigamalaga, ua faaopoopo ai i le faafitauli.

Na tali mai Hunter, o lo’o tulaga lelei lava vaalele e tolu a le latou ofisa vaalele ma o lo’o tausia lelei foi.  Ma sa ia fa’ailoa mai foi, e tutusa tausaga o a latou vaalele ma vaalele a le Samoa Airways.

Sa fa’ailoa atu e Satele i taitai o le malaevaalele, lona faalogologo atu o fa’aaoga e latou ia tulafono po o aiaiga a le FAA e faamalamalama ai le mafuaaga na tuai mai ai.

Ae i le saunoaga a le afioga Senatoa Muagututi’a sa ia faapea atu, o lea sa tupu muamua foi lenei mea, ma afai ae toe tupu, o le a maliliu ai nisi.  Sa ia fa’ailoa atu foi i le pule o le Talofa Airways, ua fai sina tele o nei faigamalaga i le aso e tasi (6-8).

Sa saunoa Muagututi’a, o le tino o le tagata, a gaioi tele, ona vevela lea ma e mana’omia ona malolo.  Ma i sona talitonuga, e faapena foi i afi o vaalele.  O lea na ia fautuaina ai Hunter ina ia toe taga’i i lea tulaga, ona o lo’o latou talanoa i ola o tagata.

Na fesiligia e le afioga Senatoa Uti le mafuaaga sa na o le tasi ai le pailate.  Na tali Hunter, o vaalele e na o le iva pasese pe lalo ifo, e gafatia e le pailate e tasi ona faafoeina faigamalaga ma o pailate e fai foi a latou kilia falema’i, fa’alua i le tausaga.

O seisi mataupu na fa’atula’i e le peresetene o le Senate, o le leai o se ofisa e fa’atautaia femalagaiga a vaalele (control tower) a le teritori.  Sa saunoa le afioga Senatoa Tuaolo, o se mea lea ua tatau ona taga’i iai le malo aua le fa’aleleia o le puipuiga o le saogalemu i femalagaiga i luga o le ‘ea.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all