Skip to main content

Fa’aauau suesuega a le Loia Tuto’atasi i le $36 miliona na fa’aaoga e le Faigamalo ae e le’i pasiaina e le Fono

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

O le amataga o le masina na se’i mavae atu nei, sa faao’oina atu ai e le Loia Tutoatasi lea na filifilia e le Faamasinoga Maualuga e su’esu’eina le fa’aaogaina e le Faigamalo o le $36 miliona, e aunoa ma se fa’atagana mai i le Fono, ia se vaega muamua o lana su’esu’ega, i le Senate.

O le susuga i le alii loia tuto’atasi o Aaron Warren, sa filifilia ia Mati, e galue o ia i le ofisa loia a le Mooney Wieland Warren ma ua lima tausaga talu ona fa’amautu i totonu o le teritori.

O le aso 10 o Iulai, 2024, na ia fa’ao’oina atu ai se vaega muamua o lana ripoti e tolu laupepa, i le afioga i le Peresetene o le Senate ia Tuaolo Manaia Fruean, lea na tufatufaina atu ai i le mamalu o le Senate ia Iulai 12, ae e le’i malolo le Fono mo le fa vaiaso.

Na ta’ua e Warren i lana ripoti le iai o le suesuega i ona tulaga amata ma sa ia ‘oto’otoina tulaga ua ia faataunuuina, talu le filifiliga o ia e suesueina lenei mataupu.

Ua ia iloiloina fa’amaumauga ma ripoti sa ia maua mai i le ofisa a le Peresetene o le Senate, e tusa ai ma le $36 miliona.  E le gata i lea, o le faia o fonotaga ma fetusitusiaiga ma le loia a le Senate e tusa ai ma lenei mataupu, o faamaumauga ma puna’oa o lo’o mafai ona fa’aaogaina i ana su’esu’ega.  Ua faapea foi ona ia feiloai ma sui o le ofisa a le Loia Sili e tusa ai ma le lagolagosua o lea ofisa, i lana su’esu’ega.  Ma ua mae’a foi ona ia talosagaina le Loia Sili mo nisi e latou te galulue faatasi i le faatinoina o lenei su’esu’ega.

Sa ia talosagaina foi le Loia Sili mo le fa’aavanoaina mai o faamaumauga ma tulaga uma, e patino i lenei mataupu.

Sa ia ta’ua foi lona tali atu i ni su’esu’ega a vaega fa’asalalau e tusa ai ma le filifilia o ia, ma sa ia te’ena le tu’uina atu o se faamatalaga e tusa ai ma lenei mataupu, se’ia mae’a lelei su’esu’ega o lo’o faia.

Na ta’ua foi e le Loia Tutoatasi i totonu o lana ripoti, lona fa’afeso’ota’iina o tagata faigaluega a le Ofisa Su’etusi a le Teritori (TAO-Territorial Audit Office), na aofia ai ma le Su’etusi a le Teritori (Territorial Auditor) mo le talanoaina o lenei mataupu faapea ai ma lisosi o lo’o manaomia mo ana suesuega, faatasi ai ma faai’uga o a su’esu’ega a le TAO sa faia po o nisi su’esu’ega o loma nei.

Sa faapea foi ona ia soalaupuleina ma le TAO sa latou vaega o le a mafai ona fesoasoani ai i totonu o ana suesuega ae le gata i lea, o ni fautuaga e tusa ai ma ni suiga e ono manaomia i tulafono tau su’etusi mo le teritori.

Na ta’ua foi e Warren lona fa’afeso’ota’ia o le faufautua a le fono faitulafono e tusa ai ma molimau ma faamaumauga/ripoti, o tupe fa’aaluina, lea na fa’ao’oina atu e le Ofisa o Tupe a le malo, i su’esu’ega sa faia e le Maota Fono, ma o lo’o ia iloiloina nei faamaumauga.

Sa ta’ua foi e Warren lona saunia o se tusi mo le Tausitupe a le malo, mo sa la feiloaiga faapea ai ma sana fesoasoani i le mauaina o fa’amaumauga/ripoti, pe a talosagaina.

Na fa’aalia e Warren lona iloiloina pea pe ono tatau ona faia se iloiloga su’etusi (expert audit review) o tupe ua fa’aaogaina, ina ia mafai ona fa’asaoina ai le taimi ma tupe fa’aalu.

 Sa faapea foi ona ‘oto’otoina e le Loia Tutoatasi ia isi laasaga o lana su’esu’ega, lea e aofia ai le faamautuina o i latou o le a o latou galulue faatasi, talosagaina o faamaumauga ma ripoti mai i le Ofisa o Tupe, ma a mana’omia, uia ala o le faamasinoga.

O le a amataina foi ona ia su’esu’eina molimau ma fa’amaumau a latou faamatalaga, iloiloina le lautele o le a manaomia ai le faaaogaina o le faamasinoga, ina ia mafai ona maua mai faamaumauga, ripoti ma molimau.  E le gata i lea, o le faia o se faaiuga i se ‘expert audit review’ i tulaga o tupe fa’aalu ma sailia se fesoasoani, pe a manaomia.

Sa ia ta’ua le nofo sauni o le TAO e fesoasoani i vaega o le suesuega o lo’o manaomia vave, ae e manaomia ona talosagaina aloaia e le maota fono lea tulaga.  

Na fa’aalia foi e Warren lona fa’aauau pea ona mataituina pili ma tupe fa’aaluina i le fa’agasologa o lana su’esue’ga, ma ia ta’ua ai le le’i totogia o pili ua mae’a ona fa’aulu.

Sa aofia i totonu o le I’ugafono Aufa’atasi a le Senate, lea na talosagaina ai le Loia Sili ina ia talosagaina le Faamasinoga Maualuga mo le filifilia o Loia Tutoatasi na se su’esu’eina le fa’aaogaina e le Faigamalo o le $36 miliona e aunoa ma se fa’atagana mai i le Fono, o lo’o ma’oti mai ai le faate’aina, ave’esea ma le moliaina o so’o se tagata po o se taitai o le malo, sa ia solia tulafono tau i tupe fa’asoasoa a le malo, ma lona iloa.

E ui ina sa te’ena e le Fono i le tausaga ua mavae ia le ulua’i i’ugafono sa faauluina e le Faigamalo, ina ua mae’a ona fa’aaogaina le $36 miliona o tupe faaopoopo sa aoina, e fa’aopoopo i le tausaga tupe 2023, ae na toe pasia e le Fono lea lava pili ina ua toe fa’auluina i le Tauaoafiaga o se Fono Faapitoa i le masina o Mati.

I lana saunoaga i le tatalaga o le Fono Faapitoa, sa saunoa ai le afioga i le Peresetene o le Senate, ia lona taliaina o le talosaga a le kovana, e pasia le pili ina ia mafai tapunia tusi o le tausaga tupe o le 2023, aua ua mae’a ona taliaina e le Faamasino Sili ia le Iugafono Aufaatasi a le Senate, mo le filifilia o se loia tutoatasi, e na te suesueina lenei mataupu. 

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all