Sisi faavaeloto tagavai o Amerika Samoa ma le malo tele e manatua ai i latou na maliliu i le galulolo 2009

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

E faapenei ile 14 tausaga talu ai, Setema 29, 2009, ua alausu mai Samoa atoa, i fanuga a le galulolo na aafia ai.

O mafui'e e lua, 8.1 ma le 8.0 le malolosi na sosoo lava ma pupu'e ai galu na afua ai lologa i Samoa ma Amerika Samoa. Na oo atu ile 72 futu le maualuluga o galu (22mita) ile tusa o le 7 ile taeao.  

I faamaumauga na sili atu le ogaoga o le aafiaga o Samoa i Sisifo aemaise o le itu i Saute o le motu o Upolu, ma maliliu ai le 149 tagata matutua, e aofia ai matua tausi ma fanau laiti.  O aafiaga o Amerika Samoa, na iloga foi lona ogaoga, ae maise o le vaega o le motu o iai Pago Pago ma Leone, i Tutuila, e 34 na maliliu ai, e aofia ai tagata matutua, o matua ma fanau na maua faatasi lava.

O aafiaga o le motu o Toga e le'i faatusalia ia Samoa, pe a fua atu ile na'o le to'a iva na maumau soifua i le malo Tupu.

O mea totino a aiga, e aofia ai fale nofo, taavale, vaafagota, vaatafao ma o latou faatotoga, sa na'o le ao faatasi lava e galu ma suati ese mai o latou nofoaga masani ai.

Mo Samoa e silia i le $200miliona le tau faatusa o le oloa ma mea totino sa faaleagaina, e ese mai soifua.

Sa faamauina foi aafiaga ole tamaoaiga o Samoa na lua, aemaise o tupe alu faafuase'i ile toe atinae'ina o motu na afaina.

Ae o atina'e o fale tumatagafa, pisinisi tulisi, i Samoa i Sisifo, ae o pisinisi tu lata ile fale ma maota o aiga, tu lata ile gataifale i le motu o Tutuila , na faamauina le ogaoga o aafiaga.

O galulolo ia o le 2009, e oo mai nei i faamaumauga a le au Saienitisi e le'o iloa poo le mafui'e na sili atu ona tele lana sasa. Talu e le'i tele se va o mafui'e e lua, 2-3 minute le va o lulu ole laueleele , ma uma atu lesi galu e fati mai lesi galu.

I totonu o le taulaga vaa o Amerika Samoa i Pagopago, pei ona molimauina e le tama na faigaluega ile ASPA i lena taeao, Hobo Jameson "Sole oute vaai atu, ua ese lea foliga ua oo iai le taulaga vaa, mai le gutu ole taulaga sau i totonu o le uafu faasolo mai i gatai o Pagopago, ile va o le uafu o Vaafaila ma le falei'a i Satala, ua faafuasei lava ona tafe uma le vai i totonu o le pu tele. Pei se lua i le ogatotonu ole taulaga vaa. Ua pei ose lua tele tele lava na o'u vaai atu iai, ua tafe uma atu iai le sami, ma goto ifo i lalo ae ua leai se suavai"

"E le'i umi lava ae ou toe faalogo atu loa ile gogolo a'e i luga o le toe pupuna ane i luga o le sami mai le lua lea na foloina atoa le sami sa lilofia ai le taulaga vaa o Pago Pago.

"Ole sami atoa lena na sosolo atu loa i le aloalo o iai vaa faila, ma taena'i uma atu lava , o mea lava na tau atu ai, na fufulu uma atu ma gatu atu ile fanua o iai le Plaza i Pago Pago. " E iai tagata na maliliu ina ua maua atu e le galu. E aofia ai le tina ma lana tama. Ole aufaigaleuga a le Pago Plaza i le fogafalelua, "ua na'o le matou tilotilo atu i le fesouaiga o taavale ma vaafagota ae o fale atoatoa i lalo. Ae ua leai se isi e fia alu i fafo."

E manatua pea lea aso i mafaufau o tagata e le gata i Amerika Samoa ae o Samoa.

O lesi aiga i Aleipata e toalua loomatutua na i fale, e pupula le isi ae o lesi loomatua e po lana vaai.

Na tala le molimau, sa faatalanoa e le Tusitala, e vaai atu o fetatafa'i mai le tootoo ole loomatua tauaso ile fale, ae o le olomatua pupula, ua alu ese ile uma ane o le galu muamua.

Tala a le molimau na tamoe atu iai, e taututuu lava ma le galu lona lua. Na'o le oo atu lava, tago loa nonoa faatasi lona tino ma le loomatua ile pou tu ole falesamoa. E oo atu le galu ua ia matua fusimauina le loomatua lea, ma fetafeaa'i solo lava o la vae ele galu, ae oloo mau lava le ie lavalava lea e nonoa faatasi ai la'ua ile poutu.

O lesi tulisi, o latou na o i Aleipata, sa momoe i faleoo tumatafaga. Oso le galulolo ma tafia ai latou uma lava. Ua te'i ile vaai atu, e pei se vili le taamilosaga a le galu, e alu ane le taaviliga a taavale i lesi itu ole vili lea ae o ia o loo ile pito i luga. Ole tama lea na ave i Niusila e togafiti ai ona manuaga ogaoga. Sa iai tulisi na maliliu ai lava i manuaga.  

Ae mo Amerika Samoa na maua ane se vaega o tina ma tama matutua i lo latou ofisa i Leone na afaina ai soifua.

Ole aso Faraile, Setema 29 2023 lea ua atofa mo le Lotu faapitoa e manatua ma talosia ai soifua o tagata ole Teritori na maumau i lena galulolo mata'utia, e faia ile malumalu o Siona i Leone.

Ua faalauiloa mai ai e le Lutena Kovana o Amerika Samoa, Talauega Ale, le faavaeloto aloaia o fu'a a Amerika ma Amerika Samoa , e manatua, ma aloaia ai soifua e 34 o tagata na maliliu ile faalavelave mata'utia, galulolo o Setema 29 2009.

Ae mo le malo o Samoa, ole tausaga talu ai na tuu atu ai ile Matagaluega o Oa faanatura ma le Siosiomaga latou te tapena faamoemoe o lenei aso, e avea ose taimi e faalauiloa ai le nofo silafia mo galulolo ma mafu'ie.