Skip to main content

TALA I VAIFANUA

Pago Pago, AMERIKA SAMOA

 

“IA MANUIA LE ASO 4 O IULAI – SISIGAFU’A A LE IUNAITE SETETE O AMERIKA”

 

O le aso malolo ananafi ua fa’ailoga ai le aso na Tumaoti ai le faigamalo a le Iunaite Setete o Amerika ma ua fa’aigoaina o le Posiulai e le atunuu mai lona amataga. O le aso e toe taga’i ai i tua i le vaega o ta’ita’i na latou fa’atula’ia lenei faigamalo malosi, ma ua aoga tele mo le puipuigamalu o le Malo fa’a-Teritori o Amerika Samoa.

 

Ua toina mai fo’i le fe’au fa’amanuia mai ta’ita’i o le tatou malo, ina ia tatou fa’afetaia le alofa o le Atua ma le va’ai mamao o tatou augatama ua mapu mai i ti’asa, sa latou osi feagaiga ma ta’ita’i o le Malo tele o le Iunaite Setete o Amerika, e latou te tausia ma fa’amalumalu mai ia i tatou e oo mai i lenei aso. Peita’i ia silisili ona tatou fa’afetaia le agaga faia’e o augatama o le Iunaite Setete sa latou fatufatu mea lelei, ma atina’e lenei faigamalo ina ia tulai mai o se malo e agaga i le tausiga lelei o ona tagatanuu uma, e oo lava i le latou puipuigamalu o i tatou uma o alaala ma soifua i ona setete ma ona teritori uma. Ua atoa nei le 245 tausaga o lea feagaiga na amata ai le faigamalo fa’atemokalasi a Amerika atoa i ona vaega tamau e 13 na amata mai ai i le 1776.

 

Ua fa’ao’o mai fo’i fa’amanuiaga mai le Laumua o le Malo tele, mai le tatou Faipule i le Konekeresi Uifa’atali Aumua Amata Radewagen mo le mamalu lautele o le atunuu i lenei tausaga mo le aso fa’ailogaina o le Posiulai, “O se isi meaalofa fa’aopoopo i le soifuaga galue pe a oo ina maua se isi aso fa’aopoopo e taofia ai galuega, ae mafuta fiafia ma aiga ma uo mamae ae fa’amanatu aso fa’ailogaina o le atunuu. Ua o gatasi ai vaega uma o le Malo ma pisinisi tumaoti i le atunuu atoa. Peita’I o se aso e tatou te fa’afetaia ai le aveao Amerika ma malo e latou te puipui ma fa’amalumalu i le tatou malo fa’ateritori.” 

 

Mai le tatou ta’ita’i, le Kovana o Amerika Samoa, ua ia toe fa’atepa ai fo’i le atunuu i le ulua’i tausaga o le Sisigafu’a a le Malo tele i le 1776.

 

“O le gaoioiga taua sa fa’atinoa e le augatama sa amata mea i le fa’atula’ia ole Malo fa’atemokalasi o Amerika e tumaoti ese mai ai i pulega fa’alemalo o Peretania ina ia soifua sa’oloto ma le fiafia ona tagatanuu i ona setete ma teritori uma, lea ua tatou sapi ai i ma’a o malie ma aeae i nei mau manuia ma sosia o fa’amanuiaga e tele ua latou fa’auia fa’aletulafono maim o i tatou uma, e ala ai le agaga o le fa’afetai i le Atua, ona o se filifiliga tonu na fa’ataunuu i tausaga e tele ua tuana’i. ua avea pea ma punavai o manuia mo i tatou uma e oo mai i lenei vaitausaga, 245 tausaga mulimuli ane.”

 

“E le gata i lea ae, avea i ma’ua ma le Sui Kovana Talauega Eleasalo Ale ma o ma’ua aiga, e tuufaatasia ai le tatou fa’afetai mo i latou uma sa latou puipuia mai le tatou malo tele o le Iunaite Setete o Amerika mai fa’afitauli o soo se ituaiga na lamatia ai laufanua, le moana ma le vateatea o le tatou malo o lo’o fa’afailele ai i tatou uma. O le fa’afetai tele e ao ina fa’ao’o i alo uma a Samoa o lo’o latou tautua mai i vaega au mo le puipuiga o lo tatou saogalemu,o le Iunaite Setete o Amerika ae maise lo tatou atunuu pele.”

 

“Ia manuia le fa’amanatuga o le aso 4 Iulai, le aso o le sa’olotoga ma le tuto’atasi o le faigamalo a le Iunaite Setete o Amerika.”

 

Ua fa’aluaina fo’i ona faamanuia mai e le sui o Amerika Samoa i le Konekeresi le aso 4 o Iulai i le mamalu lautele o le atunuu.”Fa’afetai tele i le to’atele o aiga o le atunuu o lo’o tautua o latou pelega i le vasega au, e fa’amautinoa ai le tatou saogalemu ma lo tatou malu puipuia ma le nofo lelei. Ia te outou uma fitafit tiute ma outou aiga, fa’afetai mo le saogalemu ona o la outou tautua matavela.”

 

LE’I ATOATOA LE MALOSI’AGA O LE UPEGA TAFA'ILAGI I MANU’ATELE

 

E le’i malolo lava le a’u faigaluega mo le toe fa’aleleia o feso’ota’iga o le Initenti poo le Upega Tafa’ilagi i le Manu’atele, ae ua I ai se vaega o lea tautua ua mafai ona fa’atautaia ai feso’ota’iga mo lenei vaitau. O le tala mulimuli mai lea i le aumalaga sa masii fa’apitoa atu mo le fa’aleleia o feso’ota’iga tau telefoni fale, telefoni feaveai, Initeneti ma le televise i Manu’a.

 

O lo’o tumau pea le fa’afuase’ia ona motusia o lea tautua i le tele o taimi o aso ta’itasi ona e le o atoatoa le malosi’aga e tatau ona oo i ai le malosi o lea feso’ota’iga.Talu mai le aso Faraile, Iulai 02, 2021 sa toe fa’aaogaina ai le feso’ota’iga e mafai ona faaaoga ai le VSAT e tautuaina ai le Manu’atele. O lo’o galulue pea le aufaigaluega ina ia toe fa’aleleia uea o feso’ot’iga tau telefoni toso i fale o aiga,  telefoni feaveai ma televise i le Faleta’u ma le Faleluasaga.

 

O le malaga fa’apitoa a le MV Manu’atele lll, lea sa tu’uva’a ese atu mai Tutuila nei i le aso Tofi o lo’o auina atu ai COW, “Telefoni Fai Uili” [Cell on Wheels] lea la ua amata galulue ai nei le aufaigaluega na masii atu mo le taumafaiga e toe fa’afo’ia le lelei o lea tautua mai luga o latou satellite ma feso’ota’iga e tatau ona toe fa’aleleia mo feso’ota’iga ma isi atunuu uma fa’apea ma i tatou i Tutuila nei. O nofoaga e lua lea e fa’aleleia mai o pou mo so’otaga i Olotele ma Ofu ma ua i ai le fa’amoemoe maualuga e mafai ona fa’atoatoa nei sootaga uma lava ao le’i oo atu i le vaiaso a sau nei, aua o lo’o ua i ai le sisigafu’a a le Manu’atele o loo loma nei ia Iulai 14-16, 2021.

 

“Ua fa’ailoa mai e le aufaigaluega o lo ua mafai nei ona mautinoa e i latou le sootaga tonu lea e motusia ai le tautua. E tusa lea o le 592fututu le mamao mai le aloalo o Ta’u ma sopoia mai le a’au ma aga’I mai ai i le nofoaga e fafati mai ai galu. O le mafuaga o le motusia o lea sootaga o le faipa e ta’ia ai le initeneti on aua malolosi tele pea galu ma ua aia ai le keipo  luga o le amu o le a’au.”

 

“Ona o lenei lava vaitau ua matele ina malolosi galu ma louloua fo’i le tau matagi malolosi, ma o le ala lea ua mafua ai ona vave a’afia nei uaea o so’otaga fa’a-keipo e ta’ia ai le initeneti i le sami. I le taimi nei e le o mafai ona fa’amautinoa mai se umi o le a mana’omia e toe fa’aleleia ai nei so’otaga a le faipa i ona galuega lipea e fa’aatoatoa ai le tautuaina o le Manu’atele.”

 

“E ese mai le aumalaga na masi’I muamua, e le o mautinoa fo’i pe o le a toe fa’aopoopo atu nisi o le aufaigaluega e masii i Manu’a e fesoasoani e fa’amae’a mai lea galuega tele a’o lei fa’ao’o atu le to’atele o le Kapeneta ma le faigamalo i le Manu’atele mo le Fu’a a Manu’a.  fa’aauau lava ona fa’ailoa mai le agaga fa’afetai o le ASTCA, le pulega ma le aufaigaluega ona o le onosa’I ma le lava papale o le Manu’atele a’o taumafai i latou e toe fa’aleleia le auaunaga mo le Manu’atele.”

 

MALIU LE TAMA SAMOA TA’ALO FOOTBALLI MISSOURI -TUUFULI UPERESA:

 

O se tasi o alo o Amerika Samoa sa ta’uta’ua lana ta’alo i le au a le Montana Grizzlies Football, Uperesa Tuufuli, ua tuua nei e ia le malo i le vaiaso ua te’a. O lea alo o le atunuu, sa avea ma Kapeteni o le Montana Football Team ma sa ta’alo I le ta’amilosaga a le Camella Bowl i le tausaga e 1969 ma fa’asolo atu ai e ta’alo mo le Philadelphia Eagles i le NFL.

 

O lana fa’aipoipoga muamua ile tamaitai o Kristin Uperesa o Billings, sa ia fa’amautinoa ane i le nusipepa o Nusipepa mo Ta’aloga, e moni lava ua maliu le tama o si ana fanau e to’a 4 o ona alo e to’a 7. O lana fa’aipoipoga lona lua i le tamaitai Samoa i Amerika Samoa nei, e to’atolu ai ona alo laiti. Ua atoa le 73 tausaga o lona soifua lea ua maliu ai o ia.

 

O le mafuaga o lona maliu iinei ona o fa’aletonu i ona fatuga’o ma ua amata ona tele isi ona ma’i ua maua ai ina ua tino matua.

 

Fa’amatalaina e Kristin Uperesa o se tasi e agamalie, tausa’afia  ma sa la’ua masani a’o a/ooga i la’ua i le Iunivesite o Montana. Na fa’aipoipo i la’ua i le tausga e 1970 se’ia oo mai i le tausaga 1988, lea e i ai o la’ua alo e to’a fa.

 

“I lona olaga fa’atasi ma i matou sa tausa’afia lava ma, peita’i ina ua umiumi le mafutaga ua amata ona va’aia le i ai o ni me aua mamafa lava i lona mafaufau.Ua matauina e i ai mea e manatua, ae o nisi me aua le mafai ona manatua e ia ma ua fa’afaigata ona mau fa’atasi ma ia fa’atasi ai ma le ma’ua fanau.”

 

I lona ta’alo fa’apolofesa i le NFL e tolu tausaga na ta’alo ai mo le Eagles, ona soso’o lea ma le ta’alo ai i le Liki Football a Kanata mo le lima tausaga i Winnepeg Ottawa, Calgary British Columbia.

 

Ina ua le toe ta’alo o ia sa toe fo’i lava Uperesa i lana a’oga i Missouri ma toe sailia lona fa’ailoga i le Health ma le Physical education, lea na ia taliu mai i Samoa nei ma fa’aaoga e toe galue ai.

 

O le tausaga e 1997 na litaea mai ai o ia ma sa ia fa’ailoa i sona manatu i lena taimi, “Ua lava le taimi na ta’alo freepie ai, ua tatau fo’i ona malolo ma sefe le malosi e fa’atasi ai ma le tina ma le fanau i le aiga.” O lana tala lea ina ua litaea mail ana galuega faiaoga ma faufautua i le fanau a’oga i le Kolisi ma aoga maualuluga iinei.

 

“I Missouri o se olaga televave ma le to’atele o tagata sa ola ai, ma sa tele fo’i mea e faatasi i ai, ae o iinei, ua aoga tele lea mo le taimi ua matua ma ua le toe i ai se malosi e tauva ai i ta’aloga,” o sana tala lea.

 

E ui ina ua maua i le nunu ma ua matua o ia ae sa ia fesoasoani ma faufautua i le fanau ta’a’alo i le football ina ia latou maua avanoa e aooga ai i ni avanoa e maua mai ona o lea fa’agatama. Mai lona olaga e tusa ma le 300 le fanau a’oga, ua mautu sikolasipi mo fafo mai ona o lana fesoasoani e faufautua i latou, ma ua iloga fo’i lana fesoasoani mo i latou i lo latou lumana’i i lea lava fa’agatama ina ua fa’asoa i ai lona silafia o lea fa’agatama.

 

O lo ua iai le ata o le aloalii mai Samoa I le fa’asologa o ata o tama ta’a’alo ta’uta’ua a le Grizzly Sports Hall of Fame i Montana, o se matati’a fo’i lea ma o se sao o Duke Uperesa Tuufuli mo lona atunuu pele o Amerika Samoa.

 

O lo ua fa’ailoa mai e Kristin Uperesa, “O lo’u toe mana’o lenei, ina ia fa’aea e le setete o Montana Duke Uperesa Tuufuli i le Montana Football Hall of Fame, o se mea ua leva na tatau ona faia e le matou setete lenei.”

 

O se tasi sa soifua fa’atasi ane ma Duke Uperesa Tuufuli, John Talalotu sa ia fa’ailoa maia, “O ma’ua ma Duke sa a’o’oga ma ulufale fa’atasi i le Iunivesite o Montana, ma e le o se mea e tau fa’ailo le agava’a o Duke, ae o le faigata fo’i ona pasia e se tama’ita’I le taule’ale’a mai Fagatogo, aua e matua lelei i le ta’aloga tino lelei ma aulelei le alo o Amerika Samoa.”

 

“E tau fai lelei lana ta’alo i le Football, Baeball ma le basketball, e maualuga fo’i le tagata e malualii, ma e matua’I ta’uta’ua lava i ana fa’agatama na e lua sa ia sailia ai lona pili mo le aoga. Na auai fo’i le ‘au ta’a’alo afeleti a le Iunivesite.” O e toe tala lea a John Talalotu e fa’amatala ai le sogasoga ma le agava’a o lea alo o Amerika Samoa.

 

E mafai ona e faitauina lenei molimau mo le soifua ta’alo o Duke Uperesa i le link [email protected] i upega tafailagi.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all