Skip to main content

TALA I VAIFANUA

Pago Pago, AMERIKA SAMOA

 

ULUA’I MAFUTAGA KOALISI TOBACCO/DIABETES FALELUASAGA - TA’ALOGA FA’AEVAGELIA & SEMINA TIMA’I

 

E tasi le vaiaso atoa na matua mafuli ai le Koalisi o le Tapa’a & Ma’i Suka Ofu ma Olosega ina ia latou toe fa’atautaia fa’amae’a ai ona fa’aofi nisi o latou sui fou i le Koalisi Tuai ina ia lava tapena ma fa’atautaia lelei latou polokalama fa’aletausaga. Sa auai atu ai  nisi o sui iloga o le Ofisa Autu o le Tobacco Diabetes Coalition a Amerika Samoa i Faga’alu i lea lava fa’amoemoe. O sui na malaga atu sa auai le tamaitai fa’atonu fou Daphne Fale ma se tasi o lana aufaigaluega mamalu.

 

Na taua’aoina tusi pasi mo sui agava’a ina ua mae’a lea fonotaga taua, ma amatalia ai le faamoemoe maualuga o lea Koalisi malosi. O le latou feso’ota’iga ma tupulaga talavou o le Faleluasaga, Ofu and Olosega, na soso’o ai loa mo le tolu aso, ma o le fa’ai’uga nei o leatou fa’atasiga taua.

 

Mai le aso Faraile sa talimalo ai Olosega EFKAS, ma o le polokalama e amata mai i fa’atalanoaga ma le tupulaga talavou, faia fa’aevagelia ina ia tumau le fanau i le amio lelei ma ia mautu lo latou talitonuga e leai se mea e faigata i le Alii. O isi mea e mulimuli mai ai o ta’aloga o so’o se ituaiga ae maise lava o Volleyball ma Lakapi. O le polokalama lea sa tatala lava e fa’atulaga mai e le autalavou latou ua talimalo le latou aso fa’apitoa.

 

O le aso Toona’i sa fa’atulaga ai le fa’atautaia lea ma talimalo le EFKAS i Ofu ma o lea sa talimalo ai fo’i i latou i le Malae ma le Maota o le galuega i Ofu lea e galulue ai Rev. Ierome & Senira Ta’i’i. O le latou polokalama sa amatalia lava i le fa’amalositino Zumba, ia tausia lelei le soifua maloloina. Soso’o lea ma fetufa’iga ma tupulaga ma sa tofu sao ai le matagaluega o le Soifua Maloloina le Tamaitai tausima’i mo le Faleluasaga Mrs Clint. O le fetufa’iga ma le sui o le DHSS, Paolo Malaepule Mata’afa, atoa ai fo’i ma le folasaga sa tapena e le tamaitai fa’atonu o le Ofisa Autu o Koalisi o le Ulaula Tapa’a ma le Ma’i Suka i Amerika Samoa, Daphne Fale ma lona sui fesoasoani na malaga atu i le Luasaga mo lea fa’amoemoe taua.

 

O tima’iga uma lava o le taumafaiga lea ia ‘aua lava ne’i amata ona ulaula se tasi. Ia aloalo ese mai lea amio poo le masani e fa’atuputeleina ai fa’aletonu tau le soifua maloloina o lou tagata talavou. O le taumafaiga fo’i, ina ia le toe liua se tasi o ulaula tapa’a, ma ia taofia loa lena amio ona ua taugata tele le sikaleti, fa’aleagaina ai lou soifua maloloina, ma mama’i ai. O le isi itu o tima’iga, ia matua fa’aaoga tatau le taimi e fa’amalositino ma faia ai fe’au fa’aleaiga ina ia fa’aalu le afu o le tino, e mana’omia ona faia lea tulaga i aso ta’itasi, ia le maua ai i le ma’i suka ona ua na’o le tausami ma nonofo ae le fa’amalositino ia soifua maloloina ai.

 

I le va’aiga lautele i le Faleluasaga, e tele na’ua fe’au e fa’atino e matua ma fanau talavou, e tino lelei le tupulaga talavou e le so’ona mamafa o latou tino, ona e tele na’ua ta’aloga ma fe’au e faia i aso ta’itasi. Peita’i ua fa’ailoa i fa’amaumauga a le tamaitai tausima’i pasi o lo’o nafa ma le tausia lelei o le soifua maloloina o i latou e alaala i le Faleluasaga, “E si’isi’i pea i luga le aotelega o i latou ua maua i le ma’i suka ona e o atu i latou i Tutuila ma faia siakiga i le falema’i ma ua fa’amaonia ai lo latou po’ia i le ma’i suka. E toe fo’i atu fo’i, ua fa’atemutemu i fe’au ma gaoioiga e ao ina faia i totonu o aiga, ua mamafa atili ai tino ma ua maua fo’i i le soifua matutua, ua le toe gafatia ai ona fa’ate’a gofie mai le fa’asolo atu lava ina tumau le ma’i suka i o latou soifuaga. Peita’i o le tima’iga aoga tele i lenei vaitau, o le a’oa’o lea o le fanau talavou i le taimi nei, ia le toe so’ona tausami i le apainu ae inu le faguvai, ia to’aga e ta’a’alo ma fa’amalositino i fe’au masani ia fa’aalu le afu o le tino ma fa’aaoga tatau ai tausami sa tagofia, e tumau ai le tino paleni lelei.”

 

“Ua pa’ia fo’i mea tausami, ia aua le so’ona tausami i mea lololo ma ga’oa, ae ia fa’asupo tausami ma ia taumafai e atoa lelei le lima ituaiga o mea’ai paleni i ‘aiga e tolu o le aso e tasi. O le i’a ma le moa o a’ano manu fasi nei e aoga tele i le tino nai lo mea lololo ma mea’ai falai.”

 

O ta’aloga na fa’atautaia e le o ni fa’atauvaga ina ia matua fili ai se ‘au fa’apitoa a le faleluasaga, ae ua fa’atulaga nei ta’aloga ina ia mafai ona fefa’amasania’i atili le fanau, fa’afiafiaina i latou ma ia fa’atauva fa’atausala i latou i fa’agatama e fiafia i ai o latou olaga ta’a’alo. O le kitikiti le isi ta’aloga sa matua fa’aalia ai le ta lelei o nisi o le autalavou, ae le faigofie ona mautinoa poo ai le ‘au e malosi i nei lava fa’agatama i lea faatasiga. O le aso Lona tolu o le aso Sa lea ma sa fa’atulaga ai e talimalo le vasega o Autalavou ma ta’ita’i o talavou mai le Ekalesia AOG ma le SDA ma sa iloga ona vi’ia ai le Atua ona o fa’aevagelia a le fanau uma o le Faleluasaga. Na faia le fa’atasiga i le Malumalu i Olosega. O le aso lona fa o le fa’atasiga ua faia loa le filifiliga o sui mai au talavou EFKAS i Olosega, to’a 4 sui mai le Ofu EFKAS ma le 2 sui mai le AOG ma le 2 Sui mai le AOG ae fa’aalia ai latou tomai i le Aganuu a Samoa i lauga ma isi mea uma sa fa’atulaga e fa’atino aga’i i ai le latou aso fa’apitoa.

 

Ua mae’a nei lea fonotaga ma ua tapunia aloaia fo’i le mafutaga ua taliu mai fo’i sui mamalu o le Koalisi Autu o le Ulaula Tapa’a ma le Ma’i Suka sa malaga atu i le Faleluasaga, ma o le a fa’aauau pea ona galulue Koalisi nei i o latou itumalo atofa ina ia mautinoa o lo’o tima’ia pea le tupulaga ma le mamalu lautele ia taofiofia mai le ulaula tapa’a ma le Ma’i Suka ia fa’aititia le faitau aofai o i latou e a’afia ai le soifua.

 

TATALA PEMITA MO TAGATA FAIGALUEGA KAMUPANI STAR KIST

 

O le taimi nei o lo’o tumau pea le taofiga o Pemita e talosagaina ai nisi e fia malaga asiasi mai i Amerika Samoa mai Samoa le usoga. Peita’i talu mai lea fa’asa i le nofoaiga a Kovana Lolo Moliga, e le’i toe tatalaina pea lena itu o le fa’asa. 

 

Ae o le taimi nei, ua fa’alauiloa mai e le afioga Kovana Lemanu P.S. Mauga, o lo’o ua tatalaina le avanoa mo pemita e talosaga mai mo tagata e fia malaga mai e faigaluega tumau mo le Star Kist Samoa lea ua fa’aigoaina o le Guest Worker Program. O se fa’aiuga lenei o le fonotaga fa’apitoa sa faia a Kovana Lemanu Mauga ma ta’ita’i o le pulega o le Kamupani I’a a le Star Kist.  

 

O lo’o feagai lava le Kamupani I’a a el Star Kist ma fa’aletonu tau tagata faigaluega tumau, talu mai le vaitau na maua ai stimulus tetele e tagata faigaluega ma o latou aiga. Ua matele ai ina nonofo le fa’anoi nisi mai galuega, ao nisi ua saili galuega ese mai le kamupani ma ua fiafia ai e faigaluega fa’avaitaimi o le Covid-19 ae fa’atalale i le avanoa faigaluega i le Kamupani I’a e fa’amama i’a ma isi avanoa faigaluega ua avanoa nei.

 

O le taimi nei la ua manatu ai le Kamupani I’a ina ia tu’u atu le avanoa i nisi mai Samoa e fia faigaluega ai i’inei ma avea ma tagata faigaluega mo le Star Kist e fa’apa’aga fo’i ma le Kamupani i le tapenaga o latou pepa faigaluega. O le a i ai aiaiga tamau o lea Konekarate fa’afaigaluega ai i le kamupani I’a.

 

E pei lava ona fa’asalalauina muamua i le tatou nei nusipepa ua fa’ailoa ai o le Tulafono Tau Guest Worker na pasia ma ua fa’amalosia i Amerika Samoa ua tuuina ai le malosi’aga i le Ofisa o le Loia sili latou te fa’atagaina ai pemita mo nisi e fia malaga mai i Samoa e faigaluega mo le na’o le Kamupani I’a lava a le Star Kist.

 

O i latou e mafai ona talosaga mai ma e talia o e na fananau ma soifua a’e i le Malo Tuto’atasi o Samoa, ma e ulufale mai i Amerika Samoa e fa’aaogaina ai le Pemita ua aiaia mo le Guest Worker Program.

 

Ua fa’ailoa mai, o le taimi nei o lo ua talia nei la pemita talosaga mo le Guest Worker i le Star Kist ma e tauau e mae’a loa le masina o Iuni, ona maua lea o se avanoa e toe fa’atulaga ai sifi e lua a le Kamupani I’a, pe a lava o latou tagata faigaluega.

 

TALANOAINA PEA OMIGA FA’ALEMAFAUFAU E A’AFIA AI FITAFITA TUAI MALOLO POO VETERENI

 

O le fonotaga fa’apitoa a le vasega o Vetereni uma i Amerika Samoa ma sui foma’i fa’apitoa o loo tautuaina le vasega o fitafita tuai ua litaea mai tiute fa’amiliteri sa tautua ai, ua talanoaina ai le tele o a’afiaga o le mafaufau o lo’o omia ai le soifua aga’i i luma o fitafita ae maise lava i latou sa aofia i taua ma nofoaga o vevesi a’o tautua.

 

Ua molimau nisi e le faigofie ona fa’agalo filemu nisi o mea sa oo i ai lo latou soifua a’o tautua mai tafa o taua. O mea sa va’ai i ai mata ma aofia ai i latou a’o tautua, o mea e le faigofie ma e le toe fia talanoa i ai, ae silisili ona faigata ona fa’agalo, ae toe soifua fa’atasi ai ma latou pelega i mafutaga fa’aleaiga.

 

“O le faatalanoaga lenei, o le toe taumafaiga a le Veterans Affairs ia mafai ona fa’autagia e le mamalu o aiga ma le atunuu lautele, ona ola feso’ota’i lelei pea ma tatou fitafita tuai pe a mae’a mai latou tautua, ia tatou malamalama lelei i a’afiaga sa i ai i latou, ua tumau le tele o nei a’afiaga i o latou mafaufau, o nisi e matua le toe mafaia lava ona toe fa’afoi i tua o latou tagata e pei o le mea sa i ai a’o le’i avea ma fitafita o taua. E ao ia i tatou uma ona la’ei i le onosa’i, ma ia malamalama i mafuaga o lo latou faapea ai i taimi o tou mafutaga fa’aleaiga.”

 

O se tala lea a le tamaitai foma’i sa mua’i tautalagia lea a’afiaga i o tatou sui Vetereni.

 

“O le PTSD o lo’o matele ina faigata taofiofi ai le ita o fitafita tuai, e le mafai ai ona onosa’ia e nai a latou pelega mafutaga ma i latou o vetereni o taua, ma ua avea ma se fa’anoanoaga loloto ma mamafatu i le vasega o fitafita tuai. Pau le mea e ao ina mautinoa e le pa’ia o aiga ma pele a i latou o fitafita tuai nei, E alolofa tele i latou ia te outou.”

 

Ua i ai nisi o fitafita o a’afia i le PTSD ua latou tula’i ma molimau i a latou fonotaga nei, e fa’ailoa atu ona mafati’aga mamafatu ona o lona naunau i lona aiga ma ana pelega, ae maua fo’i o ia i lea ituaiga o fa’aletonu ma ua avea ma se mea e fa’anoanoa ai o ia i le tele o taimi.

 

I le tautalaga a le alii talavou o Tamiano Gurr i lea lava fonotaga e talanoaina ai omiga faalemafaufau i tupulaga talavou, sa tula’i ai lenei ali’i talavou ma ia fa’asoa mai, “Le mamalu o matua ma Faia’oga, ia fa’alogo i lagona o fia fa’ailoa mai e le mamalu o fanau talavou. O vaitau sa soifua ai outou e le o toe tutusa ma nei vaitau o le telea’i o mea eseese, ma o lo’o taumafai le fanau e fa’autagia nei mea fou, ma ua fa’apea fo’i ona toso i tua i le tele o mea o manana’o ma fa’amuamua mai e matua e tatau ona usita’ia e fanau, ua omia atili ai le soifuaga o fanau talavou. Fa’amolemole ia faalogo lava i o latou lagona fa’aalia.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all