Skip to main content

Falepuipui se alii na sasaina lona (nephew) I se nofoa u’amea

Pago Pago, AMERIKA SAMOA

O le vaiaso na te’a nei na tula’i ai le alii o Teofano Tupa i luma o le Fa’amasinoga Maualuga, ma lana loia o Michael White, mo le lauina o lona faasalaga I le moliaga mamafa, o le sauaina o fanau iti, ina ua ia faaoo ni manu’a I se tama a lona tuafafine,  e 14 tusaga le matua, e ala I lona sasaina o lenei alualutoto I se nofoa u’amea a’o a’apa mai mo se lavea’I, ona o lo’o malemo, e pei ona ta’ua e le faamasinoga.

O lenei solitulafono e mafai ona faasala ai se tasi I le toese mo le umi e 5 tausaga, pe sala tupe e $5,000 po o faasalaga uma e lua.

O le tamaitai loia o Kristie Soule na fai ma sui o le malo. 

Na ta’utino Tupa I luma o le Faamasinoga, lona faao’o o ni manu’a tuga I lona (nephew), I le masina o Iulai o le tausaga nei, e ala I lona fa’aaoga o se nofoa u’amea e sasa ai lona tino.

Na tau’utino atili le ua molia e fa’apea, o lana gaioiga sa faia i lea aso, sa le tusa ma ala o le tulafono. 

Na faatoese Tupa e tusa ai o lana soltulafono, ma ia talosagaina se isi avanoa mo ia se’i toe fo’i atu ai i tua e tausi ona matua ma lona aiga ua tele masina o latou valavala. Na taua e Tupa e faapea, o le silia i le 5 masina lea na taofia ai o ia i le Toese, ua ia a’oa’oina ai se lesona taua mo lona olaga, ma ua ia iloa ai, e le o se mea lelei le soli o le tulafono a le malo.

Sa ia taua “Ina ua ou vaaia le toatele o tupulaga talavou atoa ai ma Tama matutua i le nofoaga, sa ou faapea ane i lo’u loto, ta’i to’atele tagata ua tele tausaga ma aso o latou olaga ua ma’imau ona o faaiuga sese sa latou faia,”, ma ia ta’utino ai lona le toe fia faia o se isi lava solitulafono i le lumana’i.

Na talosaga lana Loia ia Michael White mo se faasalaga faanofovaavaaia e aunoa ma le toe tuuina atu o se isi faasalaga faa falepuipui e tuli e lenei ali’i.

Na taua e White e faapea, e ui i le matuia o le soltulafono a Tupa, ae ua talitonu lona loto e agavaa o ia mo se isi avanoa mai le Fa’amasinoga. Sa ia taua foi e faapea, o Tupa o se alii talavou ua sese lana faaiuga sa faia, ae tele se lumana’i lelei mo ia pe afai e toe tuu i ai e le Faamasinoga se isi avanoa mo ia.

Na taua e White le matuia o le gaioiga sa faia e le ua molia, peita’i o le itu e tau fesoasoani mo sona faasalaga mama, ua mae’a ona toe teuteu le mataupu i le lotoifale o le aiga. Na talosaga White mo se faasalaga nofovaavaaia e aunoa ma le toe tuuina atu i ai o se faasalaga faa falepuipui.

Na tetee malosi le loia a le malo i le talosaga a le itu tete’e mo se faasalaga nofovaavaaia. Na taua e le tamaitai loia ia Soule e faapea, e matuia tele le gaioiga sa faia e le ua molia, i lona faaaoga lea o se nofoa ua’ea malo e faaoo ai manu’a i le tino o le tamaitiiti laititi na aafia e aunoa ma se mafua’aga tatau. 

O Tupa, e pei ona taua e le loia a le malo, faatoa 2 tausaga talu ona ulufale mai i Amerika Samoa, a o lea ua fa’alua ona aafia o ia i solitulafono. O le tausaga na te’a nei na ta’usala ai o ia e le Faamasinoga Faaitumalo i le solitulafono mama o le faaoolima i le tulaga tolu, na nofovaavaaia ai o ia mo le 12 masina, a o lenei ua aafia o ia i le isi foi solitulafono e tai foliga tutusa lava.

O Tupa na fanau i Amerika Samoa, ae na soifua a’e o ia i Tonga. O le 2 tausaga talu ai na faatoa toe malaga mai ai o ia i le teritori, e le o iloa lava po o i ai ni faamaumauga e faatatau i ni solitulafono na aafia ai o ia i Tonga i le taimi atoa na nofo ai o ia. Pau le itu lea ua molimauina i le taimi nei e pei ona taua e le Loia a le malo, o solitulafono e pei ona aafia ai Tupa, ua atagia mai ai le ituaiga tagata e i ai o ia, o se tagata e ita leaga tele.

O le taimi na mae’a ai le faalavelave, na auina atu ai loa le tamaititi na aafia i lalo o le vaavaaiga a le Ofisa e Puipuia fanau laiti e aafia i sauaga (Child Protection Services) ma o loo tausia lelei i le Fale o Sulufaiga (Shelter) ona e le i lelei le auala na tausia ai e lo latou Tina i latou.

Na faaiu le faafinauga a le Loia a le malo i lona talosagaina o le Faamasinoga mo se faasalaga faa falepuipui mo Tupa, ina ia a’oa’oina ai lona mafaufau ma taofia ai lona toe faia o lenei gaioiga.

I le maea ai ona iloilo e le Faamasinoga o mau faamaonia uma e faatatau i lenei mataupu, na saunoa ai le afioga i le ali’i Fa’amasino Sili lagolago ia Fiti Sunia e faapea, e le o nofo lelei i finagalo o alii Faamasino le gaioiga sa faia e le ua molia, o lona sasa faamo’amo’a o lona (nephew) i se nofoa u’amea.

“Na ta’usala muamua oe e le Faamasinoga Faaitumalo i le solitulafono o lou faaoolima i se isi tagata, a o lea ua toe aumai oe i le solitulafono lava lea e tasi…” o le saunoaga lea a le Fa’amasinoga. Ma e atagia mai ai o ia o se tagata saua ma le le alofa. O ia fo’i o se tagata e aafia i le ita vave, ae a ita fo’i, e matua ita leaga lava, e pei ona taua e le Fa’amasinoga.

O se tasi o itu na taua e le Faamasinoga, o le tamaitiiti na aafia na malemo i le vai taele i le aso na tula’i mai ai le faalavelave, o lo o mana’omia fo’i e ia se fesoasoani, peita’i, e lei ofoina atu e le ua molia se fesoasoani i le tamaitiiti na manu’a, ae na ia tago i le nofoa uamea ma sasa ai o ia.

E 5 tausaga lea ua faasala ai e le Faamasinoga ia Tupa i le Toese i Tafuna. O le a faamalumalu lea faasalaga, ae ua nofovaavaaia o ia mo le 5 tausaga i lalo o tuutuuga e ao ona usita’i i ai. 

E 20 masina lea ua poloaina o ia e tuli i le Toese i Tafuna, o le a aofia ai ma masina e 5 lea ua mae’a ona ia tuliina i le taimi nei. Afai ae tatala o ia i tua, ua poloaina le ua molia ina ia saili sana galuega e totogi ai lana salatupe e $2,000.

Ua faasa o ia ona toe taumafai e faafesoota’i lona (nephew) na aafia i lenei mataupu i soo se auala, e le mafai fo’i ona ia taumafai e alu i le nofoaga o lo o i ai le Fale o Sulufaiga o loo iai lona (nephew)

Na faamamafa e le Faamasinoga ia Tupa, o le taimi lava na te soli ai se tuutuuga se tasi o lana nofovaavaaia, o le a le toe i ai loa se isi avanoa mo ia, ae o le a poloaina loa o ia e tuli atoa le umi o lo o totoe o lana faasalaga faa falepuipui e 5 tausaga.

Na faamanino fo’i e Sunia ia Tupa e faapea, ana o ia o se tagata na fanau i Tonga, e poloaina e le Faamasinoga o ia na te tuua le atunuu ae toe fo’i atu i Tonga, peita’i, e le mafai ona faia lea tulaga ona o ia o se tagatanu’u o Amerika Samoa.

O le afioga i le ali’i Faamasino Sili lagolago ia Mamea Sala Jr ma le afioga i le ali’i Faamasino Lagolago ia Tunupopo A. Tunupopo na lagolago i le afioga a Sunia i le iloiloina o se faaiuga mo lenei mataupu.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all