Skip to main content

Tofu le mataupu fa’asaga ia Peseta i le Fa’amasinoga Maualuga

Ua tofu atu nei i luma o le Faamasinoga Maualuga le mataupu i le va o le malo o Amerika Samoa ma le Pulesili o le Ofisa o Femalagaaiga, afioga Peseta Dennis Fuimaono, ina ua fa’aagafua e Peseta ona aia tatau e fa’aauau ai le ulua’i iloiloga sa fa’atautaia i le vaiaso na te’a nei i le Fa’amasinoga Faaitumalo, e saili ai pe lava mau a le malo e lagolago ai le tagi fa’asaga ia te ia.

 

O le taeao o le aso Faraile o le vaiaso na te’a nei na tula’i ai Peseta i luma o le afioga i le Tama’ita’i Fa’amasino ia Gwen Tauiliili-Langkilde mo lana ulua’i iloiloga. O le ali’i Loia Tuto’atasi ia David Vargas o lo o tula’i mo le malo, ae o le ali’i loia tua, afioga i le Matua ia Togiola T. A Tulafono o lo o tula’i mo Peseta i lenei mataupu.

 

O le ogatotonu o le ulua’i iloiloga na tula’i ai loa Togiola, ma fa’ailoa i le Tama’ita’i Fa’amasino le finagalo o Peseta, ina ia taofia loa le fa’aauauina o le iloiloga, ae tu’u sa’o atu loa le mataupu i luma o le Fa’amasinoga Maualuga e fa’agasolo ai iloiloga o lo o totoe.

 

O lea talosaga mai ia Togiola, na tuuina atu lea ina ua talosaga Vargas i le Fa’amasinoga e avea le molimau a le tofa a Fiu Johhn Saelua o se molimau ua foliga mai e le faamaoni i lana ta’utinoga sa faia.

 

E 2 molimau a le malo sa valaauina i le taimi o le ulua’i iloiloga. O le ali’i Leoleo Kapeteni ia Capt. Pierre Clemens ma le tofa Fiu, le Pulesili o le Ofisa o le Kovana Sili a le malo.

 

Na taua e Clemens i lana molimau e fa’apea, o le mataupu e pei ona tu’uaia ai Peseta, na tuuina atu na te suesueina, ina ua mae’a ona aga’i atu le ulugali’i sa aafia i lenei mataupu ia Simeleke Tainafi ma lona to’alua ia Maori Sipai, faatasi ai ma le lagolago a le Tina ia Ipu Lefiti, ma latou faila se tagi i le Ofisa o Leoleo fa’asaga ia Fiu, ona o tu’uaiga i le faia lea e Fiu o uiga mataga ia Simeleke.

 

E to’atele ni isi na fesiligia e Clemens i lana suesuega. O ni isi o i latou nei e aofia ai le ulugali’i na a’afia ia Simeleke ma Maori, o le la sponsor, le Faletua ia Sinu’utasi Toelupe, o le tuafafine lea a Fiu, o sui o le Ofisa o Femalagaaiga, faapea ai ma Peseta ma Fiu.

 

O Simeleke, o ia lea o lo o autu i ai lenei mataupu, ona o le tagi sa ia faia fa’asaga ia Fiu, i le faia lea e Fiu o uiga mataga faafeusuaiga ia te ia, e ala i lona tagofia o lona itutinosa i se tasi o aso i le 2016.

 

O tu’uaiga ma le tagi na faila e Simeleke fa’asaga ia Fiu, na mafua ai loa ona molia e le malo ia Fiu i le moliaga mamafa o le tagofia o itutinosa o se tama’ita’i i le tulaga muamua i le tausaga na te’a nei. Peita’i, i lalo o se maliliega na sainia e Fiu ma le malo, na malie ai Fiu e avea o ia ma molimau a le malo i le mataupu a Peseta, atoa ai ma lona ta’utino, na te ta’uina le mea moni ma le fa’amaoni i le taimi o le fa’amasinoga o Peseta.

 

Talu ai le maliliega a Fiu ma le malo, na malie ai loa le malo e faaitiitia le mamafa o le latou tagi fa’asaga ia Fiu, ae molia ai loa o ia i le moliaga mama o le faaoolima i le tulaga tolu, e ala i lona pa’i atu lea i le tino o Simeleke i se gaioiga e ono faamalie ai ona lagona tu’inanau.

 

O le tausaga na te’a nei na faasala ai e le Fa’amasinoga Faaitumalo ia Fiu e nofovaavaaia mo e 6 masina.

 

Ina ua fesili Vargas ia Clemens e faamanino tulaga uma sa mafai ona maua i lana suesuega, na saunoa ai loa Clemens e fa’apea, e tusa ai o lana suesuega, sa ia maua ai e fa’apea, o le Tina a Simeleke, sa amata ona galue ma nofo i le aiga o Fiu i le 1992. I le 2008, na mana’o ai loa Simeleke ina ia aumai Maori mai Samoa la te nonofo i le fale o Fiu ma fesoasoani ia te ia i le faia o galuega a le aiga o Fiu.

 

Sa galue pea Simeleke ma nofo i le aiga o Fiu seia oo mai loa i le 2014 ina ua amata ona alia’e uiga mataga o Fiu fa’asaga ia te ia.

 

O le faalavelave na mafua ai ona alia’e lenei mataupu, ina ua fai Fiu ia Simeleke e alu atu e faapipi’i lona tau taliga. Sa fesili Simeleke ia Fiu poo fea le pu o lona taliga e tui ai le tautaliga, ona e 2 pu o loo i ai i le taliga, peita’i sa tali atu i ai Fiu i se tali mataga e atagia mai ai ona lagona tu’inanau, ma sosoo ai loa ma lona tago atu i le itutinosa o Simeleke.

 

Ina ua fa’aauau pea uiga sa faia e Fiu ia Simeleke, sa avea ai loa ma itu ua vevesi ai Simeleke ma lona to’alua, ma i’u ai loa ona o ese le ulugali’i mai le fale o Fiu ae aga’i atu i le fale o se tasi o aiga i Leone lava.

 

Ina ua iloa e Fiu ua sauni Simeleke ma lona to’alua e faila se tagi faasaga ia te ia, sa ia telefoni ai loa ia Peseta ma talosaga i ai mo se auala e tipoti faamalosi ese ai Simeleke ma lona to’alua i Samoa, ina ia taofia ai le failaina o se tagi fa’asaga ia te ia.

 

Na talanoa Peseta ma le sponsor a le ulugai’i ia Sinu’u, o le tuafafine lea o Fiu e faatatau i le fuafuaga, peita’i sa musu Sinu’u ma fai i ai, e le mafai ona ia faia lea tulaga, e le gata e leai ni pasese ma ni tusi folau a le ulugali’i, ae le o uia fo’i ala o le tulafono e agavaa ai ona faafo’i faamalosi i laua i Samoa.

 

E ui i le tete’e o le sponsor, ae sa faatonu e Peseta alii faigaluega e to’alua mai le Ofisa o Femalagaaiga ia Itai Sataua ma Jeremiah Jerry Gaisoa e aveese faamalosi mai le ulugalii mai Leone ma auina sa’o atu loa i le uafu i le nofoaga e faaee ai le va’a mo Samoa.

 

E lei taunuu lea fuafuaga, ina ua taofi e isi sui e to’alua o le Ofisa o Femalagaaiga ia Sam Soliai ma Jason Laumoli lea gaioiga, ona sa la iloa lelei, e le i uia ala o le tulafono.

 

O le molimau lona lua na valaau e le malo, o le tofa a Fiu. Ina ua fesili le loia a le malo ia Fiu pe sa faia se latou maliliega ma le malo ina ia sau e ta’u le mea moni, sa tali Fiu, “ioe”.

 

Na fesili Vargas ia Fiu pe aisea na telefoni ai ia Peseta, peita’i na tali Fiu, talu ai lona popole i le ulugalii lea ua o ese ma le latou aiga ae o loo sponsor e se tasi o le latou aiga, o le mafua’aga lea na ia vili ai loa ia Peseta.

 

E faatolu ona fesili Vargas i le fesili lava lea e tasi ia Fiu, peita’i, sa fealoalofa’i le tali a Fiu, ma taumafai e sisi’o lana tali mai le mafua’aga moni na ala ai ona ia telefoni ia Peseta, e pei ona ia faailoa i Leoleo i le taimi ne fesiligia ai o ia.

 

Talu ai le ese o le tali a Fiu sa tuuina atu i le taimi o le iloiloga, na talosaga ai loa Vargas ina ia avea le molimau a Fiu o le molimau a se tagata ua musu e ta’u le mea moni.

 

O le toe faaauau ai o le iloiloga ina ua mae’a le malologa o le aoauli, na talosaga ai loa Togiola ina ia faamuta le iloiloga, ae tuu sa’o atu loa le mataupu a Peseta i luma o le Fa’amasinoga Maualuga.

 

O lo o tumau pea tuutuuga o lo o tatala ai Peseta i tua ina ua ia totogi le tinoitupe e $15,000, e fa’atalitali ai taualumaga o lana mataupu lea ua fa’atulaga mo le masina o Ianuari o le tausaga fou, 2020.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all