Skip to main content

Tala I Vaifanua

“LO’U OLAGA FA’AAURO I LE FONO” - REP. FIALUPE FIAUI LUTU

 

I le tatalaga o le tauaofiaga lona tolu a le Fono Faitulafono i le aso Gafua, o le ulua'i fonotaga lea ua ulufale ai le tina Faipule o Fialupe Felila Fiaui Lutu o se sui e filifilia e fa'aauauina le tofi o le itumalo o Sua i le Maota o Sui.

 

Sa matauina si ona aiga ua auai fa'atasi, e aofia ai ma ona matua fa'ale-agaga.

 

O le tala'aga o lana tautua matavela i le Fono Faitulafono na amata mai ia le tausaga e 1965 lea na mua'i faigaluega ai i le Senate ma le Maota o Sui o se tasi e siakia tusitusiga o pili fa'aulu mo tulafono tau fa'aofi po'o suiga fo'i o pili o lo'o mana'omia ona fa'apasia. Na muta lana tautua i lena tofiga i le tausaga e 1969, ae faigaluega loa na'o le vaega ale Senate i le siakiga lava o tusitusiga uma e aga'i atu ma fa'asolo mai i fafo mai le Maota Maualuga.

 

Na amata ai o ia i le tausaga e 1973 se'ia o'o mai i le 1990, o faigaluega ai lava i le Senate o se siaki tusitusiga, soso'o ma le avea ma tama'ita'i Ofisa, soso'o ai ma le avea ma Sui Failautusi a le Senate, ae mulimuli ai avea ma Failautusi a le Senate.

 

Tausaga e 1999, ua avea o ia ma Ofisa Sinia  a le Maota o Sui, ae o le tausaga 2017 lenei ua ulufale mai ai i le Maota o Sui o se Sui filifilia mai lona itumalo ina ia se'ei e fai ma leo o lona itumalo i tauaofiaga a le Fono Faitulafono, ae ua atoa fo'i i ai le 75 tausaga o lona soifua.

 

O le afioga le Faipule tamaita’i o se alo e fa'asino i le afioga Paopaoailua Fiaui Mulitauaopele ma le faletua o Pavela Tagoa'i Fiaui, mai le afio'aga o Auto.

 

E lua fa'aipoipoga a lenei Sui o le Maota. O lona aiga muamua na fa'aipoipo atu ai i le afioga Soli Salanoa Aumoeualogo, sa avea fo'i le tama ma Faipule o le Itumalo o Vaifanua i le taimi o le la'ua mafutaga. Peitai o lana afioga o le Loia. O le la'ua mafutaga na amata mai i le tausaga 1964 se'ia o'o i le 1968.

 

O lana fa'aipoipoga lona lua na mafuta atu ai i le tofa Taesaliali'i Fa'asuka Lutu, o le Faipule o le Itumalo numera 8 o Fagatogo lea. E tele fo'i tausaga o lea mafutaga mafana. Peita'i ua maliu fo'i le tama o le aiga.

 

O lana tautua i le Malo o Amerika Samoa na amatalia lea i le tausaga e 1963 ae fa'ato'a tu'ua e ia i le tausaga e 1970 ae malaga i fafo. I lona taliu mai i fanua ae fa'ato'a amata ai lana tautua i le Fono Faitulafono i le tausaga e 1973 i le Senate.

 

Ina ua fesiligia o ia i lona avea ai ma faipule o lona itumalo, ae soisoi le tama'ita'i faipule ma fa'ailoa mai, "E le o mea fou le galue i le Maota o Sui, o lea ua iloa lelei uma sui o lo'o matou galulue nei. Peita'i, ua ou va'aia, ua tatau ona i ai galuega e faia mo le matou itumalo o Sua, ua tatau foi ona aga'i i ai le va'ai patino a lo'u sui, aua o le itumalo ua latou filifilia a'u mo lenei faiva. Fa'afetai fo'i i lo'u avanoa ou te aoga ai i lo'u itumalo."

 

FA’ATUAI TATALA LE FA'ASA O TALO MAI SAMOA

 

Ua fa'ailoa mai o lo'o taofiofia pea lava e le tatou malo le toe tatala atu o le maketi mo talo mai Samoa.

 

Peita'i, o le tala mai le Ofisa o Fa'ato'aga a le tatou malo, i se vaitau ua te'a atu, o lenei lava vaitau o lo'o va'ai toto'a fo'i le tatou Matagaluega, po'o a mai le sapalai o le talo ma le fa'i mo le fofoga taumafa o le atunu'u, pe afai o le a le toe tatalaina maia lea avanoa. 

 

Ina ia maua pea e o tatou tagata faifa'ato'aga lea avanoa e sapalaia ai le tatou Maketi i Fagatogo, sapalai fo'i fale'aiga uma o i le atunu'u, fa'atasi ai ma faletalimalo lea o lo'o aofia le fa'i ma le talo i a latou lisi o mea tausami, o se mafuaga sili lea ona taua ia i latou o ta'ita'i i lea itu o le malo.

 

"Afai ae o'o mai fo'i le talo mai Samoa, e le toe fia fa'atauina fo'i e tagata fa'atau le tatou fua o fa'aeleeleaga mai faifa'ato'aga a le tatou atunu'u. O le mea sili lea ona taua, e fagaina fo'i aiga o nai fa'ato'aga latou, ma fa'aleleia atili latou fa'ato'aga ma aiga, ona o fua o latou fa'aeleeleaga ua taulia lelei ma ua fa'atau e le mamalu lautele. Lua o lo'o taofiofi ai fo'i le tamaoaiga o le tatou Malo i totonu o i tatou lava."

 

O lo'o i ai lava nisi o lo'o fa'asea ona o le taugata o le talo i le maketi, ua si'itia ai fo'i ma le tau o le fasitalo i le lisi o mea tausami i totonu o fale'aiga. Peita'i e le mafai ona tatala  le fa'asa ona o nei mea, ae ua mafai ona tatala pe a va'aia ua amata ona le toe lava le sapalai o le talo mo le atunu'u atoa.

 

O se tala mai a le susuga Lopao'o Natanielu Mu'a le Minisita o Fa'ato'aga ma Faigafaiva, "Ua leva ona tulaga lelei le talo i Samoa, e leai se fa'afitauli o le avatua o le talo i Pago mo fefa'ataua'iga, peita'i e pule mai lava Amerika Samoa i lana matagaluega o fa'ato'aga i le taimi e matala mai ai ela faitoto'a."

 

I le taimi nei, e na'o Amerika Samoa lava lea e taofia le fa'aulufaleina mai o le talo mai Samoa mo fefa'ataua'iga. Peita'i o lo'o tatala lava maketi i fafo e pei o Niu Sila, Ausetalia, Hawaii ma isi setete o Amerika, aua ua mae'a ona va'ai i latou i le lipoti na taua'aoina e Samoa i le verusi sa manatu o a'afia ai le talo, ma ua pasia mai e le USDA le fa'aulufaleina atu i maketi i Hawaii ma isi setete uma, a'o le teritori o Amerika Samoa e pule lava i latou ma le latou fa'asa.

 

Peita'i ua fa'ailoa mai, i nisi feutaga'iga muamua, o lo'o tatalia pea se toe siakiga o le sapalai ole ali i totonu o le tatou Malo, po'o a mai le pitola'au a le aufaifa'ato'aga, ona tapena lea e tatala lea sa i le masina o Mati 2018, e pei ona talanoaina i le fonotaga mulimuli a Samoa Na Lua ia Tesema 2017.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all