Skip to main content

Tala I Vaifanua

GALULUE FA'ATASI TINEIA MA'I SUKA

 

Ua galulue fa'atasi nei le LBJ Medical Center i lana tautua i le Ma'i Suka fa'atasi ma Le Matagaluega o le Soifua Maloloina i lana vaega o le Tobacco & Diabetes Campaign ma le Tausala Lalelei o le Pasefika, o le Tausala Lalelei lava lea o Amerika Samoa 2017-2018, Matauaina Gwendolyn Toomalati, ina ia fa'alauiloa auala, e mafai ai ona e gafataulima le maualuga o lou suka, ina ia le toe a'afia tele lou tagata i lea fa'ama'i ua matua fa'ateleina o tatou tagata e maua ai.

 

O le taumafaiga fa'apa'aga lenei, ina ia aoga ma so'o ai le atunu'u. Ona o lea ua o'o mai i vaitau e faia ai 'aiga tetele a aiga ta'itasi, faatasi ai fo'i aiga uma ma fiafia fa'atasi, o le a tele fo'i ina fa'alogogata ai i latou ua gasegase i le Ma'i Suka.

 

I le taumafaiga fa'apa'aga lenei ua atina'e, saunoa le Tausala Lalelei o le Pasefika, "Lea ua faliu mai le LBJ Diabetes Section ma le DOH Tobacco & Diabetes Campaign ina ia so'otau'au mai i lo'u fa'amoemoe e fa'afaigofie ai. Alofa mai talia se fautuaga e avatu ma le agaga maumalo, o a'u lava o se ugapepe e malolo lava i le agi a le matagi. Tau ina ia aoga sa'u tu'ualalo, e fa'aumiumi ai le mafutaga fa'ale'aiga a outou matua ua a'afia ma fanau o lo'o talavou pea ma e mana'omia pea ona fo'i atu i le fale i aso ta'itasi ae fa'afeiloa'i mai i lo outou alofa fa'amatua."

 

Sa ia fa'ailoa fo'i le afuaga ona ia fa'aaoga lea tautua ma auau o lona fa'amoemoe i lana taumafaiga i le sailiga o le Tausala Lalelei o Amerika Samoa, o le auau fo'i lea e tasi na ia toe fa'aaogaina i lana taumafaiga mo le Tausala Lalelei o le Pasefika.

 

"O lo'u fa'aaogaina ai o lea manulauti, ia fa'asao mai nisi o fanau talavou mai le o'o atu i lagona o'otia sa ou ui mai ai, ina ua amia le ola o si o'u tama i lea gasegase o le Ma'i Suka. E tusa ma le 30 tasuaga o soifua si o'u tama ma lea gasegase, ae tusa o le 10 tausaga mulimuli o lona soifua, na avea ai o 'au ma se tasi e tausia fa'apitoa o ia, ma o iina sa ou va'aia ai uiga tiga, o mafatiaga e o'o i le tagata e maua i lenei gasegase. Na i'u ina avea ai lona soifua, ma ua motusia ai le ma'ua mafutaga mafana ma lo'u tama pele. O se toe galuega ou te faia ona o le manumanu i nisi o mafutaga faaleaiga e ono motusia fo'i ona o lenei gasegase, lea ua avea ai ma fa'anaunauga, ia tima'ia lo tatou atunu'u, ia 'aua nei e o'o i ai, oe lea e le'i maua i le ma'i suka."

 

"Afai ua e gasegase ai, e mafai ona e toe alu ese ai. O le aoga lea o tima'iga e fa'ata'ita'i i ai, ma fa'amaoni i ai, ona toe fo'i lea o oe i le tulaga ua te'a le ma'i suka ma oe. Peita'i afai ua le mafai, ona mafai lea ona e soifua pea ma le ma'i suka, ae faia lau vaega o le a tima'ia ai oe!"

 

Mo lana fe'au taua e o'o atu i isi atumotu uma o le Pasefika, o le a ia faaaogaina fa'amaumauga uma tau togafitiga, ae maise o tima'iga ina ia usita'ia e i latou ua gasegase ai, ina ia mafai ona gataulima e le tagata lava ia lona ma'i suka, e le mai le inumia so'o o fuala'au, ae o le mea'ai paleni ma le fa'amalositino i aso ta'itasi.

 

"O le a fa'auia nei tima'iga uma i luga o ala feso'ota'i o le Initeneti ma fa'afeso'ota'i atu i le Talavai Ma'i Suka i isi malo uma o le Pasefika, ma e taumafai fo'i ina ia asia nei malo i aso fa'ailogaina mo lea gasegase. O se meae ao ina faia, o le tautua fo'i ua fa'ae'e fa'atasi mai ma le tofi lea ua pale ai i lenei tausaga,” o se tala lea a Toomalatai.

 

Sa auai le Fa'atonu Sili o le Matagaluega o le Soifua Maloloina, Motusa Tuileama Nua ma sa ia fa'amalosia ia Matauaina ma le vasega o pa'aga ua amatalia, "O le aso lava lenei e fa'atino uma ai le fuafuaga ua outou fa'ataoto e alu ai le taumafaiga lenei. Aua ne'i toe tu'ua, aua e tatau ona o'o lenei fe'au i le mamalu lautele, a'o le'i mafuli le to'atele o aiga e faia latou fiafia, ma e fa'aosofia ai fo'i le solitulafono i mea taumafa o nai sui o lo'o maua i lea gsegase tumau. Fa'auia ala uma e mafai ona o'o ai i lotoifale o aiga ta'itasi lea fe'au taua, ia fa'autagia mai se lapatai a le tatou alo lenei. A tu'u fo'i lea galuega lelei, e toe fa'aoso atu ua pasi mai le taimi aoga lava lenei."

 

O le tama'ita'i fo'i o Farrah Lesa, fa'auluulu i ai le Tobacco/Diabetes Campaign a le DOH, sa ia fa'ailoa ai, "O le fa'amoemoe lea na auau i ai le taumafaiga a Matauaina Toomalatai, e matua o gatusa lelei ma le taumafaiga tima'i a le matagaluega o le Soifua Maloloina faapea ma le falema'i tele LBJ, aua o tima'iga nei, a fa'aaoga e se tasi ua fa'afofoga i ai, e tu'umamaina lona a'afiaga i le Ma'i Suka."

 

"O le tatou atunu'u ua le mama'i i le oge, po'o le tau le lava o taumafa, ua fa'ateleina tausami, ma ua mama'i ai. O nei fo'i tima'iga o le a lualuagia lava ma le taumafaiga ina ia fa'ao'o atu ni masini i le vasega o matua matutua ua a'afia, e fuaina ai e le tagata lona suka le maualuga po'o le maulalo o i ai. Afai e le ausia e le tamaoaiga ona fa'atau se masini, o le a tausaili auala e mafai ai ona maua atu masini e fa'aaoga mai e nai matua e maotua nofoaga e le alaala ai, ia gafataulima ai e le tagata lona gasegase."

 

AMATA FA'ATELEINA DENGUE MA LE INFLUENZA I LENEI VAITAIMI

 

Ua le maua tonu mai fa'amaumauga o le aofaiga tonu lava o i latou ua mae'a va'aia le foma'i i falema'i uma e fa ona o auga o le Dengue ua toe fo'i mai i lenei vaitau.

 

Saunoa le susuga ia Scott Anesi, o le Soifua Maloloina, "E moni o lo ua to'atele lava i latou ua aga'i atu i le falema'i ma le lagona o i latou ua maua i le Dengue ma ua fesiligia fo'i pe aisea? Peita'i, o lo'o pepesi nei le Influenza, poo le Flu lava lea e ta'u ai e i tatou uma, i le vaitau lenei o timuga, toe a'asa mai le la, ua fa'afaigofie ai ona maua tagata i le flu, ae toe lualuagia loa ma le o'o mai ai lava o auga o le Dengue."

 

E le o faigofie fo'i ona toe malolosi mai nisi o e ua taooto i aiga i le Flu/Dengue lea ua a'e mai nei.

 

"O le fa'ainu lava o le vaiauli ia lava le vai i le tino, ma le fuala'au Tylenol e inu e te'a ai le niniva ma le tiga o le ulu."

 

O nisi o aiga o lo'o so'ona avatu lava so'o se fuala'au Aleve, Asprin, Motrin ma isi fa'apena ona o le fuala'au lava ua maua e fa'ate'a ai le tiga, ae ua fautuaina mai, "Alofagia e matua le vasega o tupulaga talavou, aua e masani ona le fesiligia mai e i latou se fesoasoani a Matua, ae o le maua atu lava o le fagufuala'au o maua inumia loa. Ia tautuana, e va'ai lelei lena tulaga, ua avea fo'i ma mea e fa'atutupu mai ai nisi gasegase i le fanau, ae na'o le Tylenol ma le Panadol lea e fa'ataga mai, ma ia lava le inu o le vaiauli.

 

"O nisi o lo'o togafitia lava i le sua o le niu, a lava niu e inu ma tau fafaga ai le tino o le tagata o lo'o alia'i mai ai auga o le Dengue ma le Flu fa'atasi, e sili atu lena nai lo le vaiauli, aua o lo'o i ai ma se mea'ai i le sua o le niu. Ia siakia le fiva a maualuga tele e ao ina fa'ao'o mai i le falema'i, ae o le aoga lea o le Tylenol po'o le Panadol, e fa'ate'a ai tiga o le so'oga o ponaivi o le tino ma le ulu."

 

Ona o lenei vaitau o taimi fiafia, ia tautuana le so'ona ta'e'ele o fanau i ogasami ua fa'ailoa atu o lo'o afaina i siama e afua ai fa'ama'i.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all