Skip to main content

Tolopo mai i le aso ananafi iloiloga o le paketi a le Tausaga Tupe 2025

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

O le taeao ananafi na toe fa’aauau ai le iloiloga o le paketi mo le tausaga tupe 2025, ina ua le mafai ona ‘autasi manatu o le Fono Faitulafono, i le sa’oga ma le moni o le aofaiga o le paketi taufa’aofi, e $733,683,167 lea sa fa’aulu mai e le Ofisa o Tupe ma Paketi.

O le aso Gafua, Aukuso 19, 2024, sa fa’ataunu’uina ai se iloiloga tu’ufa’atasi a maota e lua, i lalo o le ta’ita’iga a Taitaifono o Komiti o Tupe Faasoasoa ma Paketi a le Maota o Sui ma le Senate, le afioga i le Faipule ia Vailoata Amituana’i ma le Afioga i le Senatoa ia Utu Sila Poasa.

E tusa ai ma faamaumauga a le paketi mo le tausaga tupe 2025, o alagatupe mo tupe faasoasoa o le tausaga tupe 2025, e mai i Tupe Lotoifale, Fuafuaga mo Faaleleiga Taua, Tupe Foa’i Faapitoa ale Feterale, ma Tupe mo Galuega Faigata e mana’omia ona faia.

O Fuafuaga mo faaleleiga taua e $10,629,667 – 1% o le paketi

Tupe Foa’i Faapitoa a le Feterale, e $282,683,500 – 39% o le paketi

Tupe mo Galuega Faigata e manaomia ona faia, e $274,463,000 – 37% o le paketi

Ma Tupe Lotoifale e $165,907,000 – 23% o le paketi.

(O Tupe mo Galuega Faigata, e aofia ai ofisa tuto’atasi a le malo, e pei o le ASPA, ASTCA ma le LBJ).

E tusa ai ma molimau a le Faatonusili o le Ofisa o Paketi, le faletua ia Catherine Saelua faapea le Tausi Tupe a le malo ia Malemo Tausaga, o le aofaiga e $165,907,000 mo Tupe Lotoifale, sa faavaeina i tupe maua sa aoina mai i le tausaga tupe o le 2024, ma o le masani lava lea i tausaga taitasi.

O le aofaiga taumateina o tupe maua lotoifale, faaopoopo i isi alagatupe e tolu ($567,776,167), e maua ai le aofaiga atoa o le $733,683,167 mo le tupe fa’asoasoaina o le tausaga tupe 2025.

A faatusatusa i le paketi o le tausaga tupe o le 2024, e $687,533,500, ona va’aia lea o se faaopoopoga/siitaga, e $46,149,667 (pe 7%) mai i le tausaga tupe 2024.

O se vaega na tulimata’i e sui faitulafono, o le aofaiga taumate o Tupe Lotoifale, i totonu o le tupe faasoasoa mo le tausaga tupe o le 2025.

Na fesiligia e Utu po o le a le aofaiga o le taualuga na iai, ma pe na faapefea ona ausia lea aofaiga.  Sa toe faamanino mai e Saelua, o le aofaiga o le taualuga (ceiling amount) sa fa’avaeina i luga o le tupe sa aoina i le tausaga tupe ua mavae atu.

Na toe fesili Utu pe na amata anafea ona faia lea tulaga, ona o lea e toe tasi le masina o totoe o le tausaga tupe 2024.

Sa ta’ua e Saelua, o le masina o Me, na fautuaina ai faatonusili o ofisa ma matagaluega uma, ina ia amata sauniuni a latou paketi mo le tausaga tupe 2025, e fa’aaoga ai le aofaiga (ceiling amount) mai i le tausaga tupe o le 2024.

O lea na saunoa ai Utu, afai sa logoina faatonusili a le malo ia Me, o lona uiga ua lua kuata ma masina e lua ua mae’a atu, ma na ia fesiligia ai sui o le malo pe sa latou manatunatu i le fagasologa i luma o vaitaimi – e pei ona fa’aalia i le aofaiga o tupe aoina i le taimi ua mavae atu o le tausaga tupe lenei o lo’o faagasolo.

Na fa’ailoa atu e Utu i molimau, le faia e le Fono o a latou lava ‘projections’ e fa’aaoga ai aofaiga o tupe aoina mai i le Ofisa o Tupe.

Sa ia faamamafaina e faapea, o a latou iloiloga, sa faavae i le aofaiga o tupe aoina mo le tausaga tupe o le 2024, ma o le latou aofaiga faatulagaina, e $139,728,596.

[O le ‘projection’ a le Senate, e pe a ma le $26 miliona, e laititi mai i le ‘projection’ a le Ofisa o Tupe a le malo.]

Sa faamanino e le afioga i le Senatoa, o le aofai o le latou tupe taumateina, sa tu’ufaatasia e tusa ai ma faaiuga o tupe lotoifale sa aoina i kuata e tolu ma masina e lua o le tausaga tupe nei, ua mavae atu, ae le faavaeina i le ‘ceiling amount’.

Na ia faamanino atili foi e faapea, e le o taumafai le Fono e faatonutonu ofisa a le malo i le faatinoina o a latou galuega, ae ua na o se fesoasoani mo i latou, i le tu’ufaatasia o se paketi lelei e fa’aali tonu ai le tulaga o iai le tamaoaiga a le Teritori.

Sa fa’aleoina e Saelua lona agaga fa’afetai i afioga i sui faitulafono mo la latou fautuaga ma ia ta’ua ai le iai o se ‘ese’esega i auala o lo’o latou tilotilo ai i le mataupu.

Na saunoa le Faatonusili o le Ofisa o Paketi I le mataupu o le ‘trends’ e pei ona sa saunoa ai le afioga i le Taitaifono ma lea sa fa’aaoga e le Fono i a latou ‘projections’ o tupe maua.  Ae na ta’ua e Saelua, i sona malamalama e tusa ai ma tupe aoina, e fai sina telegese i le amataga ae fa’ato’a amata ona saoasaoa mai i le kuata lona lua ma fa’aauau ai lava i le kuata lona tolu ma le lona fa.

Na ia ta’ua e faapea, o le tulaga lava lea i tausaga uma, i le lima tausaga talu ona ia tula’i mai ma sa faapena foi a’o paleina e le afioga Senatoa Magalei le tofiga o le Tausitupe a le Malo.

Sa saunoa le susuga ia Malemo Tausaga, e tusa ai ma a latou ‘projections’ i le faaiuga o le 9 masina o le tausaga tupe 2024, o lo’o iai se tupe faasili a le malo, e $4,317 miliona.

Ae peitai, e ui i le faamalamalamaga e Malemo, sa le’i faamalieina ai le finagalo o le peresetene o le Senate ma ia fesiligia ai pe moni o fa’amaumauina ia se tupe totoe a le malo, ma pe aisea la ua tuai ai ona totogi lafoga a tagata.

Sa ta’ua e le afioga Tuaolo M. Fruean, le tele o fa’asea mai tagata o lona itumalo e faapea, o lea o le a uma le tausaga ae o lo’o faatalitali lava i a latou lafoga.

Ua tele lava tala feavea’i ma fa’asea i luga o upega tafa’ilagi, e faasaga i le malo, i le leai o ni lafoga na tatalaina mai, talu mai le masina o Fepuari.

Sa ta’ua e Malemo, e tele ni mataupu ua mafua ai ona taofia le tatalaina mai i tua o lafoga, ae o lo’o ave iai le latou faamuamua i lea mataupu.

Sa saunoa le sui Peresetene o le Senate, le afioga i le Senatoa ia Magalei Logovi’i, i le tele o fenumia’i i fuainumera o le paketi taufa’aofi a le malo, pe a faatusatusa atu i ‘projections’ a le Fono.

Saunoa Magalei, ua mafua lea tulaga ona o lo’o faavae ‘projections’ a le malo i ‘ceiling amounts’ a le paketi, ae o ‘projections’ a le Fono o lo’o fa’avae i tupe ua mae’a ona maua mai, i le 9 masina ua tuanai atu, faatasi ai ma le averesi o le tolu masina o le kuata lona fa, lea o le a mae’a i le aso muamua o Setema.

Ae na ta’ua foi e Magalei, afai o iai tupe totoe i a latou ‘projections’ mo lafoga, aisea ua umi ai ona faatali tagata mo a latou lafoga.

Sa toe faamanatu atu e Magalei ia Malemo, ona sa avea foi Magalei ma faatonusili o ofisa o tupe i tausaga ua tuanai, e tusa ai ma tulafono o lafoga, o le aso 30 o Aperila e faagata ai ona toe faila lafoga a tagata ma o le toatele o tagata, e tausisi lava i lea tulafono.  Ae o lea ua toeititi uma le tausaga, ae o lo’o faatalitali lava tagata i a latou lafoga, e pei ona sa fofogaina e le peresetene o le Senate. 

E le gata i lea, sa faamanatuina atu foi e Magalei ia Malemo, e amata loa le tausaga tupe 2025 ia Oketopa 1, e tusa ai ma le tulafono, e le mafai ona toe fa’aaogaina e le faigamalo ia se tupe mai i le tausaga tupe fou, e totogi ai lafoga.

Na saunoa foi Magalei, o le aofaiga atoa lea ua ta’ua mo le tausaga tupe 2025, e $733,683,167, e le faigofie ona ausia ma sa finau le sui peresetene, o le vaegatupe e $165,907,000 mo Tupe Lotoifale e le o fa’amaonia, pe a manatu i tupe maua ua aoina mai i le 9 masina ua mavae atu. 

Sa ia ta’ua foi, e sili atu ona faigofie ona ausia le $139,728,596 lea sa ta’u mai e le Fono ma afai ae toe mana’omia seisi aofaiga sili atu, e mafai ona faaopoopo le ‘projection’ i le $140,000,000.

Na saunoa mai Malemo e uiga i le mataupu lea i lafoga, sa amata mai lava o lelei le faagasologa e tusa ai ma le taimi na faila ai lafoga a tagata, ae peitai, ua mafua ona fa’atuai mai isi lafoga, ona o le toatele o tagata ua o’o atu i lona ofisa ma talosagaina vave a latou lafoga, ona o faalavelave.

Sa toe faamanatu atu e Magalei i le tausitupe a le malo, o lo’o iai tulafono ma aiaiga e tatau ona mulimulita’i.  Ae sa finau mai lava Malemo, sa ia taliaina talosaga mo a latou lafoga, ona o lona alofa i tagata.  O lea na toe fesili mai ai Magalei, pe sa ia taliaina talosaga uma a tagata na o’o atu ia te ia, mo a latou lafoga, ona o a latou faalavelave.

Sa tali Malemo i le ioe, ma ia faapea mai, e alofa o ia i tagata.  Ma ia faapea mai ia Magalei, o lou taimi, o lou taimi lena, ae o lo’u taimi lenei.

Na faapea loa ona fa’atula’i e le sui Taitaifono ia se lafo ina ia toe tolopoina iloiloga o le paketi, seia o latou galulue ma molimau ina ia fa’atulaga se paketi maumaututu.

Ae peitai, sa fa’aalia le tete’e o le afioga i le Fofoga Fetalai ma nisi Faipule ma tumau ina ia fa’aauauina le iloiloga.  Ae na finau ia Utu, e tatau ona fa’amanino lenei mataupu ona e le tatau ona faavae le paketi i ‘projections’ le mautonu.

I le faaiuga sa tu’uina atu le lafo e palotaina ma sa manumalo ai le palota mo le toe tolopoina o le iloiloga, lea sa toe fa’aauauina i le taeao ananafi.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all