Skip to main content

Toe inumia fuala’au o le Mumu Tutupa

— le’i ausia pasene o le manumalo

 

“E tatau ona malo a’ia’i Amerika Samoa i le taua ma le Ma’i mataga o le Mumu Tutupa! E sili ia i tatou Matua o fanau talavou, ona nofo mautinoa, e le o toe i ai siama o le mumu tutupa i le toto o lau tama! Aua afai e i ai pea le pasene maualuga o le siama ma anufe i le toto o nisi e to’atele o le atunu’u, o lona uiga, e toe fa’ateleina fo’i lenei ma’i mataga i o tatou tagata, i se tausaga e le o toe mamao, aua e fe’avea’ia e le Namu, lea e matua tele lava i o tatou laufanua.”

 

O se fa’amatalaga lea a le tama’ita’i foma’i o vaila’au mo togafitiga, po’o le potu talavai a le falema’i o le LBJ i Faga’alu, Dr Francine Amoa.

 

I le mae’a ai o le fa’ainumaga tele o fuala’au o le Mumu Tutupa 2018, na faia loa le sailiga a le Matagaluega o le Soifua Maloloina (DOH, pe ua tua ma ni a le taumafaiga ina ia soloa ma tineia ese le Mumu Tutupa mai Amerika Samoa. E 2,085 tagata na o’o atu vaega o le Soifua Maloloina e toe tuia mai latou toto mai aiga e afua mai le nu’u tupito o Fagali’i se’ia Onenoa i Tutuila atoa.

 

Mai lea 2,085 tagata e to’a 47 i latou ua maua i o latou toto anufe o le Mumu Tutupa. A sailia i le pasene fa’atulagaina a le WHO e mafai ai ona taofia loa le fa’ainumia pea o fuala’au o le mumu i le atunu’u, e 2.3%, o lo’o maualuga pea lea i le 1% aga’i i lalo, e fa’amuta ai loa le toe fa’ainumia o fuala’au mumu i le atunu’u.

 

O le to’a 47 lea na maua ai anufe o le Mumu Tutupa i o latou toto, e le’i inumia e i latou fuala’au o le Mumu Tutupa i le fa’ainumaga tele a le DOH lea na fa’asolo i le atunu’u 2018.  Mai lea to’a 47, e 74% o i latou na o tamaiti talavou mai le 5-10 tausaga le matutua. O le vala lea e ao ai ina tima’ia matua, e alofagia, galulue ma le matagaluega o le soifua maloloina, ina ia maloloina lou alo mai lenei ma’i leaga ma le mataga, ina nei a’afia ai lou alo, i se taimi mulimuli ane o lona soifuaga, ae ua le mafai ona toe tineia.

 

Ina ua fa’ainumia le to’a 47 lea na maua toto e i ai anufe o le mumu tutupa i fuala’au lautogia mo le fa’apeina o siama ma anufe mumu tutupa, e toe siakia atu i le mae’a ai o le vaiaso e tasi, ua toe tuia toto, ua na’o le to’avalu o i latou o lo’o i ai pea nai pasene o siama ma anufe o le Mumu Tutupa, ae le o toe tele e pei o le mea sa i ai.

 

Na toe fa’ainu isi fuala’au o le Mumu Tutupa, ma ua maua ane i le tasi le vaiaso na fa’atali ai, ua soloia uma ma ua mama o latou toto mai anufe ma siama o le Mumu Tutupa.

 

I le taimi nei ua tula’i mai le faitau aofai o i latou uma ua mae’a inumia le fuala’au mumu tutupa i le 11,227 tagata e aofia ai le fanau a’oga mai a’oga ua ame’a afea e le fa’ainumaga o fuala’au Mumu Tutupa a le Matagaluega o le Soifua Maloloina, lea e ao ina fa’amuta ia Novema 4, 2019.

 

Peita’i o le fa’anaunauta’iga o lo’o fia ausia lava, ia mafai ona inumia e le 33,000 o i latou na muai inumua fuala’au mumu tutupa nei i le 2018 le inumaga lona lua lenei ua fa’asolo. O lona uiga e tatau ona maua uma le to’a 21,371 o i latou e le’i inumia fuala’au nei i le inumaga lona lua ua fa’asolo nei.

 

Mai fa’amaumauga a A’oga, ua matauina ai le to’atele o fanau e le’i inumia le fuala’au Mumu Tutupa, ma ua fa’ailoa mai lava e i ai nisi aoga ua le taulimaina atu pepa na sainia ai matua e fa’ataga ai fanau e faia o latou inumaga o fuala’au mumu tutupa.

 

O Aoga maualuluga, ua matauina le to’atele, silia ma le afa o le fanau a’oga i Tafuna e le’i inumia le fuala’au mumu tutupa lenei ua fa’asolo atu, peita’i e ao ina iloa, a mapeva le vae i ta’aloga, ae le fofoina e fula.

 

O le tele i tima’iga a le vasega o foma’i mo Matua, ona o le popolega ina ne’i mama’i fanau ona o fuala’au, ae o le tala mai e sefe lava le fuala’u e inumia. E i ai nisi e niniva, ae le umi se taimi e niniva ai, ona toe malosi lea o le tamaititi.  O nisi o le manatu i le tele o fuala’au o lo’o inumia i le taimi e tasi, ae o fa’amaumauga, e leai lava ma se tasi na maumau le soifua, pe maliu ona o fuala’au fa’ainumia mo le mumu tutupa ia soloiesea mai le soifua maloloina o lou alo.

 

Ua i ai foma’i Fiti, Foma’i Filipino, Foma’i Tonga, e fesaosoani atili i le vasega o matua ma tagatanu’u fo’i  o na malo ina ia utagia le taumafaiga nei. Ua alaala tumau oe mo sina taimi i Amerika Samoa, e tatau fo’i ona tatou inumia fuala’au o le Mumu Tutupa.

 

“Inumia fuala’au o le Mumu Tutupa” o le fautuaga lea i le atunu’u mai le DOH.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all