Skip to main content

TALA O LE PASEFIKA

PASEFIKA

OSOFA’I KOMIPIUTA MA INITENETI A TONGA

O se tala fiafia mai i le Ofisa o Faamaumauga a le falema’i tele i Tonga, i le toe tulaga lelei o a latou komipiuta ma initeneti, talu ona osofa’ia (hacked) e se tagata, pe a ma le tolu vaiaso talu ai.

I se fa’amaoniga mai ia Dr. ‘Ana ‘Akau’ola, le Minisita o le Soifua Maloloina, ua i’u manuia ia galuega a se vaega faapitoa, na malaga mai Ausetalia ma ua toe fo’i uma komipiuta ma initeneti a le latou minisita, i se tulaga lelei.

Ua mae’a ona toe fo’i atu i Ausetalia lea aufaigaluega faapitoa.

Ma sa galulue malosi ia le aufaigaluega a le ofisa o le soifua maloloina faapea ma le ofisa a le malo, e gafa ma tali vave atu i fa’alavelave fa’afuasei, ina ia toe puipuia fa’amaumauga mo gasegase uma. 

I le taimi nei, e na’o le fa ni gasegase ua o’o atu a latou fa’amatalaga po o faamaumauga i uepesite pogisa.

I ni ripoti muamua sa tauanau mai ai e i latou sa faia lenei galuega, ia se vaegatupe e $1 miliona (tupe Amerika) e toe tatala mai ai le ‘system’ a le malo, ae peitai, sa tete’e atu iai le malo o Tonga.

FOLAFOLAGA A LE ITU TAUSI MALO A FIAME

Ua fa’alauiloa mai nei e le Afioga i le Palemia o Samoa, ia Fiame Naomi Mata’afa, ia folafolaga po o se fuafuaga a le latou itu, aua le alo atu i le palota lautele a le atunu’u, i le masina fou.

Na ta’ua e Fiame le tula’i mai o le ‘Samoa Uniting Party (SUP)’, i efuefu o le itu a le FAST (Faamoemoe i le Atua Samoa ua Tasi).

Saunoa Fiame, ua tula’i le SUP e tali i puapuaga fa’apolokiki ma fevesia’iga lotoifale.

Ua ripotia e vaega fa’asalalau lotoifale, le aofia o ni tina se to’atolu ma alii e to’a 23, - o le to’atele o minisita o iai nei, e avea ma sui tauva i le palota o loma.

O nisi ua to’esea mai lalo o le fa’amalu a le SUP, ua aofia ai afioga i Minisita ia Mauʻu Siaosi Puʻepuʻemai ma Seuula Ioane Tuāʻau.  O Mau’u o lo’o tauva Tutoatasi, ae o Seuula ua malolo mai i le palota o lenei tausaga.

ATUGALU PALEMIA A FITI I A’AFIAGA O LE SAOGALEMU O LE MALO

Ua fa’aalia e le alii palemia o Fiti, le susuga ia Sitiveni Rabuka ia se a’afiaga o se taumafaiga a lana faigamalo, aua le puipuiga ma le saogalemu o le Pasefika  

O se vaega lea o le saunoaga a le alii palemia, i luma o se fonotele a taitai o le Pasefika, e gafa ma puipuiga o le saogalemu lautele.  Sa faapea ona fa’aalia e Rabuka le le mafai ona taunu’u o sana poloketi ua ta’ua o le ‘Vasa o le Filemu’, ona o le tulaga o iai le siosiomaga i le taimi nei.

Sa ta’ua e Rabuka, le tatau ona taga’i mamafa ia taitai o malo o le Pasefika, i le puipuiga o le saogalemu o le Pasefika.

O lea fonotele sa faapea ona auai ai taitai o le Pasefika, e soalaupuleina mataupu e pei o suiga  i tala o le tau, o faigafaiva le fa’atulafonoina faapea ma fa’alavelave tetele.

FA’AALIA SU’EGA TUSI A LE MALO A NIUE IA FA’AFITAULI

Ua faapea ona faamalamalamaina e le alii suitusa lautele a Niu Sila, o John Ryan, i totonu o lana ripoti su’etusi lata mai nei,  ia ni fa’afitauli tupu so’o, i totonu o le malo o Niue.

E pei ona fa’asoa atu e Ryan i vaega fa’asalalau a Niue, e ui ina iai ni suiga lelei lata mai nei, ae peitai, o lo’o feagai pea Niue ma fa’afitauli i le agava’a ma le toatele, aua le tu’ufa’atasia o ripoti i tala o le tupe, i su’ega tusi faale tausaga.

Sa tele ni faafitauli na fa’atuai ai le fa’amae’aina o lenei galuega, ae peitai, na mafai ona aoga le fesoasoani a Deloitte New Zealand, e fa’amae’aina lenei galuega taua.

Ma sa ta’ua e Ryan, le taua tele ona fa’aauau pea ona fa’amautu e Niue ia nei ripoti, ma aua ne’i toe fa’atalale.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all