PASEFIKA
MALIU FASIA TAGATA MA SUSUNU FALE MA MAOTA O SE ITUMALO I PAPUA NIU KINI
E tolu ni nuāu i le itu i matu o Papua Niu Kini, ua lipotia mai le fasiotia ai o nit agata se toāa 26, e aofia ai fanau iti e toāa 16, aāo taumafai tagata o le nuāu e sulufaāi i nuāu tuaoi, ina ua susunuina i tagata faatupu faalavelave ia o latou maota ma laoa.
O se vaega lea o le lipoti na faāafofoga iai sui o le faalapotopotoga a Malo Aufaāatasi i lenei vaiaso.
Sa taāua e Voker Turk lea o loāo faāauluulu iai le vaega o Aia Tatau o Tagata, i totonu o le faalapotopotoga a Malo Aufaāatasi, i le aso Lulu na seāi mavae atu nei, lona agaga faāanoanoa tele i faāalavelave o tutupu mai i Papua Niu Kini ona o faāafitauli tau i fanua ma lauāeleāele.
Sa saunoa Turk, e ono silia ma le 50 tagata o lea atunuāu o le a maliliu, aāo faāaauau pea ona faia suāesuāega mo tagata maliliu.
Ma sa saunoa foi le taitai leoleo ia James Baugen, o se tulaga faāanoanoa tele sa ia vaāaia le toatele o fanau iti, o tamaloloa ma fafine, na fasiotia e ni alii se toāa 30. Ma o le tagata na faāasaoina mai, sa sulufaāi atu i le Ofisa a Leoleo. Ae ua susunuina uma fale o le nuāu.
E ui ina sailia e leoleo i latou sa faia lenei tulaga mataāutia, ae peitai, e leāi mauaina se tasi.
LOKAINA IA LE ALII NA MALIU AI SE LEOLEO SAMOA
O le aoauli o le aso Lua na lokaina ai e leoleo i Samoa, ia se alii mai i le afioāaga o Fasitoāo-uta i lona fasiotia o se leoleo faapea ai ma seisi tamaloa, i ni faāalavelave āeseāese e lua.
O le alii 58 tausaga le matua, e suafa ia Pokati Tuāu na lokaina e leoleo, ma sa molia muamua foi o ia ma tuāuaia i le umia o fualaa faasaina, ma le gaoi.
Sa faamaonia e le Komesina o Leoleo, le afioga Auapaau Logoitino Filipo le lokaina o Tuāu i le aoauli o le aso Lua (i Samoa) ae e leāi maāoti se faamatalaga pe na faapefea ona maua o ia.
E silia ma le 20 taavale leoleo faapea ma leoleo e 50 na agaāi atu i Fasitoo-uta mo le sailiga o Tuāu, lea na amata suāe mai lava i le aso Sa ona o le maliu o seisi tamaloa mai i le afioaga o Nofoalii.
O le susuga i le alii leoleo ua maliu, o Detective Sergeant Peniamina Perite ma sa faaleoina e le Komesina o Leoleo a Samoa faāamaisega mo lona aiga faapea ai ma le aloaia o lana tautua matavela i totonu o le ofisa a leoleo.
ILOILO E LE MALO O SAINA IA SE TALOSAGA A LE ATU SOLOMONA MO LE TOE FAATELEINA O LE LATOU MALAE VAALELE
Ua faāalauiloa mai e le Palemia a le atu Solomona, o Jeremiah Manele, le faāaoāoina atu o sa latou talosaga i le malo o Saina, mo se vaegatupe e faāatupeina ai se galuega mo le faāateleina o le latou malaevaalele.
Sa taāua e le alii Palemia lea na toāai taliu mai lana faigamalaga i Saina, e faapea, o lenei galuega mo le toe faāateleina o le malae vaalele, o le a mafai ai ona tulauāeleāele ia vaāalele tetele.
Ae e tusa ai ma ripoti a le vaega faāasalalau o le āIn-Depth Solomonsā, o loāo taāua ai e faapea, o le tele o galuega sa faia mo le toe faāafouina ma le toe faāaleleia o le malae vaalele a le atunuāu, i le 20 tausaga ua uma atu, sa faatupeina e le malo o Iapani.
Ae ua taāua e Manele le faāamautuina o le tele o fefaatauaiga ma le malo o Saina, i lana malaga lea faāatoāa maeāa mai nei.
FAITAU AFE TAGATA O BOUGAINVILLE UA LAGOLAGOINA SE TAGI E FAASAGA I KAMUPANI MAINA (MINING)
Ua atoa nei le toāa 4,500 tagatanuāu o Bougainville, ua o latou lagolagoina se tagi e faāasaga i le kamupani maina (mining) o le Rio Tinto.
Sa faāaalia e le peresetene o Bougainville, ia Ishmael Toroama, lona agaga faāanoanoa i lenei tagi ona o loāo lagolagoina e tagata e faasagatau i le lelei o le atunuāu. Ma sa ia taāua le le solomuli o le malo i lenei mataupu.
O i latou o loāo lagolagoina lenei tagi, o loāo tau sailia se vaegatupe e piliona, mai i le kamupani a le Rio Tinto lea sa pulea ia maina i Panguna lea na laāu mai ai auro ma ācopperā i le 1970-1980, ae e leāi tapunia ona o fefaāatauaiga i va o nuāu ma itumalo.
O loāo taofi le toāatele, na mafua lea taua tele lea na maliliu ai le toāatele, ona o le maina lea sa pulea e Rio Tinto, ma sa faāaleagaina ai Bougainville i le 10 tausaga, seāia oāo mai i le 1997.
O le aso 10 o Oketopa, 2024 lea ua faāatulagaina ai le uluaāi iloiloga o lenei mataupu, i luma o se faamasinoga i Port Moresby.
Comments
Sorted by BestComments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.
Powered by Disqus