Skip to main content

TALA MAI SAMOA

SAMOA

TAOFIA I LE FALEMAI SE ALII INA UA SIPAKA I SE UAEA ELETISE

O le aso Lulu (aso Tofi i Samoa) na se’i mavae atu nei, na tupu ai se faalavelave i Saleufi, Apia, ina ua sipaka se alii faigaluega, i luga o le faleoloa si’i atoa a le Bluebird ma mu ai lona tino.

E tusa ai ma ni ata vitio sa pu’eina e ni molimau na iai i le taimi na tupu ai lea faalavelave, lea na fa’asalalau solo i luga o ‘Api o Foliga’ ma upega tafailagi, sa va’aia ai ni isi alii faigaluega se toatolu, o lo’o taumafai e si’i mai i lalo le ua manu’a, a’o tauvalaau atu i latou sa iai, ia ni auala e mafai ona fa’asaoina ai le soifua o le ua manu’a.

Sa molimauina foi i ata vitio, le le’i la’eiina e le ua manu’a, ia ni la’ei faigaluega e puipuia ai lona ola.

Ina ua taunu’u se tasi o le aufaigaluega a le Samoa Observer, i le nofoaga na tupu ai le faalavelave, o lo’o oi lava le ua manu’a, ona o le tuga o ona manu’a.  Ma ua fa’amaonia mai e le falema’i le mu o le afa o lona tino.

Sa faia e leoleo a latou su’esu’ega i le mafua’aga o lenei faalavelave.

TOE AGA’I I LUMA LE PILI MO LE AVEA O TAGATA SAMOA MA SITISENI NIU SILA

Ua silia ma le 3,000 tagatanu’u o Samoa o le a mafai ona toe faamautuina o latou sitiseni i Niu Sila, i le toe agai i luma o le pili sitiseni (The Citizenship (Western Samoa)(Restoration) Amendment Act 2023), lea ua pasia e le Komiti o le Maota Atoa i le Palemene, i le aso Lulu na se’i mavae atu nei, fa’atasi ai ma sona suiga e tasi.

O le masina ua mavae, na pasia ai lenei pili, i lona faitauga lona lua ma sa faapea foi ona fa’aleoina e le ‘National Party’ lo latou lagolagoina o lenei pili. 

O faamoemoega o lenei pili, e pei ona sa fa’aulufaleina e le Minisita o le Itu Meamata, ia Teanau Tuiono, o le toe fa’amautuina lea o aia tatau faalesitiseni, o tagata mai Samoa sa fananau i le va o le 1924 ma le 1949.

O le suiga ua fa’aopoopo i lenei pili mai i le alii Minisita o Andy Foster, mai i le itu a le ‘NZ First’, ma o se totino o le Komiti o ‘Governance and Administration’, o se fuafuaga ina ia toe fa’afo’i tupe a i latou na apalai ma fa’amanuiaina.

O lona uiga, o so’o se tasi e agava’a i lalo o lenei pili, e apalai mo le avea ma sitiseni, ma sa fa’amanuiaina le latou taumafaiga, o le a mafai ona toe fa’afo’i atu a latou tupe sa totogia.

O leisi faaopoopoga, e aofia ai le o’o atu o lenei agava’a faalesitiseni, i fanau ma i latou na tupuga mai i e na fananau i luma mai o Ianuari 1, 1962, ma e leai se tupe e totogia mo lea tulaga.

Ae peitai, se’i vagana ai le lagolago mai i le itu a le Leipa ma le ‘Te Pati Maori’, sa le’i pasiaina suiga po o faaopoopoga i lenei pili, e le Maota atoa.

E le o ma’oti mai i le taimi nei, le aso o le faitauga faatolu o lenei pili, ae o lo’o iai se talitonuga, o le a faia i totonu o le Palemene i se vaiaso lata mai.

Afai ae pasia lenei pili, o le a faapea ona agava’a le to’atele o tagata Samoa i le va o le 74 ma le 100 tausaga, e toe avea ma sitiseni o Niu Sila, lea na ave’esea i se pili na pasia i le 1982.

FALEPUIPUI MO LE LUA TAUSAGA I LONA FA’AAOGAINA O SE AGAESE E FA’AO’O AI MANU’A I SEISI TAGATA

O le ogatotonu o lenei vaiaso, sa fa’asalaina ai e le Faamasinoga Maualuga a Samoa ia se alii na molia i lona ta ina o le ulu o le to’alua a lona tausoga, i se agaese, i le lua tausaga ma masina e tolu.

E lua moliaga sa faapea ona ioeina e Lameko Sakaria, i lona fa’ao’oina o ni manu’a tuga i se isi, ina ua oso atu ma lana agaese, e taofiofi ai le misa i le va o se ulugalii.

O lo’o ta’ua i fa’amaumauga a leoleo e faapea, o le aso 11 o Novema, 2022, sa fa’atonuina ai e le tuafafine a Sakaria ia lana tama e alu i le ulu e fesili ia Sakaria, po o iai sana afi.  Ae fa’atonu e le na manu’a i lenei faalavelave, ia le tamaitiiti ina ia alu i lona tina e aumai se ‘ie e palu ai le ava, lea na faia e le tamaitiiti.

Ae peitai, ina ua fo’i mai le tamaititi ma le ‘ie, na va’aia e le na manu’a le tuai ma le masaesae o le ‘ie, o lea na faia ia faia ai se faamatalaga e faapea, e tutusa foliga o le ‘ie ma le tina o le tamaititi.  O le mea lea na tagi ai le tamaititi ma toe fo’i i le ta’u i lona tina le faamatalaga a le na manu’a ma amata ai loa sa taugaupu i le va o i la’ua.

Ina ua fa’alogo atu le ua molia i le taugupu a lona tuafafine, sa tu loa i luga ma alu atu i le mea o tu mai ai le na manu’a, ma ta le ulu i le agaese.  E fa’alua ona sasau e le ua loka, ia lana agaese ma tau le ta lona lua i le lima o le na manu’a.

O lo’o ta’ua foi i faamaumauga a leoleo le fa’ataotolia o le na manu’a, i le falemai, mo le masina ma le afa ona o le tuga o ona manu’a.

Na saunoa le susuga i le faamasino ia Niava Mata Tuatagaloa, i le tolaulauina o le faasalaga a Sakaria e faapea, ua fai lava sina matuia o lana gaoiga sa faia aemaise ai o le a’afia ai o le ao o le na manu’a.  Ma sa saunoa foi Tuatagaloa, e leai se mafua’aga tonu e tatau ai ona faia ia ituaiga gaioiga ma ona o le tumau ai manu’a o lea alii, o le a faapea ona faasalaina ai o ia e le faamasinoga, i le falepuipui.

Na amata mai i le lima tausaga ia iloiloga o le faasalaga a Sakaria, e 12 masina na to’esea ona o se ifoga sa faia ma le 36 masina, ona sa ioeina e Sakaria ona moliaga.  Lea ua toe ai na’o tausaga e lua ma masina e tolu lona faasalaga.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all