Skip to main content

TALA MAI I LE MAOTA FONO

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

30 ASO FA’ASALA AI LE FAIPULE MAI SWAINS

Ae e le’i amataina tauaofiaga masani a le Maota o Sui i le taeao o le aso Tofi, Fepuari 20, 2025, sa faapea ona fa’alauiloa mai ai le fa’asalaga ua tu’uina atu nei i le Faipule o Swains, le susuga ia Su’a Alexander Jennings, lea na fa’atula’i ‘ese mai totonu o le Maota i le aso Lulu, Fepuari 12, 2025.

E 30 aso lea ua fa’asalaina ai le Afioga i le Faipule mai Swains, ae maua pea lona totogi.

Na mafua ona tupu le faalavelave lea ua faasala ai nei Su’a, ina ua ia fa’aalia lona le fiafia i le fa’aauau pea ona le taulia o lana palota, i palotaga a le Maota o Sui i iloiloga o sui Faatonu.

Sa fesiligia ai e Su’a ia tulaga ua iai ia fa’aopoopoga ua mae’a ona pasia e le Maota i le tausaga e 2022, lea e aofia ai ma lona aia tatau e palota ai.  Ina ua fa’atula’i ‘ese ia Su’a i lea aso, e le’i tu’uina atu iai sona fa’asalaga.  O se tulaga na u’una’ia malosi ai e le loia a le Maota o Sui, le susuga ia Nathaniel Sotoa Savali, ia Afioga i Faipule, ua tatau ona faia iai se fuafuaga.

I le soalaupuleina o lenei mataupu, sa saunoa ai Savali, e tatau ona fa’ataunu’uina tulaga o le tulafono, a leai, o lona uiga, ua fa’ate’a Su’a mai totonu o le Maota o Sui, lea e mana’omia ai se palota mai i le 2 vae 3 o totino o le Maota, po o Faipule e to’a 14.

Sa fa’aleoina e le sui Fofoga Fetalai, le Afioga Fetui Fetui Jr., le tatau ona tu’uina atu se faasalaga mamafa i le Faipule mai Swains, ma ia fa’aauau ona fesiligia le loia a le Maota, po o le a le fa’asalaga pito sili ona mamafa, e mafai ona fa’asala ai Su’a.  Ma na o’o lava foi ina ona ia fautuaina le fa’ate’a loa o Su’a mai le Maota o Sui, se’ia mae’a ona faia ni ona su’esu’ega fa’afoma’i.

I se manatu na fa’aleoina e le Afioga i le Faipule ia Faimealelei Allen, sa ia fautuaina ai le toe aumaia o Su’a i totonu o le Maota ina ia mafai ona o latou soalaupuleina lenei mataupu ma tu’uina atu ai loa sona fa’asalaga e tusa ai ma ana gaioiga sa faia.

O se manatu sa faapea ona fa’aluaina e le Afioga i le Faipule tamaitai ia Dr. Va’asa Simanu.  

Ae i se manatu fa’aleo o le Afioga ia Vailoata Amituanai, sa ia fautuaina ai le fa’asalaina o Su’a mo aso e 60 ma ia faia sona su’esu’ega fa’alemafaufau, ae e na te le’i toe fo’i mai i totonu o le Maota.

Na tutusa manatu a Vailoata ma le Afioga i le alii Faipule ia Manumaua Wayne Wilson, ina ia faia se su’esu’ega faalemafaufau a le susuga ia Su’a, ae mo aso o lona fa’asalaga, sa ta’ua e Manumaua le tu’uina atu o se faasalaga mo aso e 90.

Sa taumafai le Afioga i le alii Faipule ia Larry Sanitoa e fa’ato’ato’a le mataupu, e ala i lona faaleoina o nim au mai i le Tusi Paia, lea o lo’o fa’amamafa ai le taua o le alofa, ma ia lagolagoina ai le manatu fa’aalia a le Fofoga Fetalai, mo le fa’asalaga e 30 aso.

Na fa’atoluina e le Afioga i le tamaitai Faipule ia Trude Ledoux-Sunia ia le faasalaga mo aso e 30 ma na ia faaleoina foi ia tulafono a le Maota o Sui, lea e tatau ai ia Su’a ona folafola mai, o le a na ia le toe faia lenei tulaga sa ia faia.  Ma na saunoa foi Ledoux-Sunia i sona popolega mo tagata o Swains, pe afai ae umi le fa’asalaga o lo latou sui.

Ae sa toe fa’amanatu e Fetui ia le gaioiga sa faatino e Su’a, na aofia ai lona saeia o ona la’ei, ma faamatalaga sa ia lafoina, ma sa talosagaina ai e Fetui ia Afioga Faipule ina ia o latou puipuia le mamalu o le atunu’u ma ia faia se fa’ata’ita’iga e mafai ona mulimulita’i ai le Maota o Sui.

Ua taofi le sui Fofoga Fetalai, o fa’aupuga na lafo e Su’a, o ni faamatalaga taufa’amata’u ma ia fautuaina ai sui o le Maota ina ia aua le manatu mama i lea tulaga ae ia taula’i i le lumanai, ma ia faia se fa’asalaga e aua ai ne’i toe tupu nei tulaga i le lumanai.

I le fa’ai’uga o felafolafoga’iga a Faipule, sa o latou ‘autasi ai loa, o le a tu’uina atu le fa’ai’uga i le Fofoga Fetalai.

Ma o lea ua tu’ufa’atasia ai se tusi mo le fa’ao’oina atu i le Afioga i le Faipule mai Swains, o lo’o ua auiliili ai le fa’ai’uga a le Fofoga Fetalai o le Maota o Sui.

Ua tu’uina atu ia Su’a ia aso e 30, e mafai ai ona o’o mai i luma o Faipule mo se fa’alalolaloga ma faia sana tautoga, o le a le toe tupu se tulaga faapenei.

Afai ae o’o atu le Afioga i le Faipule mai Swains i luma o le Maota, ae e le’i atoa aso e 30 ma fa’amalieina finagalo o afioga i Faipule i sana fa’ato’esega ma tautoga, o le a faapea ona fa’amagaloina aso o totoe o lona faasalaga.

Na fa’alauiloa mai e le Fofoga Fetalai, le le a’afia o le totogi a Su’a i lona faasalaga, ona o tulaga o le tulafono.

Ae peitai, e le’i talanoaina se tulaga e ono tula’i mai, pe afai ae le toe fo’i atu le alii Faipule, i le mae’a ai o lona faasalaga i aso e 30.

FA’ATULAGA E LE SENATE SE ILOILOGA FA’ALAUA’ITELE MO NI PILI O LE AGAVA’A O SUI TAUVA (KOVANA & LUTENA KOVANA) FAAPEA MA ‘FAAGASOLOGA FILIFILIINA-FAAGASOLOGA O PALOTAGA’

O le aso Lulu o le vaiaso nei, Fepuari 26, 2025 i le 8:30 i le taeao, o le a fa’ataunu’uina ai i le Maota Maualuga i Fagatogo, ia se iloiloga o le a tatalaina i le mamalu luatele, e tapa ai ni manatu ma finagalo o le atunu’u, e tusa ai ma ni pili se lua ua taoto nei i totonu o le Maota o le Senate.

O nei pili sa fa’aulufaleina e le Afioga i le Senatoa ia Togiola T.A. Tulafono:

PMM NU #39-04 “E suia ai le tulafono ina ia tu’u’ese’ese ai le palotaga o le Kovana ma le Lutena Kovana.”

PMM NU #39-05 “E suia ai agava’a o sui tauva mo le Ofisa o le Kovana ma le Lutena Kovana.” 

I le fa’atomu’aga o le pili mo le tu’u’ese’eseina o le palotaga o le kovana ma le lutena kovana, ua ta’ua ai e faapea, ‘e iai se itu e lelei/malosi ai le palota ‘ese’ese o le kovana ma le lutena kovana.”

“Ma afai e palota ‘ese’ese, e i ai le malosi tuma’oti lava ia o le lutena kovana i se palotaga a le setete atoa e ta’ita’ia ai le teritori i mataupu taua.  Ma o nisi foi taimi, e ese lava foi sona lagona i se mataupu; o le faiga foi lea o le a moomia ai le lutena kovana fou, e atina’e lona lava ofisa, ona lava tiute ma matafaioi faalutena kovana ma Failautusi foi o Amerika Samoa, e tusa ai ma le Tusi Tulafono ma le Faavae toe teuteu o Amerika Samoa.”

 E le gata i lea, ua taofi lenei pili, “o le palotaina ‘ese’ese o le kovana ma le lutena kovana ,o le a tu’u atu ai foi se avanoa lelei e fa’aleo mai ai e tagatanu’u o Amerika Samoa so latou lagona i auala e pulea ai latou ae po o ai foi e finagalo e ala mai ai lena pule.”

I le fa’atomu’aga o le pili mo le ‘Agava’a o le kovana ma le lutena kovana’, ua ta’ua ai e faapea, “E taua tele ta’ita’i o Amerika Samoa mo le soifua maua’a, aga’i i luma ma le tamaoaiga o le atunu’u.  Ina ia mautinoa le mausali o le naunauta’iga o sui tauva mo le ofisa aupito maualuga i le teritori, e taua tele ona fa’atu o ni suiga i le tulafono o iai, ma fa’ama’oti lelei agava’a mo i latou e fia tauva mo tofiga o le Kovana ma le Lutena Kovana.”

Ma “o le fa’amaonia o le Sitiseni o le Iunaite Setete po o se Nesionale o le Iunaite Setete e tupuga Amerika Samoa, o le a fa’amaonia ai le malosi ma le moni o le so’otaga a o tatou ta’ita’I ma tu ma aga mai talafa’asolopito o Amerika Samoa.”

“O le manaomia o le alaala o le sui tauva iinei, o le a mautinoa ai e masani lelei ta’ita’I ma mataupu ma mana’oga o le Teritori.”

O nei pili ua fa’apea ona valaaulia ai so’o se tasi, e mafai ona fa’aalia sona manatu pe molimau ai fo’i, i le aso Lulu a sau nei. 

E mafai ona fa’afeso’ota’i le ofisa o le Senate i le 633-4565 pe afai o finagalo so’o se tasi e molimau i lenei iloiloga.

FA’AGASOLOGA O LE TUFATUFAINA O LAFOGA MAUA

O le aso Tofi o le vaiaso ua mavae, Fepuari 20, 2025, na faia ai se fa’aasilasilaga fa’alauaitele a le Faatonu o le Matagaluega o Tupe, le susuga ia Donald Kruse, mo le mamalu lautele, e tusa ai ma le fa’agasologa o le tufatufaina o lafoga maua mo le tausaga 2024.

Ma sa ta’ua i lenei fa’aaliga e faapea, “O le a le taliaina ni lafoga e fa’atalosagaina le vae ona maua, mo ni mafua’aga eseese.”

Ma o le a maua lava “i le aso na failaina ai lau lafoga na ia fa’atauaina le laugatasia tutusa uma o le mamal o le au totogi lafoga.”

Ua fa’alauiloa mai foi e Kruse le fa’asallaauina “i se aso o i luma, le aso o le a tufaina ai le tatou lafoga muamua.”

I le taimi nei, e leai se fa’aaliga ua maua mai e tusa ai ma lafoga o le 2023, lea o lo’o ta’ua e nisi o le atunu’u e le’i maua lava.

I se iloiloga a le Maota o le Senate, i le tausaga ua mavae, sa saunoa ai nisi o taitai o le Ofisa o Tupe mai i le Faigamalo a Lemanu e faapea, o nisi o tagata na maua a latou lafoga ona o ni talosaga faapitoa, e pei o faalavelave.  Ma sa saunoa ai se tasi o taitai, o lona alofa i tagata na mafua ai ona ia tali atu faapena.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all