Skip to main content

Tala I Vaifanua: Hawaiki & Lumanai o Tupulaga Amerika Samoa

I le fa'asoa a Wolman sa ia fa'ailoa ai i le fanau talavou mea nei. "O outou o le fa'amoemoe sili o Amerika Samoa e tau'avea le tatou folauga mo le tausaga o le lumana'i, lea o le a fa'aaoga ai le tele o Feso'ota'iga telea'i a le Hawaiki, o le so'otaga fa'a-Initenti. I le taimi nei e le'i taitai ona mae'a fa'aaogaina le malosi'aga ma le lautele i le malosi o le Hawaiki lea ua fa'ao'o mai mo Amerika Samoa."

 

“E tolu mea patino ua mafua ai ona manatu le afioga Kovana Lolo Moliga ina ia inivesi le tinoitupe a le Litaea mo le Hawaiki. Muamua, ia lelei a'oa'oga ma so'otaga uma tau suesuega mo le fanau talavou a le atunu'u. Ua le toe i ai sou alofaga e fa'apea ai, ua ala ona le maua sou avanoa e aoga ai ma iloa nisi o tali o lau mataupu sa e manatu e fa'aautu ai au sailiga i fa'ailoga maualuluga, ona sa e le maua se so'otaga o le Initeneti. Ua fa'amuamua lava ona tapena le tulaga o tautua a le Matagaluega o A'oga i lea tautua a le ASTCA."

 

"Lona lua fa'aleleia atoatoa o le tautua mo le Soifua Maloloina ma Togafitiga o gasegase o le atunu'u atoa, ina ia fa'afualoa mafutaga a matua ma aiga. O a lava nisi o taumafaiga ina ia fa'aleleia atili le auaunaga lea tau le soifua maloloina ua fa'atino uma e ala i so'otaga ma foma'i fa'apitoa i so'o se gasegase i fafo. Ma ua mafai fo'i ona fa'afeso'ota'ia e foma'i iinei foma'i fa'apitoa i fafo, ina ia fesoasoani mai i lo latou silafia o togafitiga, ma auina atu i ai gasegase o le tatou atunu'u mo togafitiga, pe a le mafai iinei ona fa'atino."

 

"Lona tolu, o le Sailiga lea o avanoa faigaluega mo tupulaga talavou ma e fo'i ua agava'a o le atunu'u, ina ia le muta ai le fa'amoemoe e faigaluega iinei, ae ia fa'asolo atu i fafo mo avanoa sili atu ona lelei mo tagata uma,” o se folasaga lea a Wolman i le Hawaiki cable.

 

I le malosi ua i ai nei o le Hawaiki, ua ia fa'ailoa ai. "O le taimi a'o le'i aumaia le Hawaiki, e na'o le 600megabites i le sekone, peita'i i le taoto mai ai o le Hawaiki, ua maua ai e i tatou uma le sapalai mai le Hawaiki e 7,000megabites i le sekone. O lona uiga ua fa'asefuluina le saoasaoa ua i ai nei ma lona malosi ona o le Hawaiki.”

 

"I le sapalai ua mafai ona avatu e le ASTCA i le Matagaluega o A'oga a'o le'i o'o mai le Hawaiki e na'o le 50 megabites i le sekone, i le taimi nei ua mafai ona fa'auia atu e le ASTCA le malosi'aga e 1,500megabites, peita'i e le'i gafatia lava e le ASTCA ona avatu a'ia'i le malosi'aga ua mae'a fa'atulafonoina e le Feterale e tatau ona o'o i ai le vave ma le malosi o le tautua tau initeneti mo le matagaluega o a'oga. Pe afai e mafai ona fa'auia atu le malosi'aga e 15,000. megabites/sec, ona fa'ato'a tutusa lea o le tatou malosi'aga ma isi o a'oga i Amerika.”

 

Fa'ailoa e Wolman, "O le ala lea o lenei fonotaga, ua amata ai ona fa'ailoa ia te outou nei le tupulaga, e ao ina outou fiafia i nei avanoa ma so'otaga fa'atekonolosi ua outou maua i o outou vaitau, fa'aaoga tatau i suesuega ma sailiga o le atamai loloto tau feso'ota'iga, ia outou gafatia ona fa'ataututu atu i lu'iga o lo ua olioli mai fa'atasi ma so'otaga malolosi ma le televave ua tatou fa'aaogaina nei tau initeneti."

 

Ina ua fesiligia e se tasi o tamaititi a'oga, po'o le a le ituaiga o so'otaga tau initeneti e sili ona mautu ma faigata ona sofa'i, po'o le uaea lea ua taoto mai, po'o le fa'aaogaina o Satelite?

 

O le tali a Wolman, "o le taoto mai o le Initeneti Uaea lea a le Hawaii, ua le toe i ai nisi o fa'auilavea nei, ae maise ua televave atili aua e le fa'auilavea ane ai nisi fe'au i lau fe'au fa'anatinati."

 

O lana toe upu i le fanau, "Pe afai e te toe mana'o e te tepa i le taimi a'o le'i o'o mai le Hawaiki, ua toe tepa i le taimi tuai, ae o outou uma le tupulaga, ua tatau ona outou fa'aaogaina lenei la'asaga, ma fa'aleleia atili mo isi la'asaga fou i lea ituaiga o tekonolosi a'o le'i vave suia fo'i i luma o tatou mata."

 

3 ASO FONOTAGA FA'AMALOSI'AU FANAU AOGA TALAVOU

 

O lo ua fa'aauau pea le fonotaga faapitoa o lo'o tauaofia i ai le fanau talavou i le DYWA i Pago Pago ma ua fa'aautuina lenei fonotaga taua - "Ia sosoo le fau ma le fau!"

 

O le ulua'i aso o le aso Gafua lea ma sa fa'atino le ava o le feiloa'iga i le va o le fanau a'oga fa'apea le itu a le Faigamalo lea ua fa'amoemoe ia i latou i le lumana'i. Ina ua mae'a sa fa'atautaia le sauniga lotu e tatala ai le fa'amoemoe, lea sa tofia fa'apitoa ai le susuga Kiri Silafau na te ta'ita'ia.

 

O le avanoa mo le Lutena Kovana Lemanu Peleti Mauga mo lana folasaga fa'amalosi'au i le fanau ma i latou o lo'o ua tofia mo fa'asoa i le fanau, lea na ia fa'apea ai, "Aua lava nei motusia le sootaga o le fefa'asoa'i. Ia alu aso ae sau aso, ao so'oupu pea vaitau ma augatupulaga."

 

“O le fa'amoemoe atoatoa lena o lenei fuamanusina, ia tofi le lupe ma lana e fo'i ma ia, aua ne'i fo'i fua lou faiva le tupulaga e, ia outou iloa o lo outou tofi le lumana'i o lou malo, o lou aiga, o lau ekalesia ma lou atunu'u atoa. O oe lava o le tautai o le tatou Sa i le lumana'i."

 

O le ulua'i aso sa i ai le laulauatofi sa ta'ita'ia lea e le susuga le Faipule Sam Meleisea, ona soso'o ai lea ma le toe tauaofiaga atoa o le fa'amoemoe na saunoa i ai le susuga le Sui Fa'atonu Pau Roy Ausage.

 

I le aso lona lua, na amata lea i le fa'aosofia o le fanau talavou, i le tautalaga a le faia'oga o William Thompson i le mataupu tau le "Tupulaga Talavou ma Tekonolosi o le Talutalu fou." 

 

Ina ua mae'a lea ona soso'o lea ma le vaevaeina o fanau i vaega e lima ina ia fefaasoa'i ai ma nisi o ta'ita'i eseese o matagaluega ua lautogia mo fa'asoa mo le fanau.

 

O vaega nei e lima sa fa'atulagaina:

 

• Tautalaga tau Fuala'au Fa'asaina ma Vaila'au O'ona sa saunoa i ai le tama'ita'i o Tu'umafua Maiava mai le Matagaluega o Tautua & Alagamanuia mo Tagata Lautele DHSS.

 

• Tautalaga tau le Vaega o Tekonolosi ma le Tupulaga o lenei vaitau, sa saunoa fa'apitoa i ai le ali'i CEO o le ASCTA, Lewis Wolman.

 

• mataupu tau le Tupulaga Talavou ma Ma'itaga Tau Tina, sa talanoaina lea e le tama'ita'i o Dr Ianeta Timoteo Liaina.

 

• Tupulaga Talavou ma Soligatulafono na saunoa fa'apitoa i ai le tama'ita'i o Paulia Pelenato.

 

• Tupulaga Talavou ma Avanoa Faigaluega na avea lea ma mataupu sa tautalagia e le tama'ita'i o Grace Uiagalelei mai le Matagaluega o Tagata Faigaluega a le Malo.

 

Sa fesuia'i fa'afa nei vasega faatautaia mo le fanau talavou a'o le'i mae'a le latou tauaofiaga ina ia tofu fa'alogo le fanau i faasoa ta'itasi ua saunia.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all