ASIA E LE ASDHS LE TAOA - "TAUA'AO TUSI FA'AILOA MO SUI AGAVA'A TAOA"
Na asia e le Matagaluega o le Puipuiga Fa'alotifale a Amerika Samoa (ASDHS) le Ofisa o Tagata Matutua (TAOA), mo le latou folasaga tima'i lea e masani ai le tele o matagaluega o le fa'asalalauina fa'alauaitele, ina ia tima'ia le atunu'u, i le taimi o pagatia fa'anatura, ia mautonu ma iloa lelei le mea e ao ina oso tatau e fai.
O le susuga Salave'a ma Aitui lea sa masi'i atu mo lea fa'amoemoe. O le susuga Salave'a lea sa avea ma fofoga taumolimoli o la'ua tima'iga i le vasega o tama ma tina matutua.
I le Tsunami o le tausaga 2009, e to'atele lava tagata matutua sa amia ai le soifua i lea galulolo tele, ma o se tasi lea o mafuaga ua o'o atu ai nei sui i le TAOA. Mai le To'omaga i Leone sa amia ai le soifua o nisi o tina matutua ua leva ona usupo ane e amatalia le taeao faigaluega. O le lotoa fo'i i Pago Pago lea sa a'afia ai nisi, ae na fa'asaoina nisi mai le latou ofisa autu lea.
Ua tima'ia i latou, "Afai e te fa'alogoina le luluga o le Mafui'e ua tauau ina e pa'u ai i lalo, toulu mea i totonu o lou maota, pe mafulifuli ai fo'i ni meafale, ua e iloa ua tetele na luluga, pau lau mea e fai loa i lea taimi aga'i atu loa i nofoaga maualuluga. Nofoaga nei ua mae'a fa'atutu ai fa'ailo po'o saini, o nofoaga e sefe mo lologa ma galulolo tetele. O le mauga lava e ola ai."
"Ua le toe lava se taimi e fa'ailo mai ai e le matagaluega se tsunami i ituaiga mafui'e fa'apena, e o'o mai se fa'asalalauga, ua leva ona pasi le galulolo ma i tatou, o le mea lena, ua fa'amamafa atu ai le fa'ailo muamua lava ia oe, aua e le mailoa pe sau i le vaveao, po'o le po ta'aligoligoa o le a o'o mai ai le galulolo. O le vaitau lenei o matagi malolosi, lologa ma sologa, to fa'ata'uta'u mai o Matagi Malolosi."
"O galulolo e mafua mai i se mafui'e tele e mamao se mea o fa'amapuna a'e ai, e mafai ona lava le taimi e o'o mai ai se fa'aaliga, peita'i o se mafui'e tele e tupu mai i Tonga po'o isi atumotu tuaoi o le Pasefika, e le o'o mai se fa'aaliga ae ua muamua to'ai taunu'u mai le galulolo, pe na'o le 8 minute ae papa'i mai le Tsunami."
Mo le TAOA, “ua fa'atagaina le fogafalelua o le Faletupe o Atina'e ina ia sulufa'i i ai, ua mae'a talanoaina ma ua faia le maliliega ina ia vave fa'ao'o atu i ai matua matutua, ae soloa'i le aufaigaluega talavou a lea Faletupe e aga'i atu i le Happy Valley le eleele maualuga e malutia ai mai le galulolo. O le eseesega, o talavou vave le tamomo'e, ae o matua matutua, e mana'omia ona latalata mai se nofoaga e saogalemu i ai."
Sa i ai nisi o le aufaigaluega a le TAOA sa latou molimauina lava le o'o mai o le Tsunami o le 2009, ma sa fa'aalia o latou taofi e tusa ai o le taumafaiga ia fa'asao lo latou ola i lena aso. Ua faailoa o latou manatu, ua sili ai ona si'itia le latou nofoaga se isi eleele e saogalemu.
Ua faailoa mai e le tama'ita'i fa'atonu sili o le TAOA, "O le miti lena, ia sui le nofoaga e toe fa'atula'ia ai le tatou nei Matagaluega, peita'i e umi se taimi o tau fa'atulaga lena mana'o, aua e taugata, ma e le'i lava tapena le Malo mo lena suiga lelei."
E ese mai lea, sa tufatufaina fo'i latou fa'ailoga mo tama ma tina matutua ua mae'a ausia le 4 tausaga talu mai ona ulufale i le polokalama a le TAOA. O i latou nei o Tafaoga Namulauti; Fa'alavelave Kose; Fesuia'i Muagututi'a, Afano Sa'au ma Pepe Skelton. Na maua o latou tusi fa'ailo, ua fa tausaga talu ona latou auai i le polokalama a le TAOA.
O le isi mana'oga ua faailoa mai fo'i, o se polokalama o lo'o ua fa'apa'aga ai le Iunivesite o Hawaii ma le TAOA ina ia sailia mai nisi o tama ma tina matutua o lo'o i ai le tomai o le fa'amatala ma tusia tala o le vavau. Afai o lo'o ia te oe se tala tu'u mai le vavau i mea i totonu o lou afio'aga na e soifua a'e ai, po'o lou aiga fo'i, o le avanoa lea e tusia ai lou suafa i le lisi fa'apitoa, e mafai ona fa'amaumau lelei ai lau tala ma tusia ai lou suafa, ae fa'asoa atu i le fanau a'oga.
"O lenei avanoa e mafai ai ona iloa patino e fanau talavou o Samoa mea na tutupu i vaitau ua tuana'i i o latou aiga ma afio'aga. O le fa'apogai o le fa'aigoaina o lea fasi fanua po'o lea fo'i afio'aga i lona igoa ma ua avea ai o se pine fa'amau o lena mea na tupu." O se tima'i lea a le tama'ita'i fa'atonusili Evelyn Satele, e tusa o lea taumafaiga ua mana'o mai i ai le Iunivesite o Hawaii.
TAOTASI ARCHIE SOLIAI - TAITAIFONO O LE WPRFMC AMATALIA IANUARI 2019
I le fonotaga na usuia a le Komisi o le Western Pacific Regional Fisheries Management Council lea na tauaofia nei i le Northen Mariana Islands (CNMI), ua latou palotaina le tofa Taotasi Archie Soliai e avea ma Taitaifono e sui tulaga i le susuga Edwin Ebisui lea ua maliu.
O le Komisi lenei latou te fa'atulaga tulafono ma aiaiga e fa'afoea ai Fagotaga, Sone fagota ma isi mataupu uma tau fagotaga ma Punaoa o le gataifale o Hawaii ma teritori o Amerika i le Pasefika.
Ina ua maliu Ebisui, ona se'e ane lea o le susuga John Gourley ina ia fa'atautaia fonotaga se'ia toe palotaina se tasi e tula'i mai mo lea tofi.
"Ou te fa'afetaia le tofia o lo'u nei tagata fa'atauva'a i lenei tofiga, o se tofi fo'i e faigata, ma ua iloga lava lea tulaga, aua e le mafai ona ou se'eina se'evae sa fa'aaogaina e le susuga Edwin Ebisui, peita'i e taumafai le mea sili e mafai ona fai e tautua ai o tatou atunu'u,” o se tala lea a Taotasi.
"O le galue ma matau aua e ao ina mataituina lava so'o se ituaiga o aiaiga e ono lamatia pe a'afia ai le tatou gataifale ma ona puna'oa, o mea ia e fa'alagolago i ai le te le o le tamaoaiga tausi o tatou atumotu, ae silisili o le fa'afetai mo lea avanoa, e tautua mai ai Amerika Samoa i lea fo'i tofiga."
O lana toe fa'afetai i sui o le Komisi ona o le latou fa'atuatuaina o lona sui e avea ma Taitaifono ma o le a taumafai fo'i ia le fa'aleaogaina lea avanoa matagofie e tautua ai le Komisi fa'atasi ma le vasega o faigamalo fa'aatumotu o Amerika i le Pasefika, lea latou te tautuaina.
E tusa ai o le isi mataupu tele lava sa talanoaina, o le toe soso'oga lea o le Uafu Taula ai Va'a Fagota i Malaloa. Ua faatulaga ai e le Komisi lenei sui o i latou ina ia latou fa'afesiligia le afioga Kovana Lolo Moliga, pe ua mautu se fa'atupega mo lea galuega lelei.
Ua talosagaina fo'i e le Komisi lenei le Matagaluega e Puipuia le Vaomatua ma le Gataifale o le tatou Malo ina ia toe fa'aa'e le fa'amalosiga o pemita mo fagotaga, laisene o e fagota i le atunu'u, ma ia fa'amaumau mai fagotaga uma e faia i le gataifale o Amerika Samoa.
Comments
Sorted by BestComments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.
Powered by Disqus