Skip to main content

TALA I VAIFANUA

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

LE MANUIA TAUMAFAIGA A AMERIKA SAMOA E TALIMALO I ‘PACIFIC MINI GAMES’ 2029

I se ripoti mai i vaega fa’asalalau a le atu Kuki i le faaiuga o le vaiaso, ua fa’alauiloa mai ai le manumalo o le atu Kuki i tausinioga a motu o le Pasefika, mo le taligamalo i ‘Pacific Mini Games’ o le 2029.

Ae i le ripoti a le RNZ, ua ta’ua mai le faamanuiaina o le taumafaiga a le malo o Tonga, e talimalo i Taaloga o le Pasefika i le tausaga e 2031.

O le vaiaso ua mavae, na malaga atu ai le aumalaga a Amerika Samoa, na aofia ai afioga i Senatoa, sui o le malo faapea ta’itai o le ASNOC, i Palau, e fa’aalia le agaga ‘autasi o le teritori a Amerika Samoa, e talimalo i le “Pacific Mini Games 2029”, lea sa tauva ai Amerika Samoa ma le atu Kuki.

Ma o le aso Faraile o le vaiaso na se’i mavae atu, na lauina ai le faaiuga a le Komiti o Ta’aloga a le Pasefika.

O le masina ua tuanai, sa pasia ai e le Senate ia se I’ugafono Aufa’atasi a le Senate, e fa’aalia ai le lagolagoina e le Maota Fono o taumafaiga a le Komiti a Amerika Samoa mo le Olimipeka (ASNOC) faapea ma le Faigamalo, mo le talimalo i le ‘Pacific Mini Games’ i le tausaga e 2029.

I se iloiloga sa soalaupuleina ai lenei pili taufa’aofi, sa saunoa ai le afioga Loa Tauapai mai i le Ofisa o le Kovana e faapea, i le tausaga e 2018, na fa’aulu ai foi se tauofoga a Amerika Samoa, e talimalo i le ‘Pacific Mini Games’ o le 2025, ae peitai, sa le’i fa’amanuiaina lea tumafaiga.

O le motu o Palau lea o le a talimalo i ‘Pacific Mini Games’ i le tausaga fou.

E tusa ai ma se faamatalaga mai i le Faatonusili o le Komiti o Fa’agatama a le Pasefika (PGC), ia Andrew Minogue, ina ua iloiloina e le latou komiti ia tauofoga a Amerika Samoa ma Niue, sa ‘aufa’atasi le komiti, e le i mafai ona ausia e malo e lua ia tulaga o lo’o mana’omia.

Ma o se vaega autu lava sa misi mai i tauofoga a Amerika Samoa ma Niue, o se faamaoniga mai i le malo, e lagolagoina ai tulaga tau tupe mo le taligamalo.  Sa saunoa Minogue, e le mafai ona fa’atinoina le faamoemoe, e aunoa ma se lagolago tau tupe mai i le malo.

I sana folasaga i luma o le Senate i le masina ua tuanai, sa saunoa ai le afioga Loa, e lo’o tauva Amerika Samoa ma le atu Kuki mo le avanoa e talimalo ai i le “Pacific Mini Games’ i le tausaga e 2029.

Sa saunoa Loa, e tasi lava le iota o lo’o pa’u ai Amerika Samoa ma o lo’o manatu ai le PGC e filifili ia le atu Kuki, ona o le faigamalo a le atu Kuki, e iai son aitu Agai, e faapaleni ai le faigamalo.

Ae ona o Amerika Samoa, e ese foi le fa’atulagaga o lona malo, e leai sona itu Agai.

E ui i lea, sa galulue so’otau’au ia le afioga i le Lutena Kovana, le tofa ia La’apui Talauega E.V. Ale ma le ASNOC e saunia se tauofoga maumaututu, ma sa talitonu foi le afioga i le kovana, Lemanu P.S. Mauga, o se lagolagosua tusitusia mai i le Maota Fono, o le a mafai ona fa’amalosia ai le taumafaiga a Amerika Samoa.

FA’AO’OINA ATU I LE FAAMASINOGA IA RIPOTI O LE SOIFUA MALOLOINA A FIGIEL

O le masina o Iuni sa faatonuina ai e le Faamasinoga Maualuga ia le faia o se su’esu’ega i le tulaga o le soifua maloloina, o le tamaitai tusitala Samoa, ia Sia Figiel, lea o lo’o molia i le fasioti tagata, ma o le aso Gafua o le vaiaso ua tuanai, sa faapea ona taua’aoina atu lea ripoti i le faamasinoga.

O se tasi nei o vaega lata mai o le fa’asologa o le mataupu e faasaga ia Figiel, lea o lo’o fesoasoani ai le tamaitai loia ia Unasa Iuni Sapolu.  O Figiel, o lo’o molia i le maliu fasia o le tamaitai polofesa ia Caroline Sinavaiana Gabbard.

O Josephine Fuimaono Sapolu sa avea ma sui o Unasa i luma o le alii faamasino ia Leiataualesa Daryl Clarke.

E tusa ai ma le ripoti a le Samoa Observer, sa te’ena e le loia a le malo, ia Fraser Lawrence ia le auai o le loia a Figiel, talu ai se talosaga na fa’aulu e Figiel, e taofia ai le auaunaga a lana loia.

Ma na ta’ua foi e Lawrence, se vaega o le ripoti mai i le fomai o le mafaufau e tusa ai ma a latou su’esu’ega ia Figiel, o lo’o ta’ua ai le le a’afia o le ua moalia i gasegase faalemafaufau.

Ae peitai, sa ta’ua e Sapolu ia ni ripoti mai i fomai i Hawaii mo Figiel, ma lona a’afiaga i lenei mataupu.  O lea na toe tolopoina ai e le alii faamasino ia lenei mataupu, mo le toe fa’aauauina i le taeao nei.

Ua mae’a ona toe faaulu e le loia a le ua molia ia se talosaga mo se vaegatupe fa’atulagaina e tatalaina ai le ua molia mai i le falepuipui, e faatalitali ai lona faamasinoga, ina ua mae’a ona toe fa’aulu lona tali tete’e i ona moliaga uma, e aofia ai ma le moliaga o le fasioti tagata.

Na ulua’i tete’e le malo i le talosaga mo le tatalaina i tua o le ua molia, ma o lo’o lokaina pea o ia talu mai ona ave fa’apagotaina ia Me.

Sa iai se manatu i le ua molia ma lana loia ina ia toe tu’u’ese ia le talosaga mo le tatalaina o ia i tua ma sa fa’amatalaina o le a suia lana tali i ona moliaga, lea sa ta’ua e le faamasinoga, o le a iloiloina nei.

E tusa ai ma le ripoti a le Observer, o lo’o mana’o le ua molia ina ia faia se maliliega ma le malo, ina ia ave’esea le moliaga o le fasioti tagata, ae o le a toe sui le tali a le ua molia, mo le moliaga, o le fasioti tagata le fuafuaina.

O le masina o Mati i le tausaga fou, lea ua faamoemoe, o le a amataina ai le faamasinoga a le ua molia.

Na mua’i molia Figiel i le fasioti tagata le fuafuaina, ae peitai, ua toe suia lea moliaga, i le fasioti tagata, ina ua mae’a ulua’i su’esu’ega a leoleo.

FAIA SE MALOLOGA PU’UPU’U A LE FONO FAITULAFONO

O le aso Gafua, Setema 30, na amataina ai le malologa pu’upu’u a le Fono Faitulafono, ina ua mae’a tauaofiaga lona fa mo aso e 40 a le Nofoaiga lona 38, a le Maota Fono.

I le amataga o le masina o Setema, na fa’amalamalama mai ai e le Peresetene o le Senate, le afioga i le Senatoa ia Tuaolo Manaia Fruean, le faataunu’uina o lenei malologa, ina ia mafai ai maua se avanoa e fa’amae’a lelei ai le Fale Fono fou, ina ia mafai ona fa’ataunu’uina toe aso e 5 o le Nofoaiga lona 38 i totonu o le fale fou, ma tapunia aloaia ai lenei Nofoaiga.

Sa fapea ona lagolagoina lenei manatu e ala i se i’ugafono Taufa’aofi Aufa’atasi, lea na pasia e le korama atoa i le aso Gafua, e malolo ai le Fono Faitulafono e aunoa ma se aso fa’atulagaina e toe tatalaina ai.

O lo’o ta’ua i le I’ugafono le toe tatalaina o maota e lua, i se aso o le a malilie iai sui faitulafono, ae o le a le faasili atu i lo le aso e tatau ona tapunia ai le nofoaiga o lo’o fa’agasolo nei.

I se maliliega i le va o le malo ma le kamupani a le Paramount Builders, lea o lo’o gafa ma le fausiaina o le Maota Fono fou, o le aso 30 o Novema, 2024, lea sa atofaina e fa’amae’aina ai le galuega.

O le mea lea ua fuafuaina ai le tatalaina aloaia o le Maota Fono fou ma le tapunia o le Nofoaiga lona 38 o le Fono Faitulafono, i le amataga o le masina o Tesema.

I se iloiloga mulimuli a le Senate e tusa ai ma le mataupu i le Maota Fono fou, lea na faataunu’uina ia Setema 17, lea na molimau ai le pule o le Paramount Builders ia Papalii Laulii Alofa ma le Faatonusili o le Matagaluega o Galuega Lautele (DPW) ia Faleosina Voight, sa faamanino ai e Tuaolo i le pule o le Paramount Builders, e tusa lava pe le mae’a le Maota Fono ia Novema, o le a tatalaina lava.

Na saunoa foi Tuaolo, o le Nofoaiga lona 38 lenei o le Fono Faitulafono a Amerika Samoa, i lona vaega mulimuli lea e tatau ona fa’amae’aina i lona aso 45, lea e pa’u i luga o Oketopa 4, 2024.  Ae peitai, ua manatu le Maota Fono, ina ia malolo mo le masina atoa, pe a mae’a le aso lona 40, ona fa’amae’aina lea o aso e lima lea e totoe, faapea ma le tapunia aloaia o le Nofoaiga lona 38 a le Maota Fono, i totonu o lona fale fou.

Ma na fautuaina ai e Tuaolo ia Papalii le fa’ataunu’uina o le umusaga o le Maota Fono ia Novema, e tusa lava pe le mae’a.  Sa saunoa foi Tuaolo, o lo’o iai sona manaoga ina ia nofoia e afioga i sui faitulafono a latou nofoa i totonu o le fale fou, i le taimi e fa’apa’iaina ai, aua o nisi o i latou, o le a le toe fo’i mai pe a toe tauaofia le fono faitulafono.

E ui ina sa talosaga Papalii mo se lua vaiaso e mafai ai ona toe fo’i mai e toe faia se ripoti i le galuega, ae peitai, na saunoa Tuaolo i le aso Gafua, o le a le toe o’o mai Papalii i luma o le Senate, ae o le a asia e le komiti ia le galuega ma toe fa’ailoa mai i le Senate, pe ono taunu’u lo latou faamoemoe ia Novema.

Ma o lenei komiti, o lo’o aofia ai sui mai i Maota e lua; e aofia ai le afioga i le Taitaifono o le Komiti mai i le Maota o Sui, ia Vailoata Amituanai faapea afioga i Faipule ia Ape Mike Asifoa, Manumaua Wayne Wilson, Manavaalofa Manase, Avagafono Maiava, ma Fiu Johnny Saelua.

Mai i le Senate, e aofia ai le Taitaifono i le Komiti, le afioga i le Senatoa ia Satele Lilio Satele, faapea afioga i Senatoa ia Malaepule Saite Moliga, Utu Sila Poasa, Ponemafua Tapeni, ma Ma’o Faauma Gogo.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all