Skip to main content

Silia $3 miliona tupe fa’asili a le malo fa’a’iuga tausaga tupe 2018

I lana saunoaga fa’apitoa i le tauaofiaga so’ofa’atasi a le Fono Faitulafono i le aso Gafua o le vaiaso lenei, sa fa’ailoa au e le afioga i le Kovana Sili, Lolo Matalasi Moliga, le i ai o tupe fa’asili, pe o tupe mama, a le faigamalo ina ua tapunia tusi o le tausaga fa’aletupe 2018 - lea na ma’ea ia Setema 30, 2018.

 

O le aso Gafua foi sa tatala aloaia ai le Tauaofiaga fou o le Nofoaiga Lona 36 a le Fono Faitulafono.

 

“O tupe o le ola lea o soo se faigamalo. O le lu’itau e pito sili ona matuia i soo se faigamalo o le taumafai lea o le malo e ola ma soifua i tupe e mafai ona latou maua,” o se vaega lea o le saunoaga amata a le kovana.

 

Sa ia faailoa i le Fono e faapea e tele tausaga “ua mafai ai ona tatou faia mea e i luga atu o tupe e maua e le tatou malo” ma sa ia tuuina atu i le Fono se “ata fa’ata’ita’i i le savaliga i tulaga tau tupe a le tatou malo” talu ona tulai mai l faigamalo a Lolo ma Lemanu ia Ianuari i le tausaga e 2013, fa’atasi ai ma le galulue fa’atasi ma le Fono Faitulafono.

 

Saunoa le kovana e fa’apea, i le tausaga e 2013 sa tauave mai ai e le malo “se aitalafu i ana tusi e tusa e $7.8 miliona”. Ae ina ua tapunia le tausaga faaletupe 2013 sa aumai i lalo lea aitalafu i le $4.7 miliona.

 

“I le tausaga e 2014, ua le sau i lalo aitalafu, ae toe alu i luga ona o le tele o gaioiga sa taumafai [i ai le malo], e fa’alelei aoga, fa’alelei auala, fa’alelei falema’i ma isi mea na taumafai i ai aua le fa’aleleiga o le tatou atunu’u,” o se fa’amalamalamga lea a Lolo.

 

Ona o lea tulaga i mea e fa’aleleia, sa mafua ai ona toe alu i luga le aitalafu a le malo i le $13.1 miliona ina ua tapunia tusi o le tausaga fa’aletupe 2014, o se tala lea a le kovana.

 

“Tausaga e 2015 na toe aumai ai i lalo aitalafu a le malo i le $9.1 miliona. I le 2016, na aumai atili ai i lalo aitalafu a le tatou malo i le $3.1 miliona i le faaiuga o le tausaga fa’aletupe e 2016,” o upu ia o le saunoaga a Lolo a’o fa’afofoga sui o le Fono Faitulafono ae maise le faipule o Amerika Samoa i le Konekeresi, le tofa ia Aumua Amata.

 

“Tausaga 2017, le tausaga lea na fesui’ai ai tulaga i le faiga o le tatou malo. Tausaga muamua lea talu ona tulai mai le tatou faigamalo ua gaoioi ai le malo, ua le aitalafu, ae ua gaoioi i tulaga mama o lana tupe fa’asoasoa,” o se isi lea fa’amalamalamaga a le afioga i le kovana.

 

Saunoa Lolo e fa’apea ina “ua tapuni tusi o le 2017, o le tupe mama a le malo i ana tusi fa’amaumau e $786,000. Tausaga lea na mavae atu nei, 2018, o lea ua aumai le lipoti a le ‘au su’etusi e mafai ona au tupe fa’asili i se tupe mama e $3.9 miliona.”

 

Sa fa’ailoa e le kovana i le Fono Faitulafono ae maise i latou sa auai i le sauniga i le Fale Laumei i Utulei, “o le mea sili ona taua, ua sui le tulaga na masani ona sau ai le malo. Ua le toe nofo aitalafu, ae ua tatou tilotilo i le mautu o tupe a le tatou faigamalo.”

 

ISI MATAUPU

 

Ae le i fa’ailoa e le kovana le tala o le tupe a le malo, sa ia saunoa muamua i isi mataupu, e aofia ai le tapunia o nisi o vaega o le malo fetarale, ma o lea tulaga ua afaina ai nisi o matagauega a le faigamalo a Amerika Samoa.

 

Sa fa’ailoa e le kovana lana fuafuaga ina ia sailiili uma tagata nu’u o le atunuu ua afaina i latou i le tapuniga o le malo fetarale lea o lo’o i ai nei.

 

E le i mautu i le taimi nei le taimi e amata ai lea sailiiliga, pe o le su’esu’ega, ae na saunoa Lolo, afai e ma’ea lea su’esu’ega ona logo lea o ta’ita’i o le Fono Faitulafono ma le faipule o Amerika Samoa i le Konekeresi ina ia “tatou sailiili auala e mafai ai ona maua ni fesoasoani mo tagata nu’u o le tatou atunuu.”

 

O le isi matapu sa muamua ona saunoa i ai le kovana, e fa’amalamalama i le Fono Faitulafono tulaga o lo’o i ai le atunu’u ina ua ma’ea le ‘afa o Gita i le masina o Fepuari o le tausaga ua te’a.

 

Sa ia fa’ailoa le aofaiga o tupe fesoasoani mai le malo fetarale mo i latou na afaina ma pagatia. Ma o lea foi tupe sa fesoasoani malosi i le tamaoaiga o Amerika Samoa talu mai le tapunia o kamupani ‘ia o le COS Samoa Packing i le 2009 ma le Samoa Tuna Processors i le 2016.

 

O tupe a le fetarale mo tagata ta’itoatasi ma aiga taitasi sa afaina ona o le ‘afa o Gita e tusa i le $20.3 miliona; ma o tupe fa’aalu mo nogatupe i pisinisi ma tagata taitoatasi e $11.1 miliona.

 

Tupe na fa’aalu e le Koluse Mumu, na ta’apena ai mea taumafa ina ua uma le ‘afa fa’atasi ma mea e mapu i ai le atunu’u, na fa’aalu ai le $2.1 miliona.

 

Sa saunoa foi le kovana i le tulaga o le inisiua a le malo lea e $1.3 miliona e totogi i tausaga ta’itasi i le inisiua. O le talosaga a le malo sa tuuina atu i le inisiua i mea na fa’aleagaina e Gita e $15.3 miliona le aofa’i.

 

“E lipoti atu i le mamalu o le Fono e $5 miliona le tupe ua uma ona taunu’u mai i le tatou malo,” o le fa’amalamalamaga lea a le kovana. “Ma ua amata galuega o mea na fa’aleagaina. O le isi paleni, o lo’o taumafai pea le malo e galulue ma le kamupani inisiua ina ia vave ona totogi mai uma lea vaega o mea ua faaleagaina.”

 

Sa fa’ailoa foi e le kovana o lo’o i ai pea i si poloketi e fa’atupeina e le fetarale o lo’o fa’aauau i le taimi nei.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all