Skip to main content

POU TIUTE A LEOLEO

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

VALAAU LEOLEO AE O MAI LOKA AI O IA

O le taeao o le aso 7 o Iuni, na vala’au atu ai se alii i le Ofisa a leoleo, e tusa ai ma se tamaloa na o latou fasia, ona o lona faia o ni tala feavea’i, e faapea, na o latou gaoi mai i le latou pule.

E to’atolu i latou na ave faapagotaina e leoleo, i lenei mataupu.  Ae na’o le to’atasi, le susuga ia Tavita Wilson, na molia e leoleo, i le tulafono.

E taunu’u atu leoleo i le nofoaga na tupu ai le fa’alavelave, na o latou va’aia ni alii se to’afa, na aofia ai ma se alii o lo’o toto lona ulu ma ona foliga.  Sa faapea ona aveina atu uma i latou i le Ofisa a Leoleo i Tafuna, mo le fa’aauauina o su’esu’ega a leoleo.

 Ina ua fa’atalanoaina le alii sa manu’a, na ia fa’amatalaina i leoleo e faapea, sa savali atu e alu i le latou fale, ae o atu nisi o alii sa masani ona o latou faigaluega faatasi.  Sa fa’atu le latou taavale ma oso mai le aveta’avale, ma valaau mai ia te ia (le alii na manu’a), pe aisea le mea ua ia faia ai se tala feavea’i, ua o latou gaoi mai i le latou pule.

Sa ta’ua e le alii na manu’a, lona liliu ese ona na ia iloa, o lo’o ita le avetaavale lea na valaau atu ia te ia, ae le gata i lea, na ia iloa atu foi ni alii se to’alua, le feosofi mai o nisi alii se toalua mai totonu o le taavale, ma agai mai ia te ia.

Na faamatala e le alii na manu’a, ia lona tamo’e ese, ae peitai, sa maua atu o ia e alii e to’alua.  Ma o Tavita (le na molia) na muamua taunu’u atu, ma ta o ia i se laupapa 2x4, ma tau i lona lima.  O lana ta lona lua na tau ai i tua o lona ua ma matapogia ai.

Sa ta’ua e le alii na manu’a, ia lona manatua o le tosoina o ia e Tavita ma seisi alii, i autafa o le alatele ma amata ona kikiina ma tatu’i lona ulu.  Ona fa’ato’a taunu’u atu lea o le aveta’avale ma ia auai ai foi i le fasiga o le na manu’a.

I le fa’amatalaga a le aveta’avale ma le alii na to’alua ai i la’ua i tua o le taavale, sa o latou o e saili, ia le alii na manu’a, ona sa ia (le na manu’a) tu’ua’ia i latou, i le gaoi mai i le latou pule.  Sa ta’ua e Tavita (le na molia), na ia va’aia le na manu’a, o savali ese atu ma ia oso mai ai i fafo ma tuliloa o ia.

Ma na ta’ua e Tavita (le na molia) na pau le mafua’aga sa ia tuliloaina ai le na manu’a, ina ia ave i le latou pule.  Ae sa ia fa’amaonia lona u’uina o se laupapa (2x4) ma ta ai le lima ma le ulu, a le na manu’a.

Na togafitia le na manu’a i le ofisa a leoleo, e le vaega ale EMS  ma ia toe fo’i ai i lona aiga.  Ae sa fautuaina o ia e leoleo ina ia alu i le LBJ e toe siaki ona manu’a.

Sa aveina uma ia le avetaavale, Tavita ma le alii lona tolu, i le to’ese i Tafuna e faatalitali ai o latou faamasinoga.

O moliaga, na aofia ai:

Faitauga 1:  Fa’ao’olima i lona tulaga e lua – O se vaega ‘D’ i solitulafono mamafa, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e le silia ma le lima tausaga, po o se sala tupe e le silia ma le $5,000; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 2:  Faatupu Vevesi i nofoaga faitele – O se vaega ‘B’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le ono masina, o se sala tupe e $500; po o faasalaga uma e lua.

O le vaegatupe na fa’atulagaina e mafai ona tatalaina ai le na molia, mai i le falepuipui, a’o faagasolo lona faamasinoga, e $50,000.

O SE FA’ALAVELAVE NA AMATA MAI I LUGA O LE ALATELE AE FA’AI’U I TAU’AIGA MA’A I LUMA O FALE

O le vaveao o Iulai 27, 2025, na valaau atu ai se tina i le Ofisa a Leoleo i Fagaotgo, e tusa ai ma se faalavelave na amata mai i luga o le alatele, ae fa’ai’u i se tau’aiga ma’a i luma o le fale o le aiga, i Laulii.  Ma sa tu’ua’ia ai e le tina ia le susuga ia Sile Lafaele Phillips, i lona ta’uaia o lana (tina) ta’avale, i luma o le latou fale.

Na agai atu leoleo i le nofoaga na tupu ai le fa’alavelave, ma talatalanoa ai ma le tina sa valaau mai i le ofisa a leoleo, faapea lona to’alua.  Ma sa le gata i lo la faamatalaina o le faalavelave na tupu, ae faapea foi ona fa’aali atu i leoleo, ni ata vitio sa pu’eina, o le fa’alavelave ma tulaga na fa’aleagaina, i le taavale a le kamupani, a le to’alua a le tina na valaau i leoleo.

E tusa ai ma le ripoti tu’u gutu faapea se faamatalaga tusia, a le tina na valaau i leoleo, o lo’o ia ta’ua ai e faapea, o le aso na tupu ai le faalavelave, a’o latou agai atu i le fale, i le leva o le afiafi, ina ua a’e mai le faiva a lona to’alua, i Fagaalu.  Na pasia ai e se pikiapu, ia le latou taavale, i Satala.  Ma sa tali atu iai lona to’alua, e ala i le pasia o lea lava pikiapu.

Ae sa latou le iloa, o lo’o mulimuli atu le pikiapu i le latou ta’avale, se’ia o latou taunu’u i luma o le latou fale.  A’o latou feosofi i fafo ma le latou taavale, na o latou fa’alogoina ai le valaau atu a se tagata, pe fia fusu.  Ma na valaau mai iai lona to’alua, e le pala’au ia latou.

Na ta’ua e le tina na valaau i leoleo, ia lona va’aia o le na molia, ua toe oso i totonu o lana taavale, a’o fa’aauau pea ona o latou (tina ma le aiga) agai atu i totonu o le fale.  Ae oso mai ai loa i fafo seisi alii mai tua o le ta’avale a Sile (le na molia) ma toe oso mai ai foi i fafo ma Sile, mai lana taavale.

Sa faapea ona valaau mai le na molia, o le a ia tau’aia le taavale a le aiga na a’afia ae na tali atu iai le to’alua a le tina na valaau i leoleo, e tau’ai.  Ae peitai, na amata ona tau’ai e le na molia, ia le ta’avale faigaluega a le to’alua a le tina na valaau i leoleo, faatasi ai ma lona (le na molia) ‘e’e ma palauvale.

Na faamatala foi le tina na valaau i leoleo, ia lona le mautonu, ina ua sau le tamaloa lea na o mai ma le na molia, i le fa’ato’ese mai ia i latou, ona o le fa’alavelave o lo’o tupu.  Ma sa ia taumafai foi e taofiofi ia le na molia.

Ae o le taimi lea, o lo’o fa’aauau pea ona tau’ai e le na molia ia ma’a, ma i’u ai ina ala mai i luga, le tuagane a le tina na valaau i leoleo.  Ma o le savali mai o le tuagane i fafo, na tau ai se ma’a i lona papatua ma lona tapuvae.  Ona faapea loa ona talifuaitau mai ia le tuagane, i le tau’ai mai o le taavale a le na molia.

Sa ta’ua foi e le tina na valaau i leoleo, ia lona fa’atonuina o le na molia ma le alii sa la to’alua, e o ese, ua mae’a ona vala’au leoleo.  Ae peitai, na vala’au atu le na molia, e le popole i ni leoleo.

Sa faapea foi ona pu’eina e le tina na vala’au i leoleo, ia lea vaega o le fa’alavelave, na aofia.

Na fa’atalanoaina foi e leoleo ia le to’alua o le tina na valaau i leoleo, ma sa ia fa’amaonia uma faamatalaga a le tina.  Ae sa ia ta’ua e faapea, e to’atolu tagata sa i totonu o le taavale a le na molia, na aofia ai le na molia ma ni alii se to’alua sa i tua o le pikiapu.

Sa aveina le tuagane o le tina na a’afia, i le falema’i, ona o ona manu’a mai i le latou tau’aiga ma’a.  

Na fa’ailoa atu e le tina na a’afia ma lona to’alua, i leoleo, o le taavale a le na molia, sa masani ona o la va’ai ai i le fale o se inisinia, e nofo i Lauli’i.  Ma sa faapea loa ona agai atu iai leoleo, mo le fa’aauauina o a latou suesuega.

Ina ua taunu’u leoleo i le fale o le inisinia, sa fa’ailoa mai iai e le inisinia, na o atu le na molia ma alii e to’alua, i le tu’u le taavale, ae agai atu i se faleoloa, i le itu i Sasa’e o le nu’u.

Sa tuliloaina e leoleo ia le na molia ma ana uo e to’alua, i le faleoloa ma maua atu ai na’o le to’atasi sa iai faatasi ma le na molia.  Ma sa ia faamatalaina i leoleo, o le na molia, sa fa’afoeina le taavale ma amataina le misa ma le ulugalii, atoa ai ma le tau’aiga o le taavale a le ulugaalii.

Na fa’amaonia e le ulugalii na a’afia ia le faamatalaga a lea alii.  Sa fesiligia o ia e leoleo po o fea na alu iai le na molia, sa tali mai le alii, o lo’o agai atu i Onesosopo. Sa fa’aauau pea sailiiliga a leoleo ae peitai, sa le’i mauaina le na molia.

O ona moliaga na aofia ai:

Faitauga 1:  Faaleagaina o mea totino, i lona tulaga e lua – O se vaega ‘A’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le tasi tausaga, po o se sala tupe e $1,000; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 2:  Fa’ao’olima i lona tulaga e tolu – O se vaega ‘A’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le tausaga, po o se sala tupe e $1,000; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 3:  Faatupu Vevesi i Nofoaga Faitele – O se vaega ‘B’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le ono masina, po o se sala tupe e $500; po o faasalaga uma e lua.

E $3,000 sa faatulagaina, e mafai ona tatalaina ai le na molia, a’o fa’agasolo lona faamasinoga.

LEAI SEISI UA MOLIA I LE GAOIA O TAAVALE A LE MALO

I se fa’aaliga mai i le Matagaluega o Leoleo, ua fa’amaonia mai ai e le Komesina o Leoleo, le susuga ia Falana’ipupu Taase Sagapolutele, le leai o se tasi ua molia i le gaoia o le taavale a le malo, i le masina ua mavae, ma o lo’o fa’aauau pea a latou su’esu’ega.

Sa fa’amanino mai e Falana’ipupu, e to’alua ni tagata sa su’esu’eina e leoleo, e tusa ai ma lenei mataupu ma sa ta’ua e i la’ua ia, ia le iai o nisi o lo’o a’afia i le gaoia o le taavale.  Ma o lo’o fa’aauau ai pea suesuega a leoleo, ina ia fa’amautuina le fa’asalaina o i latou uma, sa auai i lenei gaoiga faasolitulafono.

Na faamamafa e Falana’ipupu le taua o le su’esu’e auiliili o lenei mataupu, ina ia fa’amautuina ai le faamasinoga tonu ma le saogalemu lautele. 

E pei ona sa ripotia e le Lali i se taimi ua mavae,  o lenei taavale sa gaoia, na ave i se fale lipea taavale i le Industrial Park.  Ma sa gaoia, e le na’o le taavale, ae faapea foi nisi o masini taugata a le Faatonusili o le Matagaluega o Sailiga ma Lavea’i (DSR)  

O le aso 11 o Aukuso, na gaoia ai le taavale, ae o le aso 18 na maua ai e leoleo i Fagaima, ae ua a ve’esea le laisene o le taavale ae tu’u iai se laisene o se taavale ‘rental’.  Ae o totonu o le taavale, ua faaleagaina.

RIPOTIA MAI SE PAGOTA NA SOLA MAI I LE FALEPUIPUI, O FEALUALUA’I I LELOALOA

O le aso 21 o Iulai, 2025, na o’o atu ai se valaau i le Ofisa a Leoleo i Faatogo, e tusa ai ma se pagota e suafa ia Casimire Wei, o lo’o fealua’i i totonu o le afioaga o Leloaloa.

O Wei sa molia i le faitauga e tasi, i le sola mai i le falepuipui – o se vaega ‘A’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala i le falepuipui, e le silia ma le tasi tausaga, po o se sala tupe; po o faasalaga uma e lua.

Ina ua valaau atu le ofisa a leoleo i le falepuipui, sa fa’ailoa mai iai e leoleo o le falepuipui, o le pagota na sola ‘ese mai i le ER a le LBJ, a’o faia ni ona togafitiga.

O lea, na agai atu ai loa leoleo i Leloaloa ma pu’eina mai ai le alii pagota ma toe aveina atu i le falepuipui.  A’o feagai leoleo ma le faatinoina o latou tiute, i le ofisa a leoleo, sa va’aia ai e leoleo le mu o le tino o le pagota ma faapea ona toe aveina atu ai le alii pagota i le falemai, mo ni togafitiga. 

E tusa ai ma le faamatalaga a leoleo, o le aso 20 o Iulai, 2025, i le 8:00 i le taeao, sa aveina muamua atu ai le alii pagota i le falemai mo ni togafitiga.  Ae ina ua fa’aauau pea ona tauanau le alii pagota mo le fa’aaogaina o le fale le ta’ua, sa faapea loa ona tatalaina ese loka o ona lima.

A’o tu tu i fafo o le fale le ta’ua ia le leoleo, sa fa’afuase’I ona togiina o ia e le alii pagota i le fagu o iai feau vai (se’i tulou), ae o le vave na tapuni mai e le leoleo o le faitoto’a, sa le’i susu ai.  O le alu o le leoleo e saili seisi e faamamaina le fola ua susu, na toe fo’i mai ai, ua leai se pagota i totonu o le fale le ta’ua.

MOLIA SE ALII 19 TAUSAGA I LE SASAINA O SANA UO TEINE I SE LA LA  O SE LA’AU

O le taeao o Iulai 24, 2025, na valaau atu ai se tamaitai i le Ofisa a Tafuna, e ripotia se faalavelave na tupu i le malae ta polo i Iliili, lea na sauaina ai e se alii 19 tausaga, ia sana uo teine, i se lala la’au.

Ina ua taunu’u atu leoleo sa faapea ona talatalanoa ma le uo teine a le na molia ma sa ia fa’ailoa i leoleo, le le mafai ona si’i o lona lima tauagavale, ona o le tiga, mai i le sasaina o ia e lana uo tama (le na molia), i le lala o se la’au.

Sa faapea ona valaauina e leoleo ia le vaega ale EMS, ma a’o latou fa’atalitali mo le EMS, sa fa’aauauina le talanoaga a leoleo ma le tamaitai na a’afia.  Sa faasino e le tamaitai na a’afia, ia le lala o le la’au, sa fa’aagaina e le na molia, le susuga ia Fa’ala’a Malala, e sasa ai o ia.

I le taunu’u o le EMS, sa faapea loa ona aveina atu le tamaitai na a’afia, i le falemai, mo togafitiga.

O le na molia (Fa’ala’a Malala), e masani ai leoleo ona o nisi foi fa’alavelave na a’afia ai.

Sa aveina e leoleo ia le lala o le la’au lea na faasino atu e le tamaitai na a’afia.  Ma i se ripoti mai a le falema’I, sa fula le itu tauagavale o le ulu a le tamaitai na a’afia ma lona mata taumatau, faapea ai ma le le mafai ona fa’agaioi lona lima tauagavale, ona o le tiga.

Ina ua toe fa’atalanoaina e leoleo ia le tamaitai na a’afia, sa ia ta’ua e faapea, na ia tago fafagu le na molia, lea sa moe i se nofoaga o iai le pamu a le ASPA ma fai iai, e le faataga i la’ua i lea nofoaga, ae le fiafia ai le na molia ma ‘e’e ma palauvale atu ia te ia (tamaitai na a’afia).  

Ona savali ese lea o le na molia, agai atu i se faletalimalo i tafatafa o le pamu, ma saofa’I ai i totonu o le fale.

Ae i ni nai minute mulimuli ane, na toe savali atu ai le na molia ma le lala o le la’au ma amata ona sasa ai le tamaitai na a’afia.  Sa ta’ua e le tamaitai na a’afia, lona fa’aaogaina o lona lima, e tali mai ai ta a le na molia.  Ae sa mafai ona lavea’i o ia, e ni tagata sa pasi ifo i tafatafa, ma o latou tuli’esea ia le na molia.

 O le faamatalaga a se molimau, na ia ta’ua ai e faapea, o ia sa ta’alo i le malae ta polo ma nisi o ana uo, ae ona iloa mai le sasaina e le na molia, o le tamaitai, i le lala  le la’au.  Ma o le mea lea na o latou tamomo’e mai ai, ma tuli ‘ese le na molia.

Sa agai atu leoleo i le fale a le aiga o le na molia, i Iliili, ma maua atu ai le alii na molia, ma ave faapagotaina ai o ia, ma momoli atu i le ofisa a leoleo mo le fa’atalanoaina.

O moliaga na faia faasaga ia Fa’ala’a (le na molia), na aofia ai:

Faitauga 1:  Fa’ao’olima i lona tulaga e lua – O se vaega ‘D’ i solitulafono mamafa, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e le silia ma le lima tausaga, po o se sala tupe, e le silia ma le $5,000; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 2:  Faatupu Vevesi i nofoaga faitele - O se vaega ‘B’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le to’ese, i le o’o atu i masina e ono, po o se sala tupe e $500; po o faasalaga uma e lua

E $10,000 se vaegatupe na fa’atulagaina, e mafai ona tatalaina ai le na molia, mai i le falepuipui, a’o faagasolo lana mataupu.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all