Skip to main content

POU TIUTE A LEOLEO

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

6 MOLIAGA O SE ALII NA TAUMAFAI E TULI ‘ESE LONA TAMA MAI LONA LAVA FALE

E tusa ai ma fa’amaumauga a le faamasinoga, o le taeao o le aso 22 o Me, na fa’afeso’ota’i ai e se tamaloa i le Ofisa o Leoleo i Tafuna, ina ua alu atu lona atali’i ma e aga’ese, ma taumafai e tuli ‘ese o ia (tamaloa) mai i lona fale. Ma na ta’ua foi e le tamaloa, le fa’aleagaina e lona atalii o totonu ma fafo o lona fale.

E taunu’u atu leoleo, ua sola ‘ese ia le atalii o le tamaloa, o Kid Bartley Jr., mai i le fale.

Sa faamatalaina e le tamaloa na a’afia, sa sasa e lona atalii (le na molia) ia le fale i le lau o le aga’ese ma palauvale ma ‘e’e, ma fai atu, ua pule o ia i le fale.  Ona tipi lea e Kid (le na molia) ia le laina o lo’o ta’i atu ai le suavai i le fale.

Sa ta’ua e le tamaloa na a’afia, lona fefe ona o si ona tina matua, sa i totonu o le fale, i le taimi na tupu ai le fa’alavelae, ma sa iai sona talitonuga e le mafai ona taofia lona atalii (le na molia) mai i le faia o se tulaga ia te ia, i le agaese.

Na savavali atu leoleo e saili le nofoaga ua sola iai le na molia, ae peitai, sa le’i mauaina o ia.  Ae na faatonuina le tamaloa na a’afia, ina ia toe vala’au atu leoleo, pe a toe fo’i ifo lona atalii (le na molia), i le fale.

E le’i umi ona malaga ese atu leoleo, ae toe valaau atu le tamaloa na a’afia, i leoleo, e fa’ailoa iai le toe fo’i atu o lona atalii i le fale ma toe fa’aauau lana sauniga, o le fa’aleagaina o meatotino i le fanua.

Ma e taunu’u atu leoleo, o lo’o i le tunoa, i tua o le fale a le aiga, ia le na molia.  Sa faapea ona li’o e leoleo ia Kid ma vala’au atu iai e tu’u i lalo le aga’ese.  Ae peitai, sa tu i luga le alii ma fa’alala mai le agaese i se tasi o leoleo ma fesiligia leoleo, po o le a le latou mea o le a fai.

Sa faapea foi ona togi e Kid ia se tasi o leoleo, i se popo.  Ona ia sola ‘ese lea mai i leoleo, agai atu i le fale a sona tuaoi ma fa’aauau atu ai i le togavao.  Na tuliloaina e leoleo ia le na molia ae peita’i e latou te le’i mauaina Kid. 

Na toe fo’i atu leoleo i a latou ta’avale ma amata ona feofeoa’i e tau saili ia le na molia.  Ae ina ua o latou toe agai mai i le fale na tupu ai le fa’alavelave, sa o latou va’aia Kid o toe savali atu agai i le latou fale. Na fiu leoleo e vala’au atu i le na molia, e tu ma tu’u i lalo le agaese, ae peitai, sa fa’aauau ona savali ese atu ia le na molia.

Sa fa’atu le taavale a leoleo ma feosofi i fafo, ae o le taimi lea na tamo’e atu ai Kid ma le agaese i lona lima ma so’a le faitoto’a pito i luma, i le itu o le pasese ona toe tamo’e ese atu lea, e aga’i ese atu mai i le latou fale, a’o tuliloaina o ia e leoleo, ae peitai, sa le’i mauaina foi o ia.

E tusa ai ma fa’amaumauga a le malo, ona sa umia i le lima o le na molia, ia le agaese, o lea na fa’aeteete ai lava leoleo i lo latou pu’eina o le alii.  Ma ona o le taimi lea na o’o mai ai se vala’au ona o seisi mataupu, sa faapea ona o latou tu’umuli ‘ese atu ai, ae e le’i mauaina le na molia.

O moliaga na faia e faasaga ia Kid na aofia ai:

Faitauga 1:  Faatupu Vevesi i totonu o le aiga – o se vaega ‘C’i solitulafono mama, ae peitai, na toe si’i lea faasalaga i le vaega ‘B’, lea e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i masina e ono, po o se sala tupe e $5,000; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 2:  Fa’ao’olima i lona tulaga e tolu – o se vaega ‘C’ i solitulafono mama, ae peitai, na toe si’i le fa’asalaga i le vaega ‘B’, e mafai ai ona nofosala i le falepuipui, e o’o atu i masina e ono, po o se sala tupe e $500; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 3:   Faaleagaina o meatotino, i ona tulaga e tolu – o se vaega ‘B’ i solitulafono mama, ae na si’itia i le vaega ‘A’ lona faasalaga, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le tausaga atoa, po o se sala tupe e $1,000; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 4:  Fa’ao’olima i lona tulaga e tolu – o se vaega ‘C’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai I le falepuipui, e o’o atu i aso e 15, po o se sala tupe e $300; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 5:  Fa’aleagaina o mea totino i lona tulaga e tolu – o se vaega ‘B’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le ono masina, po o se sala tupe e $500; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 6:  Tete’e i le ave faapagotaina e leoleo – o se vaega ‘A’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le tausaga atoa, po o se sala tupe e $1,000; po o faasalaga uma e lua.

E $3,000 se vaegatupe na mafai ona fa’atulagaina, e tatalaina ai le na molia, mai i le falepuipui, e faatalitali ai lona faamasinoga.

LOKA E LEOLEO IA NI ALII ONANA SE TO’ALUA

O le taeao o le aso 3 o Iuni, 2025, na vala’au ai e se alii na i le Foma’i Plaza, ia le Ofisa a Leoleo i Leone, e ripotia ni alii se to’alua, o lo’o nofonofo i luma o le Plaza ma fa’atupu vevesi ai.

Sa lokaina nei alii e to’alua, ma molia i le moliaga o le Faatupu Vevesi i nofoaga faitele, o se vaega ‘B’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i masina e ono, po o se sala tupe e $500; po o faasalaga uma e lua.

E leai se vaegatupe na faatulagaina, e tatalaina ai i la’ua na molia, e faatalitali ai o la faamasinoga.

E tusa ai ma fa’amaumauga a le malo, e taunu’u leoleo, o lo’o tapena mai e se tasi o la’ua na molia, ia le lapisi.  Na mua’i feiloai leoleo ma le tasi o i la’ua na molia, o le susuga ia Siaosi Hefa.  Ma na sosogiina e leoleo ia le malosi o le manogi ‘ava malosi ia Siaosi.  Ma s fa’amaonia foi e Siaosi i leoleo, lona taumafaina o ni apa pia se lima.

Ina ua taunu’u se taavale leoleo lona lua, sa avefaapagotaina ai le susuga ia Taumohaapai Lakai, lea e to’alua ai i la’ua na molia.  Ma sa molimauina foi le fa’asua’ava o Taumohaapai.

Ina o toe agai atu taavale a leoleo i le ofisa a leoleo, sa fa’afaigata ona faafilemu ia Taumohaapai, e o’o lava i lona palauvale i leoleo.  Sa ave’esea mai foi e leoleo, ni ato se lua mai ia i la’ua na molia.

Sa ta’ua e le tamaitai fa’atauoloa le fa’alavelave o nei alii i luma o le latou faleoloa faapea i tagata faatau. E le gata i lea, o Taumohaapai, na amata inu mai lava i le aso i luma mai, o le aso na tupu ai le fa’alavelave.

Ina ua taunu’u leoleo ma i la’ua na molia i le ofisa a leoleo i Leone, sa faapea loa ona faia fa’amaumauga a leleo mo le aveina atu o i la’ua i le to’ese i Tafuna.

SAMOA:  OSOFA’I SESE E LEOLEO IA SE AIGA

I se ripoti mai i le vaega fa’asalalau a le Talamua, na ta’ua ai le osofa’ia sese e leoleo o Samoa ia se aiga i Vaitele Fou, i Apia, Samoa, ona o le sailiga o nisi e to’alua, o lo’o masalomia i le fa’atauina atu o fualaau faasaina, i le aso Lua o le vaiaso ua tuanai.

Sa ta’ua e le tina o Fauesi Jean Afualo ia le fa’ate’ia o lo latou aiga, na aofia ai ma si ona tama matua ma fanau iti.

I le faamatalaga a Fauesi, a’o fa’asusu si ana pepe fou, i lea taeao, sa ia fa’alogoina le sosolo atu o ni taavale i fafo o le latou fale, ona kiki lea e se tasi o le latou faitoto’a pito i luma, soso’o mai ai ma le tu’itu’i faatauanau o le faitoto’a.

Na ala mai le uso a Fauesi ma fai atu ia Fauesi, e aua le tatalaina le faitoto’a, ae peitai, ua mae’a ona tatalaina e Fauesi le faitoto’a, a’o si’i lana pepe i ona lima.  Ma sa ia faamatalaina le oso mai o se tamaloa sa la’eiina ni ofu army ma se usimata lanu uliuli, ma fa’alala mai se fana i ona (Fauesi) foliga, ma faatonu o ia e alu ese.  Ona savali mai lea o lea alii i totonu o le fale, a’o fa’aauau pea ona ta’i atu lana fana ia Fauesi ma lana pepe.

Pe a ma le 15 alii na ulufale atu i totonu o le fale a le aiga o Fauesi i lea taeao ma fesiligia le aiga, po o fea o lalafi ai ia Daryl ma Tui.

Sa fai sina popole o Fauesi, ona o si ona tua’a o lo’o gasegase, ae e folga mai e le o popole tele iai ia le au osofa’i, i le latou feoa’i solo i totonu o le fale ma ta kiki faitoto’a ma fa’alala a latou fana, ma fa’afetagisi ia le fanau iti sa momoe i lea taeao, i le tete’i mai i le faatumulia o le latou fale i nei tamaloloa o lo’o la’ei ofu uli ma ufimata lanu uli.

Sa va’aia e Fauesi le su’esu’eina e se tasi o alii ia lona uso i se tulimanu, a’o tu’u atu le fana i lona muaulu, ae o lo’o fetagisi ia le fanau.  O iina na oso atu ai loa ia Fauesi ma fesiligia le ‘au osofa’I ma fesiligia le mafua’aga ua o latou osofa’ia ai le latou fale.

Ae fa’aauau lava ona fesiligia i latou, po o fea o iai Daryl ma Tui, po o fea o lalafi ai.  Sa ta’ua e Fauesi lona ‘e’e atu i le ‘au osofa’i, e leai nisi e nonofo i latou fale.

Sa ta’ua foi e Fauesi le fa’afefeina o le lokaina o ia, e se tasi o le ‘au osofa’i, ona o lona fa’alavelave i le faatinoina o galuega a leoleo.  Ae peitai, sa le’i solomuli ai Fauesi.  

O le taimi lea na maua ai e se tasi o leoleo ia se tui (syringe) ma tu’u atu i le latou taitai, ona liliu lea o le latou taitai ia Fauesi ma fesiligia o ia po o se tui o lo’o fa’aaogaina i vaega o fualaau faasaina.  Na taumafai Fauesi e faamalamalama atu i leoleo, o le tui lea o le gasegase a lona tama, ae peitai, sa le’i talitonu le ‘au osofa’i i le faamatalaga a Fauesi.

O lea na vala’au atu ai loa Fauesi i lona uso laititi, e aumia le pusa vailaau a lona tama ma ia tu’uina atu ai i le ‘au osofa’i, e fa’amaonia ai o le tui lea e fa’aaoga i le ma’i suka a lona tama.

O iina na toe tu’umuli atu ai loa le ‘au osofa’i, ae vala’au atu iai Fauesi e taumafai e fa’aaoga o latou mafaufau ma fa’ato’ese i lona tama.  Sa toe fo’i atu le taitai ma fa’ato’ese atu ia Fauesi ma lana fa’amatalaga, e sese le fale lea ua o latou o mai iai.

O le aoauli o lea lava aso, sa toe osofa’ia ai e leoleo seisi fale, ma ave faapagota ai Daryl Mapu, ona o moliaga i fualaau faasaina.

IAI SE TALITONUGA E A’AFIA O LE NA MOLIA I GASEGASE O LE MAFAUFAU

O le aso 27 o Me, 2025, na o’o atu ai se vala’au i le Ofisa a Leoleo i Tafuna, mo se fesoasoani, ona o se alii o lo’o fa’atupu vevesi ma tau’ai lona tama i ni ma’a.  Na ta’ua e le na vala’au atu i le ofisa a leoleo, o le alii o Palealii Fuiono, ua le gata i le palauvale ma ‘e’e solo, ae o lo’o faapea foi ona tau’ai ma’a i tafatafa o fale ma aga’i i lona tama.

Na agai atu leoleo i le nofoaga na tupu ai le faalavelave ma feiloai ma le sui lea na valaau mai i le ofisa a leoleo, ma sa ia faamatalaina e faapea, na faia se ta’aloga piliaki a Palealii ma nai ona tei, ma lona tua’a i le latou fale.  Ae na fa’afuase’i ona tu i luga ia Palealii ma savali i fafo ma amata ona palauvale solo, e aunoa ma se mafua’aga.

Sa savali atu iai le tama o Palealii e taumafai e fa’afilemu le alii, ae peitai, tago le alii ma tau’ai lona tama i ma’a.  O le manatu fa’aalia a le sui sa vala’au i leoleo, atonu e iai ni a’afiaga o le mafaufau a Palealii, ona o le maitaita ma le fia fusu i taimi uma.

Ina ua talatalanoa leoleo ma le tua’a a le na molia, sa ia faamatalaina foi le tala e tasi, e pei ona faamatala e le sui na valaauina leoleo.  Sa ta’ua e le tama lona taumafai e fa’ato’ato’a le tauga’upu a Palealii ma nai ona tei laiti, ae peitai, na fa’aauau ona palauvale solo le na molia, ma liliu i ma’a ma tau’ai ai o ia.  Na ta’ua e le tama e faapea, e le o se taimi muamua lea ua faia ai e le na molia, ia se tulaga faapea, i totonu o le latou aiga.

Sa ta’ua e le tama le faatupu misa o le na molia, ma taumafai e la te fufusu.  Ae sa laki o ia, ona sa lafi i tua o taavale, ina ua amata ona tau’ai ma’a ia le na molia.

I le mae’a ai o le faatalanoaga a leoleo ma le tama a Palealii, sa faapea loa ona ave faapagotaina e leoleo ia Palealii, mai i le fale faatali pasi, lea sa nofonofo ai.

O moliaga na faia faasaga ia Palealii, na aofia ai le Fa’ao’olima i lona tulaga e tolu faapea ma le Faatupu Vevesi.  O le moliaga o le fa’ao’olima, o se vaega ‘C’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui e o’o atu i aso e 15, po o se sala tupe e $300; po o faasalaga uma e lua. 

O le moliaga o le fa’atupu vevesi, o se vaega ‘B’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le o’o atu i masina e ono, po o se sala tupe e $500; po o faasalaga uma e lua.

E $500 se vaegatupe na faatulagaina, e mafai ona tatalaina ai i tua le na molia, e faatalitali ai lona faamasinoga.

LAVEA FOGA’A AE E LE’I FAAMISA

O e aouli o Me 27, 2025 na valaau tu ai se pule o le faleoloa ale TSM i e ofisa a leoleo i Tafuna, ina ua fufusu ni alii se toalua o lana aufaigaluega, i totonu o le fale teuoloa.

Ina ua taunu’u leoleo, sa va’aia le taumafai o le pule o le faleoloa e vaovao le misa a ana tama faigaluega ma ina ua mae’a, sa faapea ona aveina atu ia Valentino Solofa (lea na molia i lenei faalavelave) i luga i le ofisa, ae tu’u ai leisi alii i totonu o le fale teu oloa.

Na muamua ona fa’atalanoa e leoleo ia le tagata lea na valaau atu i le ofisa a leoleo ma sa ia ta’ua e faapea, na mafua ona ia valaau i le ofisa a leoleo, ona ua avatu le to’alua lea e se tasi o lana aufaigaluega, ma fa’ailoa atu sa fufusu.

Sa faamatalaina e le alii na fufusu ma Valentino, na amata le la mataupu, i se la tauga’upu ona o le le fia fesoasoani o le na molia, i a la tiute fai, ae fia faatonutonu atu o ia (le na a’afia).  E le’i umi na amata le la tauga’upu, ae savali atu Valentino ma amata ona fasi o ia.

Na iai seisi alii faigaluega na taumafai e vaovao misa, ae peitai, na tau ai se tu’i a Valentino.  Ma ina ua mae’a ona vaovao le to’alua lea, na alu atu loa le alii faigaluega lea na lavea, i le ripoti ia le au fufusu i le latou pule.  Na molimauina e leoleo le fula o le mata o si alii lea na taumafai e vaovao le fusuaga, ae peitai, sa ia te’ena le vala’auina e leoleo o le vaega a le EMS.

Sa faapea loa ona aveina e leoleo ia Valentino i le ofisa a leoleo i Tafuna mo le fa’aauauina o a latou suesuega.  Ma o iina na faamatala ai e Valentino (le na molia) ia lona taufa’alili i le alii na la fufusu ma lona u’una’i atu o se atigipusa i lea alii.  Ma lona savali atu i le taumafai e tu’i le alii faigaluega lea, ae tau ai i leisi alii faigaluega.  Sa ta’ua e Valentino (le na molia) ia lona le iloa, o le a oso atu le alii lona lua, lea na tau ai lana tu’i.

Na lokaina Valentino i lea aoauli i le to’ese i Tafuna ma molia o ia i le Faao’olima i lona tulaga e tolu, o se vaega ‘A’ i solitulafonoo mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le tausaga, po o se sala tupe e $1,000; po o faasalaga uma e lua.

Faapea ma le moliaga o le Faatupu Vevesi i nofoaga faitele, o se vaega ‘C’, i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipu, e o’o atu i aso e 15, po o se sala tupe e $300; po o faasalaga uma e lua.

E $500 na faatulagaina e mafai ona tatalaina ai i tua le na molia, ma i le falepuipui, e faatalitali ai lona faamasinoga.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all