Skip to main content

Lua mataupu ‘ese’ese – tolu teineiti a’afia i sauaga fa’afaiaiga ma le fa’amalosi i totonu o latou lava aiga

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

E tusa ai ma fa’amaumauga a le faamasinoga, o le aoauli o le aso 6 o Me, 2025, na fa’afeso’ota’i ai e le sui Puleaoga a se aoga tulaga muamua, ia le Ofisa a Leoleo i Fagaitua, ma ripotia iai se le faia e se tama matua e 61 tausaga, ia ni uiga mataga i sona alo tamaititi talavou (teineititi #1).

Ae na avea lea ma tulaga na tatalaina ai le faitoto’a, i seisi foi teinetititi na a’afia foi i ia tulaga e tasi, ae ua molia ai lona tama mo’i.

[Ua le lomia e le Samoa News ia suafa o i latou na a’afia, aua le puipuiga o teineiti na a’afia, ona e talavou i la’ua.]

E 11 tausaga o le teineititi muamua, lea sa ia faamatalaina le faalavelave na tupu ia te ia, i lona faiaoga, ona faapea lea ona fa’ailoa atu e le faiaoga, ile pulea’oga.

Ina ua fa’atalanoaina e leoleo ia le tina o le teineititi 11 tausaga, sa faamatalaina e le tina, ia le vaavaaia e le na molia (tama matua) o lana fanau uma e to’alima, pe a o ma lona to’alua, e faigaluega.  Sa ta’ua foi e le tina ia le leai o sona iloa, o tupu se tulaga i le va o lana teineititi ma le na molia, aua e le i faamatalaina atu e lana tama, ia se tulaga na tupu.

Na ta’ua foi e le tina o le teineititi 11 tausaga, lona le fiafia tele i lona alo na a’afia, ona ua alu faamatala lenei mea sa tupu, i lona faiaoga ma leoleo, ae le faamatalaina atu ia te ia.

Ina ua mae’a ona fa’atalanoaina e leoleo ia le tina o le teineititi sa a’afia, na faapea ona o latou fa’ailoa atu i le tama fai a le teineititi (le na molia) e tusa ai ma le su’esu’ega o lo’o faia, ona o tu’ua’iga mai lona afafine fai.

Ae e tusa ai ma le faamatalaga a le na molia, sa ia fa’ailoa atu i leoleo, e leai se tulaga na tupu i le teineititi, ae e tatau ona o leoleo, e su’esu’e le fa’alavelave na tupu i le ‘niece’ a lona to’alua, lea sa masani ona nofo i le latou fale ia Aperila 2025.

Na ta’ua e le na molia, o le ‘niece’ a lona to’alua, sa faia iai e lona tama moni ia ni uiga mataga.  Ma sa faataunuuina ‘ese’ese ia su’esu’ega i lea tu’ua’iga.

Sa fa’afeso’ota’iina e leoleo ia le vaega e gafa ma le puipuiga o fanau iti (CPS), e tusa ai ma mataupu o lo’o faia iai a latou su’esu’ega.  Na tu’uina atu le teineititi 11 tausaga i a’ao a le vaega a le CPS, aua lona puipuiga.

Ae na te’ena e le tama matua ia tu’ua’iga sa faia e le teineititi 11 tausaga ma sa ia ta’ua foi ia lona le manatua, o se taimi, na ia tu’uina atu ai i le teineititi 11 tausaga, ia se tupe, ina ua alu atu i lona fale e aumai le telefoni a lona atalii, sa fafaga le ma’a, i lona fale.

Sa te’ena foi e le na molia, ia lona faia o se faamatalaga tusitusia ma na tu’umuli ese atu o ia, ina ua mae’a le latou talatalanoaga ma leoleo.

Ae i sesisi mataupu, sa faapea ona sailiili ai e leoleo ia tu’ua’iga na faia e le na molia, e faatatau i le ‘niece’ a lona toalua ma lona tama moni.  E 15 tausaga o le matua, o le teineititi lona lua.

Sa fa’amaonia e leoleo, le nonofo faatasi o le ‘niece’ a le fafine ma lona tama ma le to’alua a lona tama, i se vaega o Aperila 2025.  Ma sa tu’ua e le teineititi le latou aiga, ona o faalavelave na tupu i le va o ia ma lona tama (lea na molia).

Faatasi ai ma lea fa’amatalaga, sa aveina ai loa e leoleo su’esu’e, ia le teineititi lona lua, i le latou ofisa ma na vala’auina foi ia le vaega a le CPS, lea na o latou ave’eseina atu le teineititi lona lua, i lalo o le latou puipuiga.

O le aoauli o Me 7, 2025, sa faatalanoaina ai e leoleo ia le teineititi lona lua, i le Ofisa a Leoleo i Tafuna.

Ma e tusa ai ma le ripoti a le teineititi lona lua, o le uluai vaiaso o Ianuari 2025, sa faapea ona tago atu ai lona tama ia te ia, a’o latou momoe ma lona tuagane e 16 tausaga faapea ma se tausoga tamaitai e 15 tausaga (lea foi na a’afia i tulaga o le faia o amioga mataga).

Ma na taofia le gaioiga a le na molia, ina ua fa’alogoina le alu atu o lona uso, mai i le potu.

Sa ta’ua foi e le teineititi lona lua, sa ia faamatalaina le faalavelave na tupu, i lona ‘uncle’, ma sa fesiligia e lona ‘uncle’ ia lona uso (le na molia) ae sa tagi le na molia ma ‘ai’oi i se faamagaloga, ma ia ta’ua, e le toe tupu lea tulaga.

Ae peitai, i le aso 24 o Aperila 2025, na toe tupu ai foi seisi faalavelave, i le va o le teineititi lona lua ma lona tama.  Ma o le aso na soso’o ai, sa faamatalaina ai e le teineititi, i lona ‘aunty’ (o le tina lea o le teineititi muamua), ia le tulaga na faia e lona tama ia te ia.

I le faatalanoaga o le teineititi lona lua, sa ia faamatalaina ai le fai atu o lona tausoga ia te ia (teineititi lona lua), ia le faia foi e le alii lona lua, ia uiga mataga ia te ia (tausoga).  Sa fa’ailoa atu e le teineititi lona lua, ia le teintititi lona tolu, na a’afia, lea e latou te nonofo faatasi.

O le aoauli o Me 9, 2025, sa fa’atalanoaina ai e leoleo ia le alii lona lua, lea na molia.  Ma sa ia fa’amaonia, i leoleo, ia lona fa’amalosia ma faia o ni uiga mataga i lona afafine, faapea ai ma le teineititi lona tolu.  E le’i lokaina le alii lona lua, i le taimi na mae’a ai le faatalanoaina o ia.

Faatasi ai ma faamatalaga mai i le teineititi lona lua, sa faapea loa ona agai atu leoleo, e saili mai le teineititi lona tolu, na a’afia i lenei mataupu.  Ma sa faapea foi ona tu’uina atu le teineititi lona tolu, i lalo o le puipuiga a le CPS.

E le’i ta’ua i fa’amaumauga a le malo, pe sa lokaina i la’ua na molia.

O le tama matua na molia, e 61 tausaga le matua, ae o le alii lona lua, e 49 tausaga le matua.

I su’esu’ega a leoleo sa faataunu’uina, na fa’amaonia ai le nonofo faatasi o le teineititi muamua ma lona tina ma lona tama fai, ae tuaoi ma le tama matua na molia, o le ‘step-grandfather’.

E tusa ai ma le faamatalaga a le teineititi muamua, i leoleo, na ia manatua le tupu fa’atolu o le faalavelave i le va o ia ma lona ‘step-grandfather’, i le fale a lona ‘step-grandfather’, lea na molia.

O le taimi muamua na tupu ai le faalavelave, o le tausaga e 2023, a’o i le vasega 3 le teineititi na a’afia.  O le fa’alavelave lona lua na tupu i le tausaga na soso’o ai (2024), ina o vasega 4 le teineititi na a’afia.  Ma le fa’alavelave na tupu ia Me 4, 2025, i le afiafi o le aso Sa, ina ua alu i le fale a lona ‘step-grandfather’, e faanoi mai se masima.

Sa ta’ua e le teineititi na a’afia, sa ia fai atu i lona ‘step-grandfather’, na alu atu e aumai se masima, ae tago mai le toeaina ma toso atu lona lima ma ta’ita’i o ia i le umukuka ma tu’u atu ia te ia se tupe ($1), ma ona faia ni uiga mataga i le teineititi.

Na ta’ua e le teineititi, ia lona tago ma toso ‘ese ia lima o le na molia, ma ia tamo’e i fafo ma le fale.

Ma sa ta’ua e le teineititi, ia lona faamatalaina i lona tina, ia le tupu faalua o lenei fa’afitauli, ae peitai, e le’i talitonu lona tina ia te ia.  Ae ina ua tupu faatolu loa, sa tago loa le teineititi i le faamatala i sana uo mai i le aoga.  

O moliaga a le ‘step-grandfather’, na aofia ai Faitauga 1 & 3 i le Faia o Sauaga Mataga, i lona tulaga muamua – o se vaega ‘D’ i solitulafono mamafa, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e le silia ma le lima tausaga, po o se sala tupe, e le silia ma le $5,000; po o faasalaga uma e lua.

Atoa ai ma moliaga e 2 & 4 – o le faia o se tulaga e a’afia ai le saogalemu o fanau iti – o se vaega ‘A’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e o’o atu i le tausaga atoa, po o se sala tupe e $1,000; po o faasalaga uma e lua.

E $5,000 se vaegatupe na fa’atulagaina, e mafai ona tatalaina ai le na molia, mai i le falepuipui, e faatalitali ai lona faamasinoga.

O moliaga a le tamaloa lona lua, na aofia ai ia Faitauga 1, 5, 8 & 13: Faiga faa Sotoma – o se vaega ‘B’ i solitulafono mamafa, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e le silia ma le 15 tausaga.

Faitauga 2, 6 & 9:  Faiaiga ma tagata o le aiga (toto) – o se vaega ‘D’ i solitulafono mamafa, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e le silia ma le lima tausaga; po o se sala tupe, e le silia ma le $5,000; po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 3, 7, 10 & 12 – Faia o ni tulaga e a’afia ai le saogalemu o fanau – o se vaega ‘A’ i solitulafono mama, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e le silia ma le tasi tausaga, po o se sala tupe, e le silia ma le $1,000 po o faasalaga uma e lua.

Faitauga 4 – Faamalosi tamaitai – o se vaega ‘B’ i solitulafono mamafa, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui, e le silia ma le 15 tausaga.

Faitauga 11 – Faia o sauaga faiaiga i lona tulaga muamua – o se vaega ‘D’ i solitulafono mamafa, e mafai ona nofosala ai i le falepuipui e le silia ma le lima tausaga, po o se sala tupe e le silia ma le $5,000; po o faasalaga uma e lua.

E leai se tupe na fa’atulagaina, e tatalaina ai le na molia.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all