Skip to main content

Leai se faasalaga faa falepuipui mo le ali’i sa avea ma Leoleo malo

E leai se faasalaga faa falepuipui na tuu atu e le Fa’amasinoga Maualuga faasaga i le ali’i sa avea ma Leoleo lea na ta’usala i lona faataga lea o se alii pagota e sola i tua mai le Toese, sei vagana ai le faaaoga e le Fa’amasinoga o aso e 72 na taofia ai o ia i le Toese a o faatalitali ai le faaiuga o lana mataupu e fai ma ana faasalaga i lenei mataupu.

 

O le vaiaso na te’a nei na tula’i ai le susuga a Tuluiga Richard Salanoa i luma o le Fa’amasinoga Maualuga mo le lauina o lana fa’asalaga. Sa tula’i mo ia le ali’i Loia Fautua lagolago ia Rob McNeill, ae o le tama’ita’i Loia Sili lagolago ia Laura Garvey na tula’i mo le malo.

 

Na ulua’i tu’uaia e le malo le ua molia i moliaga o le faataga o se pagota e sola i tua mai le falepuipui, faapea ai ma le solitulafono o le taumafai e ufiufi le solitulafono a se tagata.

 

Ae i lalo o se maliliega na sainia e le ua molia ma le malo, na malie ai le ua molia e tali ioe i le solitulafono o le faataga o se pagota e sola i tua mai le falepuipui.

 

I le tali ioe ai o Salanoa i le solitulafono e pei ona ta’usala ai o ia, sa ia ta’utino ai e fa’apea, i le po o le aso 3 o Mati, 2019, e le gata na ia faataga le ali’i pagota o Manu Lefatia e sola ese mai le Falepuipui le Tumau i Fagatogo sa taofia ai o ia, ae sa ia faatonuina fo’i alii pagota e to’alua sa totoe ai i totonu o le sela e tapena lelei le moega o Lefatia ina ia foliga mai ai o lo o moe pea lava o ia i luga o lona moega, ae le iloa ua leai se isi, ua sola.

 

Ina ua maua le avnaoa a le ua molia mai le Fa’amasinoga, sa ia faatoese ai loa e tusa ai o lana solitulafono. Sa ia taua lona salamo e tusa ai o lana solitulafono, na te le toe faia se isi solitulafono i le lumana’i.

 

Na talosaga lana loia fautua mo se faasalaga faanofovaavaaia, e le aofia ai se faasalaga faa falepuipui. E tele itu lelei e faatatau ia Salanoa ma faailoa e le ali’i loia fautua ia McNeill i le Fa’amasinoga.

 

Sa ia taua e fa’apea, o Salanoa, o se ali’i sa tautua i vaega ‘au a le malo tele, faapea ai lona tautua i le malo o Amerika Samoa e ala i le galuega Faa Leoleo. O ia o se tagata sa tautua ma le faamaoni i lona aiga ma le malo, na te le i solia foi se tulafono i tausaga uma o lona olaga, se’i vagana ai le mataupu e pei ona ta’usala ai nei o ia.

 

E ui sa ia faataga se alii pagota e sola i tua mai le falepuipui, peita’i e talitonu McNeill, e le matuia tele le gaioiga sa faia e le ua molia, e le o se gaioiga fo’i e ono lamatia ai le saogalemu o tagata lautele.

 

Na faailoa e McNeill i le Fa’amasinoga, e le o toe avea Salanoa ma Leoleo talu mai le taimi ne molia ai o ia e le malo, ae ua galue nei o ia o se tagata maulu i le sami (diver), mo se Kamupani Tumaoti o lo o galulue faa konekarate ma le Pulea o Fesootaiga a Amerika Samoa (ASTCA), mo le vaavaaia o le uae’a o fesootaiga o lo o taoto i lalo o le sami (fiber optic cable), ina ia mautinoa e tumau pea le tulaga lelei o le uaea o fesootaiga.

 

Na fesili le afioga i le ali’i Fa’amasino ia Fiti Sunia ia McNeill, poo a tonu galuega a le ua molia e fa’atino i lana galuega fou lea ua galue ai nei. Na faamanino e McNeill, o Salanoa, faatasi ai ma isi alii Amerika Samoa ua maua tusi pasi i le galuega o le maulu i le sami, mo le siakiina lea o le uaea o fesootaiga ina ia mautinoa o lo o tulaga lelei.

 

Na taua atili e McNeill, o se tasi lenei o galuega e seasea maua ni tagata Amerika Samoa e fia galulue ai, ona o le faigata ona fa’atino, peita’i ua manatu Salanoa e ofo atu lona ola ma lona tomai i lea galuega e avea o se auala e tautua ai mo lona atunuu aemaise lona aiga.

 

E le i tete’e Garvey i le talosaga mo se faasalaga faanofovaavaaia, ae sa ia taua e fa’apea, e ui i le matuia o le gaioiga sa faia e Salanoa, ae agava’a o ia mo se faasalaga faanofovaavaaia.

 

A le i tuuina mai le faaiuga mo Salanoa, na maua le avanoa e toe faatepa ai e le Fa’amasinoga itu e lua o lenei mataupu i mau faamaonia sa sauni le malo e folasia pe ana faapea e taunu’u se faamasinoga autu o lenei mataupu.

 

E pei ona taua e le Fa’amasinoga, o le mataupu faasaga ia Salanoa na alia’e mai ina ua maua e Leoleo le ripoti, e le o i ai le ali’i pagota o Lefatia i totonu o le sela o lo o loka ai o ia ma isi alii pagota e to’alua i le nofoaga autu a le Ofisa o Leoleo i Fagatogo.

 

O le aso e pei ona taua e le malo, na tofia ai Salanoa e tiute i le vaavaaia o alii pagota sa i totonu o le sela le tumau i Fagatogo. O pagota sa i ai e aofia ai Lefatia; Ioane Faimata ma Povi Siatiu. O Salanoa na tiute mai le 6a.m i le taeao ae faamoemoe e manava i le 2p.m. i le afiafi, peita’i, na mana’o Salanoa e toe galue atu i le sifi lea e amata atu i le 2p.m ae manava i le 10p.m.

 

I le va o le o le itula e 9 ma le itula e 10 i le po lea, na sau ai le ripoti o Lefatia ua sola i tua mai le sela. E toatele Leoleo na tofia e tiute i le sela i le taimi lea e vaavaai ai pe toe fo’i atu i totonu Lefatia. E le i umi ae vaaia e Leoleo se tagata ua savali mai i le auala o loo ui i luga i Fagatogo. Ina ua taunu’u mai le tagata, na iloa ai, o Lefatia.

 

Ina ua fesiligia e Leoleo ia Salanoa e uiga i lenei mataupu, sa ia ta’utino ai lona faataga o Lefatia e alu i tua e vaai lana uo tama’ita’i mo le tasi le itula ona toe fo’i atu ai lea i totonu. Na taua atili e le ua molia i Leoleo lona faia o lea faaiuga ia Lefatia, ona o lona alofa i le tauaanau soo o ia mo se avanoa e alu ai i tua e feiloa’i ma lana uo tama’ita’i toe fo’i atu ai i totonu.

 

Na faailoa e Sunia ia McNeill e fa’apea, e matua tete’e lava le Faamasinoga i lana faafinauga lea sa tuuina atu, fai mai e le matuia le gaioiga sa faia e Salanoa, o lona faataga lea o le alii pagota e sola i tua.

 

Soo se pagota lava e sola i tua mai le falepuipui e pei ona saunoa Sunia, e tasi lava le manatu e oso ane i lona loto, o le faatupu lea o le vevesi ma faatino se isi solitulafono.

 

Na ioe le Fa’amasinoga, o Salanoa o se tagata sa tautua ma le faamaoni i soo se galuega sa tiute ai, ae o le mataupu e pei ona molia ma ta’usala ai o ia, o se mataupu na tula’i mai i luga o lona faatamala atoa ai ma lona manatu mama i le mea sa ia faia.

 

E 5 tausaga na manatu le Fa’amasinoga e faasala ai le ua molia i le Toese, peita’i ua faamalumalu le tuliina o lea faasalaga, ae o le a nofovaavaaia ai o ia mo le 5 tausaga i lalo o tuutuuga e ao ona ia usita’i i ai.

 

E 20 masina na te tulia i le Toese, peita’i ua manatu le Fa’amasinoga, o le a fa’aaoga aso e 72 lea na taofia ai o ia i le Toese ao faatalitali ai lana mataupu e avea ma ana faasalaga, o le paleni o lo o totoe ai, o le a taofia lona tuliina sei vagana ua tuuina atu se isi poloaiga a le Fa’amasinoga.

 

Ua poloaina fo’i le ua molia e totogi lana salatupe e $3,000 i totonu o le ulua’i tasi le tausaga o lana nofovaavaaia.

 

O le fautuaga mulimuli a le Fa’amasinoga ia Salanoa e faapea, “Salanoa, e te le toe maua faalua le avanoa lea ua tuuina atu ia te ia, afai e te ologia le Faamasinoga i se taimi o i luma, ona le fiafia ai loa lea o Faamasino uma nei ia te oe.”

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all