Skip to main content

Le Misiona a Amerika Samoa – O se Moemoe Fou i le Galuega ua Matua:

Pago Pago, AMERIKA SAMOA

Talu mai le Ulua’i Misionare Samoa na malaga mai ma amata tala’iga ma le galuega i Amerika Samoa, mo le Ekalesia Aso Fitu o le Toe Afio Mai, ua tupu pea ma ua ola le galuega, ua oo ina avea ma Matagaluega Tuma’oti mai le Matagaluega a Samoa, lea sa latou fa’atautai lua i le Upu a le Atua i lea fo’i Fata Faitaulaga.

I le tala a tolaulauina mo le silafia e le to’atele na vala’aulia fa’apitoa mo lea sauniga mamalu ia Fepuari 03, 2021, sa fa’ailoa ai le talaaga atoa o le galuega i Amerika Samoa, ma na fa’ailoa ai fo’i ua gafatia ona se’e tuto’atasi le Sa o le Ekalesia i Amerika Samoa nei. Ua mautinoa le agava’a ona fa’atautaia le latou Matagaluega tumaoti, ese mai I le galuega i Samoa.  O se miti sa tulitulimatafolau mai le tele o tausaga e ta’ita’i ma e ekalesia atoa i’inei.

E ui na folau mai le ‘MV Pitcairn’ a le Ekalesia Aso Fitu, na o mai ai Misionare Papalagi i le tausaga 1891, ae peita’I na fa’auau folau mo Samoa ma amataina ai la latou galuega tala’i.

Peita’I o le tausaga e 1944 na fa’ato’a ulufale mai ai le Misionare Samoa mai Samoa ina amatalia le galuega i Amerika Samoa nei, le susuga Tini Inu ma Fuea Lam Yuen ma le fanau. Ua atoa nei le 77 tausaga talu on faatula’ia le Ekalesia Aso Fitu o le Toe Afio Mai i o tatou laufanua, ae o lea ua mafai ona fa’amatu’u ese mai le Matagaluega Misiona i Amerika Samoa. 

O le taitai ua avea nei ma ulua’I ta’ita’I o le Matagaluega Misiona a Amerika Samoa o le Susuga Pr Uili ma Fiona Solofa.

Sa auai le afioga I le Kovana Sili o AmerikaSamoa, le susuga Lemanu P. Mauga ma nisi o ta’ita’I iloga o le Malo o Amerika Samoa, I lenei sauniga mamalu.  Aemaise o nisi o taitai o Ekalesia eseese a Amerika Samoa, ina ia latou molimauina fa’atasi lea la’asaga tumau o le tala fa’asolopito o lea fo’i tovine i le atunuu.

O le ‘auga o le fa’amoemoe, e pei lava ona fa’amauina i le Tusi Pa’ia, “Ia outou o atu e fai nuu uma lava ma so’o, ma papatiso atu ia te’i latou i le suafa o le Tama, le Atalii ma le Agaga Pa’ia, ia outou aoao atu ia te’i latou ia tausi i mea uma ua ou fai atu ai ia te outou.” Mataio 28:19, 20.

I lea lava tala fa’amaumau o le galuega, sa iai se manatu ina ia toe fa’atepa le atunuu i le taimi a’o tau feula le mulia’a o le fa’amoemoe ma tau amata ona fa’atula’ia ni ekalesia i’inei. Mai le amataga i le taumafaiga e ao ina manatua nisi sa fesoasoani malosi i le taumafaiga ma latou ulua’i talia le mau na masi’i mai ma misionare i Amerika Samoa.

Mo lea vaega o le tala fa’asolopito na vala’auina ai le tina matua, Florence Tupito Lama Yuen – Voigt, o le alo tamaitai o le ulua’i misionare, Tini Inu Lam Yuen, na te taua’aoina le pale fugala’au manogi ma le matagofie, e fa’amanatuina ai le sao tele o i latou uma ua lagomau i ti’asa, sa gapatia ma olooloia, o mua’au fo’i o le Talalelei, “O le Mau Ia Iesu Keriso, O le Agaga lea o Valo’aga i le Tusi Pa’ia.”

O lenei pale, ua tu’uina I luma o le malumalu, e faamanatu ai i latou uma e gasolo mai mo latou sauniga fa’apitoa o lauga ma aoaoga o le Upu i aso ta’itasi mo le vaiaso atoa, le galuega sa gapatia ai auauna o le Upu ua tuana’i, lea ua aeae ai i tatou uma i o tatou vaitau o le soifua tautua i le Upu.

I le toai taunuu o ulua’i misionare, na o latou fa’amautu i le tina o Ufanua Bird i Fagatogo, ma o iina fo’i na amatalia ai ona faia a’oga Tusi Pa’ia. Sa iloga le le’I faigofie o le galuega ona o le faigata o auala sa femalaga’i. Sa atili ai ona faigata ona tufaina nusipepa tusitusia a le Ekalesia ina ia fa’amalamalama atili mataupu o talanoaina i misiona ma galuega a’oa’o atu i nisi.

O le ulua’i nofoaga na fa’amautu ai le Ekalesia i le tulaga tau lisi, na fesoasoani mai ai le tina o Lina Kneubuhl, I le $60 i le tausaga. O i’ina i lea lisi na fausia ai le ulua’i falelotu, ma o iina fo’i sa nonofo ai le Failotu ma le aiga aua sauniga i le Sapati.

O le ulua’i fanua fa’atau o le Ekalesia i Satala lea sa fai ma Laumua o le Ekalesia,  Na soso’o ma le fa’asolo pea o tala’iga ua aiaina finagalo o nisi o le afio’aga i Vaitogi ma amataina ai le galuega i le Maota o John ma Aimeamiti Ufuti.

Ina ua masii lea aiga i Amerika ae ua gauai le agaga o le Tama o Samatua Leao ma Malia ma isi e aofia ai Samoa Utuga ma Tala, Leao ma Siniva Samatua ma Leutu Uluma, sa o latou tau’avea le galuega a le Atua ao tau amataina.

O le tama sa taoto i le falema’i, o Lokeni mai Nuuuli, lea sa te’a mai i tua ma faaoo ane ai le tala’iga i lona aiga ma le nuu o Nuuuli. O iina na o’o ane ai le fe’au ia Talauna ma Emma Solaita. O le vaitaimi lava fo’i e tasi ua papatisoina ai le susuga Palafu ma le aiga i sauniga suesue o le Tusi Pa’ia i Satala.

Ina ua lutia lea aiga ona o le filifiliga ua faia, na siitia ai loa Palafu ma le aiga i Malaeloa, ma avea ai ma se ala e oo atu ai le tala’iga i lea afio’aga. O tala’iga a Vaitogi ma Malaeloa na afea le aiga o Aumavae Iliili ma faia ai a’oa’oga fa’ale-Tusi Pa’ia ma ua aiaina fo’i loto o le tama o Aumavae Toloumu ma nai ona tuafafine ma ua papatisoina ai lea aiga to’atele i le Sauniga o le Malamalama sa fa’atautaia e Pr Tini Inu Lam Yuen i le tausaga e 1947.

Peita’i o le tausaga e 1979 sa foa’i ane ai loa le eleele e le tama matua Aumavae Toloumu ma le pa’ia o le aiga Sa Lemeana’i mo se fale sa aua le Ekalesia i Iliili e pei ona fa’atuina ai nei le lotoa atoa a le Ekalesia i Iakina i le taimi nei.

Na soso’o ma le fa’aoo o le fe’au taua i Masefau, e ui ina faigata auala. Na faia lea o aoga Tusi Pa’ia i le maota o Eli ma Fa’api’o i Masefau. Peita’i e ui ina sa mua’i ni fe’eseesea’iga ma fita i le fatu na totoina, ae sa to’a le tai o finagalo ua gaua’i le susuga Eliapo ma Tala To’a e se’e atu ia i la’ua le galuega i lo la’ua fale. Ua sili ona malolosi nisi sa mua’i le talitonu ona ua galueaina e le mana lilo o le Atua lava ia.

O Pr Tini Inu Lam Yuen na fa’asolo ana tala’iga i Leone ma sa mua’I afea ma talia le tala’iga e Pulou ma Fa’aitu ma papatisoina ai i la’ua ma le aiga i le 1953.  O le fanua o Malae Tala i Paepaetele  Leone, na amataina ai le Ekalesia i Leone, peita’i na toe siitia lea i le fanua o Samana i Paepaetele lava, lea ua foa’ia mo le Ekalesia. Na mafua lea tulaga ona ua siitia le aiga o Malae ma Tala i Amerika. A na toe si’itia le Ekalesia i le fanua o Samana lea e ta’ua nei o Toloiala, o se fanua ua foa’i motu mo le Ekalesia, lea ua fa’atula’ia ai le lotoa o i ai le malumalu ma maota o le Ekalesia i Leone, e oo mai i le taimi nei.

E ui ina faigata ona fa’aulufale le fe’au i so’o se afio’aga o le Manu’atele, ae ua finagalo malie le susuga Leaisefeau Asoau e alu ma ave le tala’iga I Manu’a ina ua mae’a papatisoina o ia i Tutuila nei.

E oo mai i le fa’aiuga o le 1956, ua atoa le 9 o galuega ua mae’a fa’atutuina ai Aoga Sa Lala, talu mai le 1944. O galuega ia i Alao, Alofau, Masefau, Satala , Nuuuli, Iliili, Vaitogi, Malaeloa ma Leone. Ae o le vaitaimi fo’i lava lea ua amata ai suesuega Tusi Pa’ia e faia i Afono, Vatia ma Fagamalo.

O le tausaga e 1951 na tatala ai le ulua’i a’oga tulaga muamua i Satala ina ua mautu se manulauti o le fa’amoemoe ina amata aoaoina le fanau iti se’ia oo ina talavou i a’oa’oga a le Ekalesia, mai le mataupu silisili tau le fe’au taua o le Tusi Pa’ia mo le Toe Afio Mai, ae maise fo’i o le fe’au taua o le Soifua Maloloina mama. O le tausaga e 1975 na siitia mai ai loa le a’oga muamua ina ua mae’a tapena le laumua fou i Iakina, lea ua I ai nei pea.

O le tauswaga e 1957, ae toe vala’aulia le susuga le Faife’au Pr Tini Inu Lam Yuen e toe taliu e galue i Samoa, ae sui tulaga mai le Faife’au o Pr Sanika Afaese ma le aiga.

O le vaega o le lipoti sa talanoa i le tuputupu mai o le Ekalesia tau atia’e, ua iloga le tele o lu’iga na feagai ai ulua’I mua’au o le Talalelei i lea tovine, aua ua maua’a talitonuga o le to’atele e tusa o le Upu a le Atua ua a’oa’oina ai. O le fa’anaunautaiga o le aufaigaluega ma le Ekalesia lava lea, ia siitia atili le tulaga o le auaunaga i le Atua i Amerika Samoa nei.

I le fonotele o le tausaga 2015 na ioeina ai e ta’ita’i o le Trans Pacific Union i Fiti fa’atasi ma le pacific Division i Ausetalia e tuuina atu le matagaluega a Amerika Samoa i le Iuni ina tapena ma mataituina ai le fa’amoemoe lenei pe ua agava’a mo lea fa’amoemoe tele. E afua mai le ta’ita’iga a le Atua i le galuega se’ia oo i nisi la’asaga o foufou e fa’atautaia a le Ekalesia i lona tumaoti ese mai le Matagaluega a Samoa.

I le taimi nei ua atoa le 21 o Ekalesia ua mae’a fa’atautaia ma ua aofia ai ma le ekalesia e tasi i Olosega Manu’a. Ua siitia fo’I le tulaga o malumalu tapua’I ma le fa’aauupegaina mo mea faigaluega aua le tala’iga. Ua siitia le aofai o tagata papatiso I le 2078 lona aotelega. Ua siitia fo’I le aofai o le Aufaigaluega galulue, 12 Faife’au, 22 faia’oga, 6 aufaigaluega TV 4 Aufaigaluega Ofisa Ulu ma le 2 Failautusi a le Ekalesia.

E le gata i lea ae ua siitia fo’i le soifua faitaulaga a le Ekalesia i Amerika Samoa e sapaia le galuega atoa. Ua iloga ua matua le Ekalesia ma ua tatau fo’i ona se’e malele lana  auaunaga i le Atua Soifua. 

O le upu fa’amalosi a le tamaitai failautusi o le Ekalesia atoa I Amerika Samoa sa ia fa’ailoa ai, “Ia tatou o, ia tatou o, ou te alu fo’i a’u.”

O lo ua lisia mai le fa’asologa o misionare i latou o mua’au o le talalelei i lea tovine sa galulue ma le punoua’i e fa’ao’o le Ekalesia i lona tulaga ua i ai nei: Pr Tii Inu & Fuea Lama Yuen; Pr Sanika ma Nukunau Afaese;  Pr Tesese & Nofoa Tasi; Pr Sachel; Pr Ripine ma Akalaine Rimoni; Pr Papaofo & Mataina Ta’ala; Pr Moleni ma Valasi Lene; Pr.Puleia ma Luatimu Onesemo; Pr Kanela ma Mareta Alefaio; Pr Samelu ma Emma Afamasaga; Pr Sione ma Valelia Ausage ma Pr Uili ma Fiona Solofa.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all