Skip to main content

Galuega faatino a le Faigamalo mo le puipuiga o tuaoi, mataituina o tagata malaga mai fafo, ma pagota

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

I le lipoti i le tulaga o iai le puipuiga o le teritori, o lo o aofia ai atugaluga a le Faigamalo e tusa ai ma ona tuaoi faapea le taliina o manaoga mo pagota.  E pei ona auiliiliina i totonu o le Lipoti Auiliili i le tulaga o iai le teritori, o lo o ma’oti mai ai auala o lo o faatino e le faigamalo e faaleleia atili ai ia vaega.

I tulaga o le tuaoi, o lo o ua ta’ua e le Faigamalo le galulue faatasi ma le vaega o Femalagaiga (CI/Travel Division), lea o lo o i lalo o le faamalumaluga a le Ofisa o le Loia Sili.  Mo le fa’afaigofie i le mamalu lautele, ua aveese mai le vaega e gafa ma CI/Femalagaiga mai i le fogafale lona tolu i le EOB, ma faatulaga i le fogafale muamua, i tafatafa o le ofisa a le Administrative Services.  Ma e tusa ai ma le lipoti mai i le Faigamalo, ua toatele nisi o le atunu’u ua fa’aalia lo latou agaga fiafia i lea suiga, e le gata i le faafaigofie mo le mamalu lautele ae faapea foi, o le lautele o le avanoa e faatino ai galuega.

Ua ta’ua foi le toatele o tagata faimalaga mai i luga o le Lady Samoa, o lo o fa’aalia lo latou le fiafia i le taofia e le ofisa o femalagaiga, o a latou tusi folau.  O lea ua faamautu ai se ofisa mo femalagaiga i luga o le Sami i le uafu, ma tu’uina iai masini e mafai ona faamaumauina ai kopi o tusi folau mo tagata malaga o lo o ulufale mai i totonu o le teritori, ae ua le toe taofia a latou tusi folau.

Ua iai foi se taavale fou mo le Vaega Su’esu’e a le ofisa o femalagaiga, e fesoasoani i le mataituina o a latou tiute e patino i tagata ‘overstayers’ ma a latou ‘sponsors’ ia ma isi tiute masani.

O lo o ua aofia foi i le lipoti a le Faigamalo ia galuega ua faatino e le ofisa a le loia sili talu ona mae’a fonotaga a le ‘Atoa o Samoa’, lea ua amata ai le pemita 7 aso e $10, mo tagata mai Samoa, ae tali mai Samoa, i le ave’esea o le pemita mo Nesionale a Amerika, lea ua sefulufitu (17) tausaga talu ona faamalosia.  

I faamaumauga lipotia o lo o ta’ua ai e faapea, talu mai Novema 20, 2023, e to’a 97 tagata Samoa sa faapea ona ulufale mai i Amerika Samoa i pemita 7 aso, ma le leai o ni ‘overstayers’.

Ua ta’ua foi i nisi o faamaumauga, pe a ma le 1355 tagata faigaluega mai Samoa sa auina mai ia Aukuso 2023, e galulue i le StarKist Samoa.  I se maliliega ma le kamupani i’a, o le a fausia ai e le StarKist Samoa, se fale i le tausaga nei (2024) mo a latou lava tagata faigaluega mai i Samoa, ina ia tausia ai le filemu i totonu o nu’u ma afioaga a le teritori, ma faaitiitia ai le tiai galuega, aemaise ai o le faavaeina o se siosiomaga saogalemu ma le mautu mo ana lava tagata faigaluega.

Ona o le atugaluga i nisi o sui faitulafono i le fuainumera o tagata mai atunu’u i fafo, lea ua iai nei i totonu o le teritori, sa faataunuuina ai se iloiloga a le Komiti o Mataupu Faavaomalo a le Maota o Sui i le aso Lulu o le vaiaso ua mavae, Ianuari 24, 2024 ma sa auai ai le susuga i le Loia Sili ia Fainu’ulelei Alailima Utu.  Sa ta’ua e Fainu’ulelei, e leai se fuainumera faatulagaina o tagata faataga mai i totonu o le teritori i lalo o le ‘special provision’, i totonu o tulafono tau femalagaiga, ae o lo o galulue nei lo latou ofisas ina ia mafai ona faatulagaina se numera faagata mo tagata faigaluega mai i atunu’u i fafo.

I totonu o se lipoti sa tufatufaina e le Loia Sili i lea iloiloga, o lo o ta’ua ai le aofaiga o tagata mai atunu’u i fafo, o lo o galulue nei i totonu o le teritori i lalo o le ‘special provisions’, e 1900.  O le susuga i le Loia Sili e na te iloiloina ma pasia talosaga mo i latou o lo o galulue mo le malo, ae o le komiti faafoe a le ofisa o femalagaiga, e gafa ma tagata faigaluega mo galuega tua.

O lo o ta’ua i lea lava lipoti, atunu’u e lima pito i tele ona tagata na ulufale mai i totonu o le teritori mo galuega, e aofia ai Samoa (598), Filipaina (574), Fiti (270), Saina (229) ma Vietnam e 70.  O le aofaiga o tagata mai atunu’u i fafo o lo o umia ID e P5 talu mai le 2023, e 4,107 mai Samoa, 610 mai Filipaina, 302 mai Tonga, 300 mai Saina ma le 158 mai Vietnam.

I le tulaga i pagota, o lo o taofi le toatele o tagata, e sili atu le fuainumera o pagota mai i atunu’u i fafo, ae peitai, e tusa ai ma faamaumauga mai i le tausaga tupe o le 2021, o lo o ta’ua ai e faapea, e silia ma le 50% o pagota (mo le aofaiga o pagota e 121), o tagata Nesionale a Amerika, 29% mai Samoa (64 pagota), 12% mo tagatanu’u mai Tonga ma le 9% mai i isi atunu’u.

O lo o ta’ua foi i totonu o lea lipoti le averegi o pagota faalemasina i le FY2021, e 258 pe a faatusatusa i le averesi faalemasina o le FY2020, e 240.

O le tausaga e 2022 ia Tesema 20, na atoa iai le tausaga talu ona tu’u’ese’eseina ia le Ofisa o Falepuipui mai i le Ofisa mo le Puipuiga o le Saogalemu ale Lautele (DPS)

E le i aofia i le lipoti a le Faigamalo ia le aofaiga o pagota o lo o taofia nei i le to’ese i Tafuna, ae ua na o le aofaiga o le aufaigaluega o lo o leoleoina le falepuipui, lea na 57 ae ua to’a 104 nei.  O lenei aufaigaluega e aofia ai se Faatonusili, o se sui Faatonusili, aufaigaluega i totonu o ofisa, o vaega Faufautua, o ‘Correctional Officers’ faapea ma le au Kuka.

E to’a 15 ‘correctional officers’ o lo o totogia mai i le CJPA, aua le mataituina ma le aoaoina o pagota.  O nei leoleo sa faauuina mai i se aoga faaleoleo ia Novema 2023, ma o lea na aoga na tatalaina ia Oketopa 22, 2023.

O seisi vaega o le lipoti a le Faigamalo, i le tulaga o le puipuiga o le teritori, o lo o aofia ai faamaumauga a le Ofisa o Taavale, lea o lo o i lalo o le faamalumaluga a le Ofisa a Leoleo.  O lo o ta’ua ai le tufatufaina o Laisene Avetaavale (REAL ID) e 1,007, o laisene avetaavale (non-REAL ID) e 4,252; o ‘REAL ID’ e 25.  I le 2023, e 5,284 laisene avetaavale ma ID na tufatufaina.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all