Skip to main content

Fautuaina e le Soifua Maloloina le atunu’u e fai tui puipuia ma aua le popole

Pago Pago, AMERIKA SAMOA

 

I le taunu’u mai ai i le atunu’u i le aoauli ananafi o le malaga a le va’alele na aumai ai le lata i le to’a 160 o le pasese sa poloka i Hawaii ma le malo tele, ua fautuaina e le Matagaluega o le Soifua Maloloina le mamalu o le atunu’u ina ia fai a latou tui puipuia ma aua le nofo popole o loo saogalemu puipuiga uma mo le atunu’u mai le faama’i o le COVID-19.

 

Talu mai le aso Faraile na te’a nei, e tusa ma le to’a 9,785 le aofa’i o tagata o le atunu’u ua mae’a ona faia a latou tui muamua, ae to’a 1,001 ua mae’a ona faia a latou tui lona lua. O le faaiuga o le vaiaso nei lea ua faamoemoe e taunu’u mai ai le isi uta o tui mo le puipuiga o le atunu’u mai le fa’ama’i i le aofa’i e 7,000.

 

O le aoauli ananafi na taunu’u mai ai i le malae vaalele Faavaomalo i Tafuna le malaga a le va’alele o le Hawaiian Airline ma le pasese e to’a 159, ma auina sa’o atu loa i le Fale Talimalo o le Tradewinds Hotele e taofia ai mo le umi e 14 aso. O pasi tua na fa’aaoga e la’u ese mai ai le aumalaga mai le va’alele ma momoli sa’o atu loa i le Fale Talaimalo o le Tradewinds ma taofia ai mo le 14 aso.

 

O le aso Tofi o le vaiaso na te’a nei na molimau ai le afioga i le Faatonusili o le Matagaluega a le Soifua Maloloina ia Motusa Tuileama Nua i luma o le Komiti o le Soifua Maloloina a le Maota o Sui, mo le faamaonia o ia e avea ma Faatonusili o le Matagaluega, e tusa ai o tofiga a le afioga i le ali’i Kovana ia Lemanu P. S Mauga.

 

I lea iloiloga, na maua ai loa ma le avanoa o Motusa e faamanino ai  nisi o mataupu sa fia malamalama ai afioga i Faipule e tusa ai o le va’alele mai Hawaii lea na taunu’u mai i le aoauli o le aso ananafi.

 

O nisi o fesili na fesiligia ai Motusa i le taimi o le iloiloga, o le tulaga i le mautinoa o le malu puipuia o le atunu’u pe a taunu’u le va’alele; o ato pa’u ma uta o faamomoli a le au malaga; o le tataina o laei o le au malaga; atoa ai ma le auala e puipuia ai le taunu’u mai o tino maliliu o ni isi o le atunuu ua faamaonia o le faama’i na maliliu ai i latou.

 

Na faamanino lelei e Motusa, e leai se uta poo se faamomoli e tuuina atu i tua i le malae vaalele, ae auina sa’o uma lava i le Fale Talimalo, o iina lea ua faamoemoe faatino ai gaioiga mo le malu puipuia o uta ma faamomoli. Ua i ai fo’i le aufaigaluega a le Fale Talimalo o le a gafa ma le faatinoina o isi galuega, e lagolagosua i le sui o le Matagaluega o le Soifua Maloloina o le a galulue i lea nofoaga.

 

I le tulaga o le fa’aaogaina o pasi tua, na faamanino e Motusa e faapea, na mafua i ona faatino lea tulaga, e le mana’omia le faalavelave o lenei fuafuaga i le taimi o aoga a fanau aoga. O ave pasi uma fo’i ua faamaonia le galulue i lenei faamoemoe, ua mae’a ona faia a latou tui puipui.

 

Mo tino maliu o aiga o lo o aumai i fafo, na faamanino e Motusa e faapea, e tatau ona i ai se ripoti mai le foma’i e faamaonia ai o le tagata lea na maliu i le faama’i. Afai e faamaonia lea tulaga, e i ai fo’i auala e uiga ina ia puipuia ai le atunuu, e aofia ai le le tatau lea ona tatala le pusa maliu i le taimi e taunu’u mai ai.

 

O le va’alele lea na taunu’u mai ananafi, e na o le to’a 159 le aofa’i o le pasese ae ova ma le 270 le aofa’i o nofoa, lona uiga, sa mafai lava ona fa’aaoga le tulaga o le nonofo valavaala i totonu o le va’alele atoa ai ma le faia uma o tali fofoga o le pasese ma le auva’a ina ia mautinoa le tulaga o le malu puipuia o tagata uma.

 

Ina ua fesiligia poo lava foma’i ma Tausi Soifua latou te faatinoina le galuega mo le Matagaluega, na saunoa Motusa, e le faigofie ona tali lea fesili aua o le faafitauli lava lenei o loo fa’aauau pea ona tula’i mai i le Soifua Maloloina ma le Falema’i, e le lava foma’i ma Tausi Soifua.

 

Ae o lo o taumafai lava e fa’aavanoa taimi o foma’i ma tausi soifua i lenei taimi pisi o le faama’i ina ia mautinoa e leai se isi tigaina to’atasi i le faatinoina o ona tiute. Sa fautuaina Motusa e afioga i Faipule ina ia silasila toto’a i totogi o foma’i ma tausi soifua e faaopoopo ina ia faigofie ai ona faamalie le manaoga o le le lava o foma’i ma tausi soifua.

 

Na viia e afioga i Faipule le susuga a Motusa i le tulaga sa i ai lana tautua mo le Matagaluega i le 8 tausaga talu ai, i le taimi na aafia ai le atunuu i le tele o le mau faama’i e aofia ai le dengue fever, o le misela faapea ai ma le tele o isi mau fa’ama’i.

 

Na faamanino e Motusa e faapea, o le mafua’aga lava na mafai ai ona puipuia le atunuu mai nei faama’i, ona sa lelei le faagasologa o tui puipui o tagata. Ina ua maua le tala ua maua le faama’i o le Misela i Niu Sila i le 2019, na faia ai loa le fautuaga e siaki sui puipui o fanau aoga. 

 

Na faia le galuega ma iloa ai, e na o le 30% o fanau aoga ua uma ona fai tui puipuia mo le Misela. O iina na amata ai loa le galuega oo atu ai i le 97% o fanau na mafai ona faia tui puipuia.

 

Mo le faama’i o le COVID-19, e tusa ma le 2,788 le aofa’i o suega sa faia i tagata o le atunu’u e aofia ai ma tagata e malaga mai, ae na o le to’a 6 na faamaonia le maua i le siama. O lenei to’a 6 e leai ma se isi na tulauelele i Amerika Samoa, ae na toe faafo’i lava i luga o va’a oloa na malaga mai ai.

 

O se tasi o mataupu sa fesiligia ai le susuga a Motusa, o le tulaga o le galuega mo le toe faafouina o le Falema’i Faaitumalo i Amouli (Amouli Health Center). Na fesili le ali’i Faipule ia Lua’itaua Gene Pan ia Motusa poo afea e mae’a ai le galuega mo le toe faafouina o le Falema’i.

 

Saunoa Motusa e faapea, o le mafua’aga autu ua tuai ai le galuega, ona o le talosaga mai le Konekarate e toe faaopoopo le vaega tupe mo isi galuega fou e fia faatinoina i le galuega.

 

E $130,000 na pasia i le Tauofoga e faatino ai galuega mo le faafouina o le Falema’i, ae te’i ina ua taunuu mai le talosaga a le Konekarate, e i ai galuega fou e moomia le fia faaopoopo, tusa lea e $180,000 le tau fa’aopoopo mai le tau sa pasia mo le galuega, ma ua ova atu ai ma le $300,000 le tau atoa o le galuega.

 

Na faia talanoaga i le va o le Soifua Maloloina ma le Ofisa o Galuega Lautele a le malo, faapea ai fo’i ma le Konekarate mo le tau o le galuega, ma faia ai loa le maliliega, o le a pau mai i lalo i le $160,000 le totogi mo galuega faaopoopo, ma mafua ai loa ona toe faaauau le galuega mo le faafouina o le Falema’i  i Amouli.

 

Ina ua fesiligia le Konekarate o lo o faatinoina le galuega, na saunoa ai Motusa, “O le Konekarate Vali Fale a le Tama mai Fagasa, ae ua galo ia te a’u le igoa o le Konekarate.”

 

Na soisoi Lua’itaua ma saunoe faapea, “O le mafua’aga tonu lava lena ua tuai ai le galuega o le Falema’i, ua o mai le Konekarate Vali Fale e fai galuega e faatino e Konekarate Fau Fale.”

 

O le to’atele o afioga i Faipule sa latou taua le leai o ni a latou fesili i agava’a o le molimau, ona ua tele tausaga o latou galulue ma ua talitonuina fo’i lana auaunaga mo le malo ma le atunu’u.

 

Na taua e nisi o Faipule e faapea, o le mataala ma le lelei o ana faaiuga na mafua ai ona puipuia Amerika Samoa mai le tele o faama’i na aafia ai le Pasefika ma Samoa e pei o le Misela.

 

Ua aloaia nei le avea o Motusa ma Faatonusili o le Matagaluega o le Soifua Maloloina mo le isi 4 tausaga, ina ua pasia o ia e le Maota o Sui i le palota e 13-3 i le aso Tofi na te’a nei. Ae o le vaiaso ona tua atu na pasia ai o ia e le Senate.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all