Skip to main content

Dr. Young: Foma’i mo su’esuega vailaau eseese mo togafitiga gasegase

I le toe taliu mai o lenei alo o le atunu’u, Dr Andrew Ah Young, sa matagofie lana fa’asoa mo le fanau fa’au’u i le a’oga maualuga i Tafuna, aua, o se tima’i e aoga tele le va’ai patino o le fanau o foufou malaga ese atu, pe a va’aia i latou ua taliu mai i fanua, ae ua fua mai fua e lelei i le atunu’u ma ona tagata, o le ta’uleleia ma le agava’a saili ua mae’a maua.

 

I se talanoaga vavalalata ma le Ah Young, ua ia fa’aalia, “E le’i faigofie lava le ala o sailiga o lenei fo’i atamai ua ausia. E mautinoa e faigata ia i matou o alo o Amerika Samoa ma Samoa fo’i suesuega ma a’oa’oga pe a matou ulufale atu i Kolisi ma Iunivesite i fafo, aua e fai si tuai o tusi o lo’o fa’atautaia ai a’oa’oga iinei, ae o fafo, ua leva ona i luma ala o aoaoga i potu a’oga, fa’atasi ai ma suesuega ma sailiiliga fa’asaeanisi e fa’aaogaina ai masini atoatoa ona tapena lelei.”

 

Na ia fa’ailoa, e i ai le vaitausaga amata o lona olaga a’oa’oina i lona ulufale i le Iunivesite o New Mexico, na tauavea ta’ilua ana mataupu, ina ia vave ai ona oo atu ana vasega i le laasaga tonu mo tikeri. “I lena taimi atoa, e tusa e fa’aluaina le tele o a’u mataupu e tau’avea nai lo mataupu o lo’o tauavea e le to’atele o la’u vasega i le afa tausaga. Peita’i ina ua maea lena lu’iga, na vave lava ona iloga le mama ia te a’u o mataupu ma ua fa’ailoa fo’i e le Atua lana fa’amanuiaga e ala i le mataala ma le taumafai ia ausia le sini o le fia maua o a’oa’oga fa’apenei ina ia fai se sao mo tatou tagata ma le tatou malo i le lumana’i,” o se tala lea a le ali’i foma’i o suesuega fa’apitoa mo gasegase ma ona vaifofo.

 

E mau talitonuina e Ah Young le agavaa o alo Samoa, pau lava le mea e mo’omia, ia i ai o latou loto i a latou taumafaiga o tausailia. “Ou te iloa lelei e tele agava’a i o tatou fanau, e mautinoa fo’i le tetele o loto o fanau a Samoa, e taua loa se mea e faia mo latou aiga ia tauleleia, e le mafai ona fa’avaivai a tatou fanau e fia ausia tapula’a maualuluga mo nei sailiga! E tausinio le fanau a Samoa ina ia tauleleia o latou matua ma aiga.”

 

Sa ia aumaia se fa’ata’ita’iga, le alo o Amerika Samoa ua lauiloa i le fusu, le susuga Heat Man A’asa. O se tasi sa la’ua a’o’oga fa’atasi, ma sa leai lava se lagona o le ala lea e uia e A’asa e tautua ai ma ofo ai sona sao mo ona tagata ma lona malo.

 

Peita’i, ua le toe fa’alogoina A’asa i se fusuaga, ae ua koleni A’asa mo se taimi i luma.

 

“So’o se ala ua sailia e le fanau e aoga ai, ua fa’amanuia fo’i i ai le Atua. Ua le tasi fo’i se faiva ae ua lasi. Matua ia talia so’o se taumafaiga a le fanau, aua e ala mai manuia i mea uma lava ua tatou faia, ae fai ia lelei ma atoatoa, ma ia vi’ia ai le Atua.”

 

O Ah Young o se totino o le autalavou EFKAS i Faleniu. “Ua ou fiafia ua avea lenei tausaga ma se taimi ou te toe asiasi mai ai, ua mae’a se isi fo’i la’asaga o le soifua tausaili, ma ua taumafai i le la’asaga fou, e sailia ai le ‘Fellowship’.”

 

“O le isi vaega o lea lava la’asaga fou e lua foi tausaga e galue ai ma faia tiute uma, ae o lo’o mata’i ma va’aia toto’a e le vasega o Saeanisi faia’oga, ina ia mataituina, pe ua gafatia e lo’u sui fa’atauva’a ona fa’atautaia le va’aiga atoa o se Nofoaga Su’esu’e.”

 

O le sao la lea o lo’o taumafai i ai lenei alo o le atunu’u, aua afai e ausia e ia, e mafai loa ona ia fa’aavanoaina mai ni avanoa mo fanau aoga i aoga maualuluga, kolisi po’o Iunivesite a le tatou Malo i so’o se mea e aga’i atu e faigaluega ta’i tolu pe ono masina po’o le tausaga atoa ina ia sailia ai o latou fa’ailoga i kolisi ma iunivesite o a’o’oga ai.

 

“O le auala lea o le a vave ona fa’atuina ai se nofoaga o suesuega fa’asaeanisi i totonu o le tatou malo, aua ua maua agava’a o le fanau e to’atele e galulue ma fa’atinoa galuega e mo’omia ona faia i nei ituaiga o Nofoaga o Suesuega fa’apitoa i vaifofo mo gasegase po’o togafitiga fo’i e fa’aaogaina ai laula’a ma pa’u o la’au o le tatou atunu’u. O se ala fo’i e maua ai le tamaoaiga tele mo le tatou malo,” o a Ah Young lea.

 

Ina ua fesiligia le ali’i foma’i i sona lagona faaalia pe tali tutusa le mea ua ia taumafai i ai ma le Matagaluega fou o le Malo o Samoa ua fa’atuina nei: Matagaluega o Suesuega Fa’asaeanisi, lea na latou fa’atula’ia ma gaosia mai le falaoamata e gaosia i le Ulu, sa ata le ali’i foma’i ma fa’ailoa mai, “Ioe o se tasi lena o mea ua ou iloa, e vave tele Samoa i le fa’atuina o so’o se mea e iloga e maua ai manuia e ona tagata. O le faiga tonu lava lena e ao ina to’ai taunu’u i ai lenei fa’amoemoe. Ae mafai lava fo’i ona fa’apea, e ao ina fa’atuina se lala o le National Scientific Research Center iinei.”

 

Mai lona potu a’oga i Tafuna ma lona faia’oga na fa’aosofia lona lagona fia avea ma Saenitisi Suesue o Dr. Rose i Tafuna, ua avea nei o ia ma Foma’i Su’esu’e i le Genentech, lea e sailia ai togafitiga o le ma’i Gugu ma Kanesa o le Faiai.

 

Sa toe asia e ia lona potu suesue fa’asaeanisi i Tafuna High, sa ia fa’ailoa mai, “Talofa e, o mea lava sa i ai i o’u tausaga, o lea lava e soloa’i atu i ai le to’atele o nei tupulaga mo le 12 lenei o tausaga talu ona ou a’oa’oina ai, ua tele ina fa’aleagaina, o le masini va’ai Maikorosikopi, ua tau le toe mafai ona iloa ai ni suesuega lelei. Ae tasi le mea ua ou mautinoa, o a’u e ao ina fesoasoani mo nisi fanau a le atunu’u i le lumana’i. O le aoga lena o nei mea sa fa’aaogaina mai lo’u tausaga se’ia o’o mai i lenei augatupulaga.”

 

Ah Young o le alo o Sua ma Luisa Ah Young mai Faleniu. O ana galuega uma ua fua mai e tusa ai o le olaga a’oa’oina fa’apitoa ua ia ofoina lea e fa’ailo ai le auaunaga a lona tama e tausia lo latou aiga e le’i faigofie ae o se olaga faigata ma sa galue malosi si ona tama, ma fai fo’i ma le fa’ato’aga e fesoasoani i a latou a’oga.

 

“O lo’u toe taliu mai i fanua e asia si o’u aiga, ua toe tepa ai i le faigata o lo’o taumafai ai uso ma tuafafine i lenei vaitausaga e sailia o latou tomai e agava’a ai mo avanoa fa’asikolasipi aua le fa’alauteleina o latou atamai ma fa’amautu ai ni tusi pasi maualuluga ona o potu suesue ua fa’aaogaina pea, ua fai lava si tuai, faatasi ai ma tusi a’oga o fa’aaogaina. O le agaga lava o le fia fesoasoani i le tatou atunu’u ma ona tupulaga e tausailia manuia ae a le lumanai o le tatou atunu’u ma aiga,” o lana tala lea.

Comments

Sorted by Best
Loading comments

Comments are powered by Disqus. By commenting, you agree to their privacy policy.

Powered by Disqus

More from Le Lali

View all